1985 yılında İstanbul’da doğan Türk bilim insanı Canan Dağdeviren, Harvard Üniversitesi Genç Akademi üyeliğine seçilen ilk Türk unvanını almaya hak kazanmıştır. Çalışmalarıyla bilim dünyasında kısa sürede dikkat çeken Dağdeviren, Forbes dergisinin “30 Yaş Altı Bilim İnsanı” listesine girmeyi başarmış; bunun yanı sıra MIT Technology Review tarafından her yıl açıklanan “35 Yaş Altı Mucitler” listesinde de yer almıştır.
Eğitim Hayatı ve Akademik Yolculuğu
İlk ve orta öğrenimini Kocaeli’de tamamlayan Canan Dağdeviren, iki kitabın hayatındaki yön belirleyici etkisinden sıkça söz etmektedir. Bu kitaplardan ilki, ünlü bilim insanı Marie Curie’yi konu alan bir eser; diğeri ise Prof. Dr. Erdal İnönü’nün “Anılar ve Düşünceler” adlı kitabıdır. Bu okumalar, onun fizik alanında ilerleme kararında önemli rol oynamıştır.
2007 yılında Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği bölümünden mezun olan Dağdeviren, yüksek lisans eğitimini Sabancı Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği bölümünde tamamlamıştır. Akademik başarısı sayesinde Fulbright Bursu kazanarak, Illinois Urbana-Champaign Üniversitesi’nde Malzeme Bilimi ve Mühendisliği alanında doktora eğitimine başlamıştır.
Doktora sürecinde fizik, kimya, malzeme bilimi, mekanik ve tıp disiplinlerini bir araya getiren çalışmalar yürüten Dağdeviren; esnek, katlanabilir, vücut içine yerleştirilebilen veya deri üzerine yapıştırılabilen giyilebilir elektronik sistemler üzerine yoğunlaşmıştır. 2014 yılında doktorasını tamamlayan bilim insanı, günümüzde MIT Media Lab bünyesinde çalışmalarını sürdürmektedir.
Canan Dağdeviren’in Buluşları ve Çalışma Alanları
Canan Dağdeviren’in çalışmaları ağırlıklı olarak giyilebilir, esnek ve biyouyumlu elektronik sistemler üzerine yoğunlaşmaktadır. Geliştirdiği teknolojilerin temel amacı, insan vücudunun mekanik hareketlerini ve biyolojik sinyallerini kullanarak harici bir güç kaynağına ihtiyaç duymadan çalışan medikal cihazlar üretmektir.
Dağdeviren’in öne çıkan çalışma alanlarından biri piezoelektrik malzemelerdir. Bu malzemelerin temelini oluşturan piezoelektrik özellik, basınç ve hareket gibi mekanik etkilerin elektrik enerjisine dönüştürülmesini sağlar. Özellikle kalp atışı, akciğer hareketleri ve kas kasılmaları gibi vücudun doğal hareketlerini enerjiye çeviren sistemler üzerinde çalışmalar yapmaktadır. Bu sayede, kalp pili gibi hayati öneme sahip cihazların pil değişimi gerektirmeden uzun yıllar çalışabilmesi hedeflenmektedir.Bu tür teknolojiler, piezoelektrik malzemelerin medikal alandaki uygulama alanlarının en somut örnekleri arasında yer almaktadır.
Bir diğer önemli çalışma alanı ise deriyle bütünleşebilen elektronik sistemlerdir. Dövme benzeri yapılarla cilt üzerine yapıştırılabilen bu cihazlar, vücut sıcaklığı, nabız, solunum ve kas hareketleri gibi biyolojik verileri sürekli olarak takip edebilmektedir. Bu tür teknolojiler, özellikle erken teşhis ve uzaktan hasta takibi açısından büyük önem taşımaktadır.
Dağdeviren, nörolojik hastalıklar üzerine de çalışmalar yürütmektedir. Parkinson hastalığı için geliştirdiği beyin iğnesi, ilaçların doğrudan hedef bölgeye iletilmesini sağlayarak tedavi sürecinin etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşım, geleneksel yöntemlere kıyasla daha düşük yan etki ve daha yüksek tedavi başarısı sağlamayı hedeflemektedir.
Son yıllarda üzerinde yoğunlaştığı projelerden biri de kadın sağlığına yönelik medikal teknolojilerdir. Meme kanserinin erken teşhisi için geliştirilen elektronik sütyen, vücut dokusundaki değişimleri algılayarak hastalığın erken evrede tespit edilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bu proje, giyilebilir teknolojilerin koruyucu sağlık hizmetlerinde nasıl kullanılabileceğine dair önemli bir örnek olarak gösterilmektedir.
Canan Dağdeviren’in çalışmaları, yalnızca mühendislik ve tıp alanlarında değil; aynı zamanda insan yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen disiplinler arası bir yaklaşımı temsil etmektedir. Geliştirdiği buluşlar, teknolojinin insan bedenine uyum sağlayarak daha güvenli, sürdürülebilir ve erişilebilir sağlık çözümleri sunabileceğini göstermektedir.
Yazımı Canan Dağdeviren’in gençler için verdiği şu tavsiye ile bitirmek istiyorum:
“ Oturun sakin bir ortamda kendinizi dinleyin, kendinize soru sorun. Kendinizi yıllar sonra nerede görmek istiyorsunuz? Ne yaparak mutlu oluyorsunuz? Şiir yazarken mutlu oluyorsanız, şair olun. İnsan hayata bir kere geliyor! ”
Canan Dağdeviren’in bilimsel çalışmaları, Türkiye’den çıkıp dünya çapında etki yaratan bilim insanlarının yalnızca tek bir örneğidir. Matematikten fiziğe, tıptan uzay bilimlerine kadar pek çok alanda önemli çalışmalara imza atan Türk bilim insanları, hem akademik dünyada hem de günlük hayatı etkileyen teknolojilerde iz bırakmaktadır. Bu isimlerin yaşam öykülerini, çalışmalarını ve bilime katkılarını daha yakından tanımak için Türk Bilim İnsanları başlıklı ana içeriğimize göz atabilirsiniz.
