İş analizi tekniklerinden biri olan Kök Neden Analizi, sorunun altındaki nedenleri belirlemek ve değerlendirmek için kullanılan bir yöntemdir.
Kök neden analizi, bir problemin veya durumun sadece etkilerini karşılamak yerine, problemin çıkış noktasının düzeltilmesine odaklanan sistematik incelemedir. Ek olarak, etkilere katkıda bulunan birden fazla kök nedenin olabileceğini hesaba katarak iteratif bir analiz yaklaşımı uygular. Ayrıca, kök neden analizi; insanlar (insan hatası, eğitim eksikliği), fiziksel ( ekipmanın çalışmaması, tesis yetersizliği) veya organizasyonel (yanlış süreç tasarımı, yetersiz yapı) gibi ana sebepleri inceler.
Kök neden analizi şunlar için kullanılabilir:
Düzeltici (Reaktif) Analiz: Oluşan bir problemin kök nedenlerini, düzeltici aksiyon almak adına belirlemek.
Önleyici (Proaktif) Analiz: Potansiyel bir problem alanını önleyici aksiyon almak adına belirlemek.
Kök Neden Analizinin Bileşenleri
- Problem Tanımı: Üzerine odaklanılması gereken sorunu tanımlar.
- Veri Toplama: Etkinin doğası, büyüklüğü, konumu ve zamanlaması ile ilgili bilgi toplar.
- Neden Belirleme: Probleme katkıda bulunan spesifik aksiyonları keşfetmek adına etkilerin hareket şablonlarını inceler.
- Aksiyon Belirleme: Yeniden oluşmayı engelleyecek veya en aza indirecek düzeltici aksiyonu tanımlar.
Teknikler
Kök neden analizinde en çok Balık Kılçığı Diyagramı ve Beş Neden Sorusu teknikleri kullanılmaktadır.
Balık Kılçığı Diyagramı
Balık kılçığı diyagramı, bir problemin nedenlerini belirlemek ve organize etmek için kullanılan bir tekniktir. Bu teknik, problemin nedenine odaklanmaya ve analizi derinleştirecek diğer fikirleri organize etmeye yardımcı olur.
5 Neden Sorusu
Beş neden sorusu, bir problemin nedenini ve doğasını keşfetmek için kullanılan soru sorma sürecidir. Problemin kök nedenine inmek için sürekli sorular soran bir tekniktir.
- Adım: Problemi bir tahtaya veya kağıda yazın.
- Adım: “Bu problem neden ortaya çıkıyor? “ diye sorun ve cevabı altına yazın.
- Adım: Tekrar ”Neden ?” diye sorun ve cevabı ilk fikrin altına yazın.
- Adım: Gerçek kök nedenin belirlendiğine kanaat getirene kadar 3. adımı tekrarlayın. Bu süreç, 5 sorudan fazla veya az sürebilir.
Ayrıca, analistler 5 neden sorusunu, tek başına veya balık kılçığı diyagramı tekniği olarak kullanır.
Kök Neden Analizinin Avantajları
- Neden ve etki analizi yapılırken nesnel bir bakış açısının tutulmasına yardımcı olur.
- Bilgiyi, gerektiğinde daha derin bir analiz yapılabilmesi adına bir çerçeve içinde organize etmeye yardımcı olur.
- Paydaşların, uygun noktalarda düzeltici aksiyon alabilecekleri etkin bir çözümü belirlemelerini sağlar.
Kaynaklar:
- Rooney, James J., and Lee N. Vanden Heuvel. “Root cause analysis for beginners.” Quality progress 37.7 (2004): 45-56.
- Peerally, Mohammad Farhad, et al. “The problem with root cause analysis.” BMJ quality & safety 26.5 (2017): 417-422.
- https://book.akij.net/eBooks/2018/September/5b8a80dd494ce/BABOK_Guide_v3_Member.pdf
