Stok, bir firmanın geleceği öngörerek üretim yapabilmek için elinde bulundurduğu mamul, yarı mamul veya bilgilerdir. Stok firmaların en önemli maliyet kalemlerinden birisidir. Taşıma maliyeti, sipariş maliyeti ve karşılayamama maliyeti olmak üzere 3 çeşit maliyeti içinde barındırır.
Taşıma Maliyeti: Mamulü stokta tutmanın işletmeye olan maliyetidir.
Sipariş Maliyeti: Tedarikçilerden tekrar sipariş edilmesine yönelik maliyetlerdir.
Karşılayamama Maliyeti: Eldeki stok yetersiz olduğunda katlanılan maliyettir.
1.Kullanım Amacına Göre Stok Çeşitleri
- Çevrim Stoku: İşletmelerin stok maliyetlerini düşürmek amacıyla yıllık ihtiyacını partiler halinde üretmesiyle oluşan stoklardır. İki sipariş arasında geçen süreye çevrim stoku denir. Çevrim stoku prosesin parti büyüklüklerine ve malzemelerin yenilenme sıklığına göre belirlenir.
- Emniyet Stoku: Stokta tutulan her kalem için belirsiz talep veya temin durumunda ortaya çıkabilecek aksaklıkları önlemek için ayrılan stoktur. Emniyet stoku sayesinde müşteri talebi artsa bile üretim hızını arttırmadan talep karşılanabilir.
- Tampon Stoku: Üretim sisteminde iki iş istasyonu arasında sınırlı sayıda tutulan yarı mamul stokudur. Talepteki ani artışlar ya da dalgalanmaları önlemek amacıyla ham madde ve yarı mamul stokları tutulur. Bu sayede öngörülemeyen hatalar yüzünden üretim ve hizmette aksaklık olmaz.
2. Lokasyonuna Göre Stok Çeşitleri
- Ham madde Stoku: Ham madde işlenmemiş ürün anlamına gelmektedir. Firmaya giren mamul ya da bilgi işlenmeden saklanıyorsa buna ham madde stoku denir. Ham madde için stok tutulmazsa eğer akışta herhangi bir eksiklik olduğunda karşılanamaz ve üretimde aksaklık olur.
- Yarı Mamul Stoku: Akışta tamamen ürüne dönmemiş ama ham maddenin işlenerek dönüştüğü ürüne yarı mamul denir. Yarı mamul prosesler arasında geçişi sağlar. Yarı mamul bir prosesin çıktısı olurken diğer prosesin girdisi olabilir.
- Mamul Stoku: Müşteri talebini karşılamak için üretilen bilgi veya malzemelere mamul denir. Mamul bitmiş üründür. Taleplere göre mamulde tutulması gereken stok belirlenir ve üretim ona göre yapılarak ihtiyaçlar karşılanırken ortaya çıkabilecek sorunların birçoğu engellenmiş olur.
Stok Tutmanın Yararları:
- Herhangi bir aksaklıkta üretim durmaz ve talep karşılanabilir.
- Üretimin hızlı ve sürekli olmasını sağlar.
- Doğru bir stok yönetimi yapıldığında maliyetleri düşürür ve kârı arttırır.
- Elde stok olduğu için tedarik ve satıştaki problemler azalır.
Stok Tutmanın Zararları:
- Stok tutmak için bir depolama alanına ihtiyaç duyulduğu için depolama ve yer maliyetine sebep olur.
- Stoklara bağlandığı için para diğer kaynaklar için kullanılamaz.
- Depolanan ürüne olan talep bir anda düşerse eğer elde bulundurma maliyeti ortaya çıkar ve değerini kaybeder.
- Kullanılan hammadde sabit fiyatlı değilse yüksek fiyattan alıp stok tutmak maliyeti arttırır.
Hangi Durumlarda Stok Tutulmalı?
- Sürekli talebi olan ya da dalgalanmaları öngörülebilen ürünler için
- Hammadde ve yarı mamul olarak başka bir prosese girdi veya çıktı olabilen ürünler için
- Elde tutma maliyeti düşük olan ürünler için
- Ürüne olan ihtiyaç bittiğinde değerini kaybetmeden elden çıkarılabilecek ürünler için
stok tutulabilir.
Neden Stok Yönetimi?
Stok yönetiminde en önemli hedef stok maliyetini en aza indirerek gelen talebi karşılayabilmek ve oluşabilecek aksaklıklara karşı önlem alabilmektir. Stok tutmanın bir maliyeti olduğu gibi tutmamanın da bir maliyeti vardır. Bu dengeyi doğru bir şekilde koruyarak işletmedeki karlılık arttırılabilir. Eğer stok tutulmazsa olası bir aksaklıkta üretim ilerleyemez ve talep karşılanamaz. Bu da işletmenin itibarına zarar verecek, müşteri kaybı yaşatacak hem de ciddi maddi kayıplara sebep olacaktır. Çok fazla stok tutulduğunda depolama, elden çıkarma gibi problemler ortaya çıkacaktır. İşletmelerin en önem verdikleri nokta kâr etmek olduğu için stok yönetiminin doğru yapılması çok önemlidir.
