Yüksek lisans ve doktora nedir? Aralarında ne gibi farklar vardır? Gelin bu eğitim programlarını daha yakından inceleyelim.
Yüksek Lisans Nedir?
Yüksek lisans eğitimi(Master), lisans programını tamamladıktan sonra alanında daha yetkin olmak ve daha derin bilgi sahibi olabilmek için yapılan bir eğitim programıdır. Üniversite zorunlu hale getirmediği sürece lisans eğitimindeki alanınızla yüksek lisansta alacağınız eğitimin alanı aynı olmak zorunlu değildir. Yüksek lisans eğitimi, tezli ve tezsiz olmak üzere iki farklı şekilde yapılabilir.
Tezli Yüksek Lisans
Tezli yüksek lisans programı normalde dört yarıyıl olup azami olarak altı yarıyıl sürebilen bir eğitim programıdır. Öğrencinin bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak ortaya bir çalışma koymasını amaçlar.
Bu programa başvurmak için en az 2.00/4.00 ortalama notuna sahip olmak gereklidir fakat bazı üniversiteler en az 2.50/4.00 veya 2.75/4.00 gibi ortalamalar isterler. Bunun yanı sıra adayların ALES’ten en az 55 puan alması gerekir. Bu puan, üniversite senatosunun vereceği karara göre üst sınır 75 olmak şartıyla değişebilir. Kısacası her üniversitenin kendi belirlemiş olduğu başvuru şartları vardır.
Örneğin yukarıdaki tabloda Erzurum Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nün belirlemiş olduğunu yüksek lisans başvuru ve değerlendirme tablosu gözükmekte. Bu başvuru şartları ve değerlendirme tablosu üniversitelere göre değişiklik gösterir. Bu bilgileri öğrenmek için ilgili üniversitenin web sitesini kontrol edebilirsiniz.
Başvuru şartlarını sağlayıp başvurunuzu tamamladıktan sonra üniversite eğer mülakat yapıyorsa sizi sözlü veya yazılı mülakata çağırır. Mülakat sonunda belirlenen yüzdelere göre tüm puanlar hesaplanır ve nihai sıralama belirlendikten sonra açılan kontenjan dahilinde tezli yüksek lisans programına katılmaya hak kazananların listesi açıklanır.
Tezli yüksek lisansın programı bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS kredisinden az olmamak koşuluyla seminer dersi dahil en az sekiz ders ve tez çalışması olmak üzere toplam en az 120 AKTS kredisinden oluşur. Bu programın ilk senesinde seçmiş olduğunuz derslerden oluşan bir eğitim-öğretim yılı geçirirsiniz. Seçmiş olduğunuz bu derslerin yanında zorunlu olarak seminer dersi alırsınız.
Tez Yazma Aşaması
İkinci senede ise danışman hocanız ile birlikte belirlemiş olduğunuz bir konu üzerine tez yazmaya başlarsınız. Üzerinde çalıştığınız tez için belli periyotlarda danışman hocanızla fikir alışverişinde bulunarak dönem sonuna kadar tezinize son şeklini verirsiniz.
Dönem sonuna kadar tamamlamış olduğunuz tezin, danışman hocanın başkanlığındaki jüri ekibi karşısında savunmasını yaparsınız. Yapmış olduğunuz tez savunması sonucunda başarılı olursanız yüksek lisans programını başarılı bir şekilde bitirirsiniz. Tez savunmanız başarısız olduğunda ise üniversite ile ilişiğiniz kesilir.
Tezsiz Yüksek Lisans
Tezsiz yüksek lisans programı normalde iki yarıyıl olup azami olarak üç yarıyıl sürebilen bir eğitim programıdır. Öğrenciye mesleki konularda bilgi kazandırarak mevcut bilginin uygulamada nasıl kullanılacağını gösterir.
Tezsiz yüksek lisans programına başvurmak için en az 2.00/4.00 ortalama notuna sahip olmak gereklidir fakat bazı üniversiteler en az 2.50/4.00 gibi ortalama isterler. Bu programda ALES şartı aranmaz. Ücretli bir programdır. Üniversitelerin kendi belirlemiş olduklarını ders ücretlerini ödeyerek bu programa başvuru yaparsınız. Başvuruların ardından not ortalamaları baz alınarak belirlenen kontenjan dahilinde tezsiz yüksek lisans programına katılmaya hak kazananlar açıklanır.
Tezsiz yüksek lisans programı toplam otuz krediden ve 90 AKTS’den az olmamak kaydıyla en az on ders ve dönem projesi dersinden oluşur. Öğrenci, dönem projesi dersinin alındığı yarıyılda dönem projesi dersine kayıt yaptırmak ve yarıyıl sonunda yazılı proje ve/veya rapor vermek zorundadır. Senato tarafından belirlenen esaslara göre tezsiz yüksek lisans programının sonunda yeterlilik sınavı uygulanabilir.
Eğer yüksek lisans eğitiminin akabinde doktora eğitimi almak istiyorsanız bu program size uygun değildir. Doktora eğitimi veren her üniversite tezli yüksek lisans şartı aramaktadır.
Yüksek Lisansın Faydaları Nelerdir?
Yüksek lisans mezunu olmak, alanınızda daha yetkin olmanızı sağlar. ‘’Yüksek Mühendis, Yüksek Mimar’’ gibi unvanlar ile kariyerinizi daha üst noktalara taşıyabilme imkanı sunar.
Doktora Nedir?
Doktora programı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır. Bu program normalde sekiz yarıyıl olup azami olarak on iki yarıyıldır. Lisans derecesi ile kabul edilenler için normalde on yarıyıl olup azami olarak süresi on dört yarıyıldır.
Başvuru yapmak isteyen adayların tezli yüksek lisans diploması ve ALES’ten, başvurduğu programın puan türünde en az 55 puan alması gerekir. Bu puan üniversite senatosunun vereceği karara göre üst sınır 75 olmak şartıyla değişebilir.
Lisans derecesiyle doktora programına başvuranların lisans mezuniyet not ortalamalarının 3.00/4.00 veya muadili bir puan olması ve ALES’ten başvurduğu programın puan türünde 80 puandan az olmamak koşuluyla senato tarafından belirlenecek ALES puanına sahip olmaları gerekir.
Örneğin yukarıdaki tabloda Erzurum Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nün belirlemiş olduğunu doktora başvuru ve değerlendirme tablosu gözükmekte. Bu başvuru şartları ve değerlendirme tablosu üniversitelere göre değişiklik gösterir. Başvuru yapacağınız üniversitenin başvuru şartlarını öğrenmek için ilgili üniversitenin web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
Başvuru şartlarını sağlayıp başvurunuzu tamamladıktan sonra üniversite tarafından sözlü veya yazılı bir mülakata girersiniz. Bu mülakatın sonunda üniversitenin belirlemiş olduğu yüzdelere göre tüm puanlar hesaplanır ve nihai sonuçların ardından belirlenen kontenjan dahilinde doktora programına katılmaya hak kazananlar açıklanır.
Bu program, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluşur. Lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için de en az kırk iki kredilik 14 ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere toplam en az 300 AKTS kredisinden oluşur.
Doktora programının ilk iki yarıyılındaki eğitim-öğretim sürecini tamamladıktan sonra doktora yeterlilik sınavına girilir. Bu sınavda başarılı olan öğrenciler 3 yıl süresi olan tez yazma aşamasına geçer. Yeterlilik sınavında başarısız olan öğrenciler ise tekrar yeterlilik sınavına hazırlanırlar. Üç yeterlilik sınavında başarılı sonuç alamayan öğrenciler doktora ders dönemine yeniden başlarlar.
Tez Yazma Aşaması
Tez yazma aşamasında danışman hoca ile belirli periyotlarda fikir alışverişi yapılarak tez tamamlanmaya çalışılır. Öğrenci, tezini tamamladıktan sonra doktora tezi savunmasına girer. Öğrenci, yaptığı bu savunmada başarılı olursa ‘’Doktor’’ unvanı ile mezun olur. Başarısız olması durumunda ise tekrardan doktora tezi savunmasına hazırlanır.
Doktoranın Faydaları
Doktora mezunu olmak, kişiye alanında üst düzey yetkinlik sağlar. İlgili alanda uzman kişi olarak tanımlanır. Özel sektörde veya kamuda iş bulma olanağı oldukça artar.
