Bugünkü makalemde TPS yani “Toyota Production System” adlı üretim sisteminin en önemli araçlarının sadece birisi olan “Kanban” sisteminin ne olduğundan, bu sistemin saha ve ofislerde nasıl uygulandığından ve kendi stajımda tecrübe ettiğim ofiste uygulanışından bahsedeceğim.
Kanban Nedir?
Kanban, TPS’deki hemen hemen her araç gibi Japonca olan ve dilimizde görsel işaret anlamına gelen bir görselleştirme yöntemidir. Bu yöntem, üretimdeki malzeme akışlarını ve iş akışlarını takip etmek için ve aynı zamanda üretim hatları gibi birer istasyon olan ofisteki akışı da takip etmek için kullanılır.
TPS babası olan Taiichi Ohno tarafından geliştirilmiş olup JIT yani “Doğru Zamanda Üretim” ile birlikte verimliliği arttırmayı amaçlar. Aslında, JIT uygulanabilirliğini sağlar.
Kanban sisteminin geliştirilmesinin temel amacı izlenebilirliktir aslında. Çünkü sistemler düzenli olarak izlenebilir ya da denetlenebilir bir düzenlemeye oturtulur ve izlenebilirse kontrol edilebilir olup projelere başlanırken yapılması gereken risk etütleri yapıldığında görülen olası riskler de çözüme ulaştırılabilir.
Kanban İçin İhtiyaç Duyulan Malzemeler
- Kanban Kartları: Bu kartlarda her bir işin tanımlaması (açık bir dille), termin süresi (bitiş tarihi), miktarı ve sorumlusu gibi bilgiler yazılır. Eğer yapılan işin termin süresine uyulmaz ise uyulmayan tarihe çizgi atılarak yeni tarih altına yazılır. Yani, uyulmayan tarih silinmez.
- Kanban Panosu/Tahtası: Bu panolar, kartlardaki akışların kimlerin takip edeceği de belirli olacak şekilde düzenlenmesini sağlayarak süreci netleştirir. Panolar, takibi de net olsun diye birçok dijital takvim gibi “yapılacak”, “yapılıyor” ve “tamamlandı” diye süreç takipleriyle ayrılabilir.
Kanbanda Rol Oynayan Kişiler
- Üretim Yöneticileri: Sistemi kartlarında panolarına kadar tasarlar ve uygulatılmasında ön ayak olurlar. Yani, operatörlere de sistemi öğrenme ve kendini geliştirme ortamı da hazırlamış olurlar.
- Malzeme Takibi Yapan Personeller: Kartlar aracılığıyla malzeme kabul ve taleplerini yönetirler.
- Operatörler: Kartları kullanarak miktar veya talep bildirirler.
- (Ofis Uygulaması İçin) Ekip Üyeleri: Ofis uygulamalarında sistemi kullanırlar.
Kanban Ofis Uygulaması (Staj Tecrübesi)
Kanban kartları dört farklı renkte (dört kişilik bir ekip için -bölüm yöneticisi harici-), PVC kaplanarak tasarlandı. Etrafındaki fazla plastikler alınacak şekilde kesildi. Ayrıca ekip üyelerinin her birinin isimlerini taşıyan kartlar da herkesin rengi belirlenerek oluşturuldu.
Ofiste var olan “ Kanban Board (Kanban Panosu) “ üzerine öncelikle isim kartları, daha sonrasında ise her bir ismin altına ismin yazılı olduğu kartın rengini taşımayan kartlar da birerli şekilde asıldı. Örnekle açıklayayım anlaşılması adına.
Örnekte renkler, mor, mavi, yeşil ve sarı olsun. Sarı renk ile de bir ekip üyesinin ismi yazılmış olsun. Bu ismin altına mavi, yeşil ve mor kartlar bir mavi, bir yeşil ve bir mor olarak birbirini izleyecek şekilde asıldı. Bu algoritmanın da sebebi aslında her bir üyenin birbirlerinin işlerinin akışını takip edebilmesi ve termin süreleri hakkında da fikir beyan edebilmesidir.
Daha sonra kartlara her bir üyenin var olan işleri literatürde anlatıldığı gibi açık ve sade bir dille, tanımlı, tarihli, sorumlu olan kişi ile birlikte yazıldı.
Ardından fiziksel olarak bir “ Kanban Alanı “ oluşturuldu. Alan; toplanılacağı için genişliği ekip üye sayısına göre ayarlanmış, etrafında toplanmak ve notlar almak için boyca yeterli bir masa kurulmuş, masa karşısına pano kurulmuş ve farklı renklerde kalemler olan bir alandı. Ayrıca temizlik ve düzenlemeleri yapılmıştı.
Alan oluşumundan sonra sistem anlatımı için bölüm yöneticisi herkesi topladı ve sistemin kısaca tarihçesinden başladı ve anlattı. Ayrıca sistemi uygulamak üzere küçük bir pratiği de her bir ekip üyesinin yapmasında yanlarında oldu.
Son olarak, sistemin ofiste uygulanabilmesi için gerekli toplanmaların yani Japoncada “ASAKAI” adı verilen toplantıların günlük saati ve ne kadar süreceği belirlendi.
Kanban Üretim Sahasında Uygulaması
Bu kısımda:
Kanban kartları tasarlanır ve okunabilecek şekilde ve literatürdeki standart yazıma göre yazılır. Ardından üretim sahasındaki takımla yani bulunan her bir kişiyle en uygun alan seçilir. Bu alana pano yerleştirilecektir ve alan 5S yapılmış yani ayıklanmış, düzenlenmiş, temizlenmiş ve standartlaşmış yani sadece Kanban özelinde olmalıdır.
Tasarlanan kartlar akışa göre yerleştirilir. Akış, yapılan bir işin veya takip edilen bir malzemenin hangi aşamaya geçtiğini gösterir. Yani, malzeme için açıklanırsa sipariş eşiğine ne kadar kaldığını gösterir.
Oluşan akışı da yönetmek noktasında kartlar devreye sokulur (operatörler tarafından) ve malzeme sipariş seviyesine geldiğinde ya da yaklaştığında bu bildirilir ve bildirilen sürecin başlatılıp gelme zamanının izlenmesi sağlanır.
İzlenmeye ve takibe yukarıda bahsettiğimiz görevliler kısmına giderek malzeme takibi yapan personelleri eklemekte fayda vardır. Çünkü süreç başlatılması için kartları panodan alıp başlatacak ve izleyecek olanlar bu personellerdir.
Bu makalede özetle, Kanban kavramı, önemi, ortaya atılış amacı, ofis ve sahadaki uygulamaları anlatılmış ve örneklendirilmiştir. Bir parantez açmak gerekirse; gayet tabii hiçbir sistem yüzde yüz çalışamayacağı için Kanban Sistemi de kendi içinde birtakım zorluklar içerir. Örneğin; operatöre eğitim verilmemesi, sisteme şirket kültürünün kapalı olması bunlardan ikisidir.
Bir sonraki makalede bu zorlukların bir problem olup olmadığını ve nedenlerini ele alıyor olacağım.
Kaynakça:
- https://tr.wikipedia.org/wiki/Kanban
- https://chatgpt.com/
- Hocaoğlu, Y. (2025). Verimliliğin Yeni Çağı Yalın Üretim Ve Dijital Dönüşüm. KDY Yayınları
- https://i.pinimg.com/1200x/be/98/2f/be982f2badd763f457a0cef6e0c08de4.jpg
