Fosil yakıtlar, insanların otomobilleri kullanmaya başlamasından bu yana bir değer ürünü olmuştur. Kaynakların gittikçe tükenmeye başladığı çağımızda yeni türler piyasada etkili hale gelmeye başladı. Yönelim fosil yakıtlardan elektriğe ve hidrojene olmaya başlamıştır.
Çağa ayak uydururken bu günlere getiren eskiyi de unutmamak gerekir. Otomobilin icadından bu yana kullandığımız ve kullanacağımız 4 yakıt çeşidini bu yazımızda inceleyelim.
Benzin
Fosil yakıtlar içinde en çeşitli kullanım alanına sahip olanlardan biridir. Ham petrolün damıtılması ile oluşmaktadır. İçerdiği H ve C atomları benzinin kalitesinde etkili rol oynar. Benzinli motorun çalışma prensibini oluşturan çevrim, Alman mühendis Nikolaus Otto’nun bulduğu Otto çevrimi (dört zamanlı çevrim) olarak geçer. Otto çevrimi emme-sıkıştırma-yanma-egzoz işlemlerinden oluşmaktadır.
Ham petrol araçlarda kullanılmaya elverişli olmadığı için şu özelliklere sahip olmalıdır;
- Değişik yükler altında sürekli yanmalıdır.
- Soğuk havalarda buharlaşma sıcaklığı düşük olmalı, sıcak havalarda buharlaşma sıcaklığı yüksek olmalıdır.
- Silindir içi kurum oluşumunu engellemek için yüksek kaynama noktasına sahip bileşiklerden oluşmalıdır.
- Depoda oksitlenmemelidir.
- Vuruntulu çalışmaya sebebiyet vermemelidir.
Benzinin yukarıdaki maddelere sahip olması ile her bölgede kullanılabileceği anlaşılmamalıdır. Farklı iklimlerin gerekliliklerine göre içeriğinde düzenlemeler yapılmaktadır.
Benzinli motorlarda akaryakıt ile ilişkili bir konu da vuruntudur. Günlük hayatta bu kavram karşımıza oktan sayısı olarak çıkmaktadır. Otto çevriminde yakıt-hava karışımı optimum seviyede olmadığında tam yanma gerçekleşemez. Piston cidarlarında kurumlar kalmaktadır. Bir sonraki çevrim de ise içerideki sıcaklık belli seviyede olduğunda yakıt-hava karışımı daha gelmeden ön ateşleme gerçekleşir ve piston da vuruntulu çalışmaya sebep olur. Benzinde ki oktan sayısı benzinin kalitesine eşdeğerdir. Araca uygun olan oktan sayısına sahip benzin kullanılmaktadır aksi motora zarar verecektir.
LPG ( Otogaz)
Likit petrol gazının kısaltmasıdır. Ham petrolün damıtılması sonucu oluşan propan ve bütanın belli oranda karıştırılması ile oluşturulmaktadır. Kullanılacak iklimde ki sıcaklığa bağlı olarak donma noktasını düşürmek için propan miktarı değişiklik gösterir.
Kokusuz, renksiz ve havadan ağır bir gazdır. Evlerdeki doğalgazlarda sızıntıyı anlamak için kokulu haldedir.
Motorin (Mazot)
Fosil yakıtlar içinde ham petrolün 200-350°C kaynama aralığında elde edilen üçüncü ana üründür. Rudolf Diesel tarafından icat edilen dizel motor yakıtıdır. Benzine kıyasla;
- Daha yüksek tutuşma sıcaklığına sahiptir.
- Buharlaşma oranı daha düşüktür.
- Sabit hızda daha az tüketim yapar.
- Depolanması daha kolaydır.
Motorin gemi, otobüs, tren, vinç, zirai araçlar gibi daha çok güç gerektiren yerlerde kullanılmaktadır. Dizel motorda ki setan sayısı benzinli motorda ki oktan sayısı ile aynı anlama gelmektedir.
Bitkisel/hayvansal yağlar ve alkol karışımına eklenen mazot ile biyodizel yakıt elde edilmektedir.
Elektrik
Son yıllarda “Neden elektrikli araç?” sorusu sorulmaya başlanmasıyla birlikte otomotiv endüstrisindeki çoğu şey değişmeye başladı. İlk değişen akaryakıt tipi oldu. Bu bile enerji sektörünü değiştiren büyük bir yeniliktir. Otomobilin çalışmasındaki yapı taşını tümden değiştiren bu süreç, ülkeler arası dengeleri bile değiştirecektir.
Elektrik enerjisini mekanik enerjiye çeviren elektrik motoru sayesinde gündelik hayatta kullandığımız elektriği artık araçlarda da kullanıyoruz. Ham petrol de olduğu gibi elektriğe ilave işlemler yaparak değil enerjiyi üretme, iletme ve depolama yöntemini değiştirerek yapıyoruz bundan dolayısıyla önemli iki unsur batarya ve motordur.
Akaryakıt türlerini kendi aralarında karşılaştırdığımızda benzer araç yapısına sahipler. Elektrikli araçlar içten yanmalı motora göre kullanılan parçalardan çalışma sistemine kadar farklı olduğu için karşılaştırmayı kendi içinde yapmak daha doğru olacaktır.
- Elektrikli motor dairesel hareketle ürettiği enerjiyi direk tekerleklere aktarmaktadır. İçten yanmalı araçlarda ise pistonlar doğrusal hareketle ürettiği enerjiyi farklı parçalarla dairesel harekete çevirerek tekerleklere iletmektedir. Bu da enerjide kayba sebep olur.
- Elektrikli aracın dolum maliyeti içten yanmalı araca göre daha düşüktür.
- Daha hızlı tork üretimi sağlar.
- Elektrikli araçlarda içten yanmalı motora göre daha az parça vardır. Bu da araç maliyeti, bakım maliyeti, araç ağırlığı gibi konularda tasarruf demektir.
- Bataryanın dolum süresi yakıt deposunun dolum süresinden daha uzundur.
- Elektriğin kullanımı araçların oluşturduğu egzoz gazı minimuma indirmektedir.
- Fren ile yavaşlama da oluşan kinetik enerji elektrikli araçlardaki sistem sayesinde elektrik enerjisine dönüştürülerek batarya da depolanır.
Geleceğini Seç
Çağımız elektrikliye doğru veriliyor olması hala fosil yakıtlara olan ihtiyacı bitirecek düzeyde değildir. Gelişmemiş ve gelişmeye devam eden ülkelerde kullanılan benzin, mazot gibi türler ile kullanımı devam edecektir. İçten yanmalı aracın verdiği hazzın devam etmesini isteyenler için de markalar benzinli/dizel motoru rafa kaldırması uzun sürecek gibi gözüküyor.
Peki siz, her şeye rağmen içten yanmalı motorun vermiş olduğu gücü mü tercih edersiniz yoksa geleceğin sessiz ve akıllı teknolojisini mi?
Kaynakça
www.wikipedia.org
www.prins.com.tr
www.bilimgenc.tubitak.gov.tr
