Ürün tasarım ve üretimi genellikle CAD yazılımlarıyla yapılır. Bu süreçlerde önemli bir kavram olan Model Tabanlı Tanımlama (MBD), üretim bilgilerini 3D modellere işler. Geleneksel 2D teknik resimlerin yerini alarak, süreçlerde verimliliği artırmayı hedefler. Bu yaklaşımı anlamak için önce geleneksel teknik resim kavramına ve amacına bakalım.
Teknik Resim Nedir ve Neden Oluşturuyoruz?
Teknik resim, bir ürünün tasarım ve üretim bilgilerini uluslararası standartlara uygun şekilde aktarır. Mühendisler ve teknisyenler, ürün tasarımında doğru bilgi akışını sağlamak için teknik resimlerden yararlanır. Teknik resimlerin oluşturulmasının başlıca sebepleriyse şunlardır:
- İletişim: Tasarım, üretim ve montaj ekiplerinin aynı dili konuşmasını sağlar. Teknik resim üzerinde yer alan ölçü, tolerans ve malzeme bilgilerine bakarak herkes aynı ürünü anlayabilir.
- Üretim Rehberi: Teknik resimler, bir parçanın nasıl üretileceği konusunda üretim ekibine rehberlik eder. Üretim yöntemleri, yüzey pürüzlülüğü, montaj detayları gibi bilgiler burada yer alır.
- Kalite Kontrol: Teknik resimler, üretilen parçaların tasarım gerekliliklerine uygunluğunu kontrol etmek için referans alınır.
- Standartlaşma: Teknik resim, uluslararası standartlara (örneğin ISO veya ASME) uygun hazırlandığında, farklı ülkelerden veya şirketlerden ekiplerin uyumlu çalışmasını sağlar.
Ancak 2D teknik resimler her ne kadar yaygın ve önemli olsa da bazı sınırlamaları bulunmaktadır. Örneğin, 3D CAD modellerine kıyasla daha fazla insan yorumu gerektirir ve tasarımın tam olarak anlaşılmasını zorlaştırır.
Peki Nedir Bu Model Tabanlı Tanımlama?
MBD, teknik resimlerdeki bu sınırlamaları aşmak için geliştirilmiş bir yaklaşımdır. Bu yöntem, ürünle ilgili ölçü, tolerans, malzeme bilgisi gibi detayları doğrudan 3D CAD modeli üzerinde tanımlama fırsatı sunar. Böylelikle, 2D teknik resim oluşturma ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkar. MBD’nin temel özelliklerine gelirsek:
- Bilgi Entegrasyonu: Ürüne ait tüm bilgiler (geometrik boyutlar, toleranslar, yüzey özellikleri, vb.) doğrudan 3D CAD model üzerinde yer alır. Bu sayede bilgilerin eksik veya yanlış yorumlanmasını önlenir.
- Dijital İletişim: MBD, tasarım dosyalarının dijital ortamda kolayca paylaşılmasını sağlar ve ekipler arasında daha hızlı iletişim kurulmasını sağlar.
- Zaman ve Maliyet Tasarrufu: Teknik resimlerin oluşturulması, gözden geçirilmesi ve güncellenmesi gibi zaman alan süreçler, MBD ile en aza indirilir.
- Doğruluk ve Netlik: 3D modellerin görselliği, tasarımın daha iyi anlaşılmasını sağlar. Ayrıca, birden fazla açıdan bilgiye ulaşma imkanı sunar. Ve bu imkanı sunarken de 3D ve 2D olarak iki ayrı dokümanı kontrol etmektense tek bir dokümanı kontrol ederek karmaşıklığı ortadan kaldırmaya yarar.
Peki Ya Nasıl Geçeriz Bu MBD’ye?
Geleneksel teknik resimlerden MBD’ye geçiş süreci, birçok zorluk içerir. Ancak özellikle otomotiv ve havacılık gibi ileri mühendislik sektörlerinde hızlı bir şekilde yaygınlaşmaktadır. Bu süreçteki zorluklardan kısaca bahsetmek gerekirse:
- Alışkanlıklar: Geleneksel yöntemlere alışkın olan mühendisler ve teknisyenler için MBD’ye uyum sağlama süreci zaman alacaktır. Hele ki günümüzden 500 yıl önce çizilmiş Da Vinci’nin teknik resmini gördüğümüzde, bu alışkanlığı bırakmanın kolay olmayacağını anlayabiliriz.
- Yazılım ve Donanım Yatırımları: MBD’ye geçiş için gelişmiş CAD yazılımlarına ve yeterli bilgi işlem altyapısına ihtiyaç vardır.
- Eğitim ve Standartlar: Ekiplerin MBD sistemlerini etkili bir şekilde kullanabilmesi için eğitim alması gerekir. Ayrıca, MBD’nin uluslararası standartlarla uyumlu bir şekilde uygulanması önemlidir.
Peki MBD Kullanabilen Firmalar Var Mı?
Ülkemizde ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, TOFAŞ ve FORD gibi büyük firmalar, ürün geliştirme süreçlerinde dijital modeller ve mühendislik yazılımları kullanmaktadır. Ancak MBD yaklaşımını spesifik olarak uygulayan firmalar hakkında kamuya açık detaylı bilgiler sınırlıdır.
Dünyada ise BOEING, AIRBUS, GM, SIEMENS ve TESLA gibi firmalar, MBD yaklaşımını benimsemiştir. Böylece bu firmalar teknik resim gereksinimini en aza indirgemiş ve üretim sürecini optimize etmiştir.
Sonuç
MBD, modern bir yöntem olmasına rağmen teknik resimler tamamen ortadan kalkamaz. Firmalar, uyum, maliyet, eğitim ve süreç zorlukları nedeniyle bu iki yöntemi birlikte kullanır. Teknik resim ve MBD’nin bir arada kullanılması, firmaların dijital dönüşümde dengeli ilerlemesini sağlar. Uzun vadede, MBD’nin yaygınlaşmasıyla teknik resimlerin rolü azalacaktır. Ancak kısa ve orta vadede firmalar bu iki yöntemi birlikte kullanır.
Kaynakça :
- https://www.ptc.com/en/technologies/cad/model-based-definition
- İnformatik PLM – “Model Tabanlı Tanımlama Nedir?” Webinarı
