Günümüzde soğutma çevrimi olarak en çok tercih edilen “buhar sıkıştırma” çevrimidir. Peki buhar sıkıştırmalı soğutma sistemi elemanları nelerdir?
Buhar Sıkıştırmalı Soğutma Sistemi
Soğutmacılıkta en sık kullanılan yöntemdir. Kısaca anlatmak gerekirse soğutkan(soğutucu sıvı) adı verilen akışkanın, çevrim sırasında bir miktar yoğunlaşması ve buharlaşması ile soğutma işlevini yerine getirir.
Bu çevrim beş ana elemandan oluşur:
- Kompresör
- Evaporatör(Buharlaştırıcı)
- Kondenser(Yoğuşturucu)
- Soğutkan(Soğutucu sıvı)
- Genişleme Valfi
Kompresör
Kompresörün görevi, evaporatördeki ısı ile yüklü soğutkanı buradan uzaklaştırmak ve böylece arkadan gelen ısı yüklenmemiş akışkana yer temin ederek akışın sürekliliğini sağlamak ve buhar haldeki soğutucu akışkanın basıncını konderserdeki yoğuşma sıcaklığının karşıtı olan seviyeye çıkarmaktır. Yani soğutkanı, evaporatör basıncından alır ve kondenser basıncına çıkarır. Soğutma çevriminin çok önemli bir parçası olduğundan çevrimin kalbi olarak görülebilir. Sıkıştırma işlemi yaptığından dolayı enerji harcar.
Evaporatör(Buharlaştırıcı)
Evaporatör, soğutkanın buharlaştığı ve bu sırada bulunduğu ortamdan ısıyı alan elemandır. Diğer bir ifadeyle evaporatör, bir soğutucudur. Evaporatör, doymuş sıvı-buhar karışımı olarak giren soğutucu akışkanı en az doymuş buhar veya kızgın buhar olarak çıkmasını etraftan ısı çekerek sağlayan bir ısı değiştiricisidir. İklimlendirme ve soğutma sistemlerinde genellikle soğutulan ortama yerleştirilir.
Kondenser(Yoğuşturucu)
Konderser, soğutma sisteminde soğutkanın evaporatörden aldığı ısı ile kompresördeki sıkıştırma işlemi sırasında ilave olunan ısının sistemden atılması işlemini yapar. Bu sayede soğutkan, sıvı hale gelerek basınçlandırılır ve tekrar genleştirilerek evaporatörden ısı olacak durumu getirilir. Kondenserler, ısıyı verdikleri ortama göre ikiye ayrılırlar. Eğer ısıyı dışarı veriyorsa “hava soğutmalı kondenser”, ısıyı suya veriyorsa “su soğutmalı kondenser” olarak adlandırılır.
Soğutkan(Soğutucu Sıvı)
Buhar sıkıştırma esasına göre çalışan soğutma sistemlerinde ısının taşınması görevini yapan maddeye soğutkan veya soğutucu akışkan denir. Soğutkanlar, ısı alışverişini genellikle sıvı halden buhar haline(evaporatör devresinde) ve buhar halden sıvı hale(kondenser devresi) dönüşerek yapar. Soğutkan; bu görevleri yerine getirebilmesi, emniyetli çalışması ve ekonomik olabilmesi için birtakım fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olmalıdır.
Genişleme Valfi
Genişleme valfleri basınç düşürücü elemanlardır. Kondenser basıncını evaporatör basıncına düşürür. Soğutucu akışkanı buharlaşma basıncına getirir. Genişleme işlemi sabit entalpilerde gerçekleşir. Basınç düşümü sayesinde düşük sıcaklıklara ulaşılmaktadır.
Dört çeşit genişleme valfi vardır. Bunlar;
- Kılcal Borular
- Otomatik Genişleme Valfi
- Termostatik Genişleme Valfi
- Elektronik Genişleme Valfleri
Kaynakça:
- Uygulamalı Soğutma Tekniği – Nuri Özkol
- Soğutma ve Klima Tekniği – Doç. Dr. Hüsamettin Bulut
