İnsanlığın uzay merakı uzun yıllar önce ortaya çıktı. Gökyüzüne bakan insanlar keşfetmek istedi. Yeterince gözlemden sonra insanlar, gökyüzünün ötesini de merak etti. 1950 yılından bu yana da, teknolojinin de gelişmesiyle, uzaya çıkma çalışmaları başladı.
Bu çalışmalar öncelikle yapay uyduların fırlatılmasıyla oldu. Zamanla bunların da ötesine geçilmek istendi. Yapay uyduların yanı sıra uzaya insanları da göndermenin planları yapıldı. Dönemin şartlarında teknoloji şu an olduğu kadar gelişmiş değildi ve bir canlının vücudunun uzayda bulunmaya nasıl tepkiler vereceği bilinmemekteydi. Ayrıca uzaya çıkma çalışmaları daha yeni başladığından fırlatılan bir mekiğin geriye dönmesi de garanti değildi.
Bu şartlar altında uzaya ilk gönderilenler hayvanlar oldu. İnsanın uzaya çıkmasına öncülük ettiler.
Uzaya Çıkan İlk Hayvan: Meyve Sinekleri
Uzaya çıkan ilk canlılar 1947’de meyve sinekleri oldu. Yaklaşık olarak 110 km irtifaya ulaşan meyve sinekleri, uzaya çıkan ilk canlılar olarak tarihe geçti. Bu fırlatmanın amacı yüksek irtifada radyasyonun etkilerini görmekti. Uzaya çıkan ilk hayvanlar olan meyve sinekleri başarılı bir şekilde Dünya’ya geri dönmeyi de başardı.
Uzaya Çıkan İlk Maymun: Albert II
1949’da rhesus cinsi bir maymun olan Albert II, uzaya çıkan ilk primat oldu. 134 km irtifaya ulaşan Albert II uçuşu sırasında hayatta kalmayı başarabildi fakat Dünya’ya dönerken mekiğinin paraşüt takımlarının arızalanması nedeniyle sert bir iniş yaptı. Albert II bu kazadan kurtulamadı.
Dünya Yörüngesine Çıkan İlk Canlı: Laika
Laika, sıradan bir sokak köpeğiydi. Sokak köpeği olduğundan dolayı zor şartlara dayanabileceği düşünülerek Sovyet uzay programına seçildi. 1957 yılında Sputnik 2 mekiğiyle fırlatıldı ve Dünya yörüngesine çıkmayı başaran ilk canlı oldu. Yörüngesi sırasında yaklaşık olarak 3200 km irtifaya ulaşan Laika, uçuşu sırasında mekiğinin soğutma sistemlerinde oluşan bir arızadan dolayı
aşırı sıcaklık nedeniyle hayatta kalamadı. Laika hayatını kaybetmeden önce Dünya’nın etrafında 4 kez döndü.
Laika’nın uzaya çıktığı zamanda yörüngeye çıkan bir mekiğin geri nasıl döndürüleceği de bilinmiyordu. Bu nedenle soğutma sistemi arızalanmasaydı bile Laika’nın geri dönemeyeceği bilinmekteydi.
Uzaya Çıkan İlk Kedi: Félicette
1963’te Fransa tarafından uzaya yollanan Félicette, tarihe uzaya çıkan ilk kedi olarak geçmesinin yanı sıra mekiğinde ses hızının altı katına erişti. Bu hızlanma sırasında da yaklaşık olarak 9.5G kuvvetine maruz kaldı. Bu büyüklükteki bir kuvvet belirli bir süre maruz kalındığında insanı kolaylıkla öldürebilir. Fakat Félicette bu kuvvete belirli bir süre maruz kalmasına rağmen hayatta kalmayı başarabildi. Paraşütle Dünya’ya dönen Félicette’nin uçuşu 13 dakika sürmüştü.
Aya Giden İlk Hayvanlar: Kara Kaplumbağaları
Derin uzayda yolculuk yapan ve Ay etrafında tur atan ilk canlılar ise kara kaplumbağaları oldu. 1968’de fırlatılan mekikte kaplumbağaların yanında meyve sinekleri ve solucanlar da yer almaktaydı. Yaklaşık 7 gün süren yolculuklarından sonra Ay etrafında dolaşıp Dünya’ya başarılı şekilde dönen ilk canlılar oldular. Döndüklerinde kaplumbağalar yaşamaktaydı ve uzay seyahatinden pek etkilenmemiş görünmektelerdi.
Vakumda Hayatta Kalan Canlılar: Su Ayıları
Tardigrad ya da daha yaygın olan ismiyle su ayıları Dünya’nın en küçük hayvanlarından bir tanesi. Yaşam alanı çok geniş olan bu hayvanlar daha önce yapılan testlerde çok yüksek ve çok düşük basınçlarda, yüksek radyasyon ve sıcaklıklarda hayatta kalabilmişti. Bu şekilde ekstrem koşullarda yaşayabilmeleri nedeniyle de 2007 yılında uzaya gönderildiler ve hiçbir koruma olmadan 10 gün boyunca açık uzaya maruz kaldılar. Başarılı bir şekilde Dünya’ya dönen su ayıları açık uzaya maruz kalıp hayatta kalabilen ilk hayvanlar oldu.
Aynı zamanda su ayılarının yanında uzaya giden bir hamam böceği olan ve ismi Rusça’da umut anlamına gelen Nadezhda, uzayda üremeyi başaran ilk hayvan oldu. Dünya’ya döndüğünde 33 yavruya sahipti ve bu yavrularda renk farklılıkları dışında bir anormallik görülmedi.
Günümüzde de Uluslararası Uzay İstasyonu’na fareler ve karıncalar gönderilmekte. Uzayda belirli bir süre tutulan bu canlıların yer çekimsiz ortamda davranışları incelenmekte. Bu davranışların analizi ile ileride uzayda bir ekosistem kurulması ve canlıları bu ekosisteme adapte etmek hedeflenmekte.
Bu cesur hayvanlar insanlığın uzaya çıkmasında en büyük paya sahipler. Kimilerinin heykelleri varken kimileri başka başarıların gölgesinde kalmış ve unutulmuş. Bu yazıda hepsine yer verememek gerçekten çok üzücü çünkü her biri tek tek anılmayı hakediyor.
KAYNAKÇA:
www.newscientist.com
www.space.com
www.nationalgeographic.com
www.wikipedia.org
www.nasa.gov
