Bir yapıda kullanılan ana malzemeleri ele aldığımız “Yapı Malzemeleri” serimizin üçüncü yazısında puzolan ve agreganın yanında çimentodan bahsedelim. Çimento, hidrolik bir bağlayıcıdır. Kalker taşı (kireç taşı) ve kilin yüksek sıcaklıktaki fırınlarda ısıtılması ve sonrasında çok küçük parçalar halinde öğütülmesi ile oluşur. Tanecikleri genel olarak 5-90 mikron arasındadır.
Çimentonun içeriğinde, bağlayıcı özellik taşıyan diğer malzemelerde olduğu gibi kalsiyum oksit (CaO), magnezyum oksit (MgO) gibi alkalin özellikteki bileşenlerin yanı sıra silisyum dioksit (SiO2), alüminyum oksit (Al2O3) ve demir(III) oksit (Fe2O3) gibi hidrolik bazlı bileşenler de bulunmaktadır. Farklı inşaatlarda farklı tip çimentolar kullanılacağı için alkalin ve hidrolik bileşenlerin çimentoya katılma oranı değiştirilerek uygun kıvam ve özellikte çimentolar üretilir.
Priz Nedir?
Çimentonun suyla karışımında oluşan malzemeye hamur denir. Hamur, akışkan bir kıvama sahip olduğu için hava veya suyun içerisinde yavaş bir şekilde sertleşmeye başlar. Hamurun bu şekilde sertlik kazanması olayına priz denir. Saatler süren bu donma olayının ilk on dakikalık bölümü yalancı priz olarak adlandırılır. Toplamda ise bir çimentonun priz alması 10 saat sürebilir.
Kullanılan Çimento Türleri
1-Portland Çimentosu: Genel itibariyle en çok kullanılan çimento türüdür. Kalsiyum karbonat (kalker-CaCO3) ve kilin klinlerle birlikte pişmesi, ardından öğütülmesiyle elde edilir. Portland çimentosunun sertleşmesini geciktirebilmek için klinker malzemenin içine alçıtaşı da koyulur.
2-Yüksek Fırın Cüruf Çimentosu: Fırın cürufu ve Portland çimentosunun alçıtaşı ile öğütülmesiyle elde edilir. Portland çimentosundan farkı ise piriz süresinin daha uzun olmasına rağmen dayanımının daha fazla olmasıdır.
3-Traslı Çimento: Portland çimentosuna volkanik tüfler katılarak elde edilir. Volkanik uçucu kül ve tüflerin tek başına bağlayıcı özelliği yoktur. Fakat bu bağlayıcılığı çimentodaki kireçle birlikte kazanırlar. Genel olarak geçirimlilikleri düşük olduğundan, su yapılarında kullanımı daha uygundur.
4-Katkılı Çimento: Portland çimentosundaki klinkerin %19’a kadar olan kısmı alınarak yerine puzolanik malzemelerin koyulması ve alçıtaşıyla elde edilir. Özellik olarak traslı çimentolara benzer özellikler gösterir fakat içerik bakımından içindeki puzolan miktarı daha fazladır.
Yukarıda saydığımız türlerin dışında, çimentodaki C3S, C2S, C3A ve C4AF oranları değiştirilerek farklı çimentolar üretilebilir. Bunlar özelliklerine göre şu şekilde sıralanabilir;
-Sülfata Dayanıklı Çimento
-Süper Sülfat Çimentosu
-Erken Dayanımı Yüksek Çimento
-Uçucu Küllü Çimentodur (fly ash).
Portland Çimentosu
Diğer çimento türlerine nazaran daha fazla kullanılması ve çoğu tür çimentonun üretiminde kullanılması sebebiyle endüstriyel olarak önemli bir yeri bulunmaktadır. 19.yüzyılda İngiltere’de keşfedilen bu çimento türü, günlük hayatta karşımıza çıkan inşaatlarda torbalar dolusu kullanılan çimentodur. Kendi içerisinde de beş farklı kategoride incelenen Portland çimentosu, bu kategorilere ayrılırken 28 gün bazındaki mukavemet değerine göre sınıflandırılır. Dünyada hemen her yerde kullanılmasına rağmen göz ardı edilemeyecek kadar önemli dezavantajları vardır. Bunlardan en önemlisi, Portland çimentosunun soğuk havalarda kullanılamamasıdır. Ayrıca uzun priz süresi ve yavaş dayanım kazanması da hem inşaat sürecini olumsuz etkilemektedir hem de zamanla alakalı sıkıntıları da beraberinde getirmektedir.
Kaynakça:
- thbb.org
- betonvecimento.com
