Ambalaj sektörü, yıllar geçse de eskimeyen ve kendi içinde yeni alanlar, yeni kategoriler yaratan bir sektör. Sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi, yaşam döngüsü gibi kategorilerin de ortaya çıkması ile birlikte artık yetkin ve etkin insan gücüne duyulan ihtiyaç, ihtiyaç analizinin en üstünde yer almaya başladı. Bu insan gücünün bedensel olmasa da zihinsel tarafı için ise bir mühendisin bakış açısı; sayısal ve sözel düşünce dünyasını bir araya getirerek çözümlere gidebilme yeteneği ve süreçlere yön verme yetisi, ambalaj sektörünü ayakta tutan dinamiklerden biri oluyor.
Gıda mühendisleri de tam bu noktada ambalaj sektörünün en önemli mühendislik disiplinlerinden biri olarak kendine yer buluyor, hatta bazen süreçlerin merkezinde yer alan kişiler oluyor. Öyle ki bir gıda mühendisi artık yalnızca bir gıda firmasının üretim, kalite, Ar-Ge gibi ana süreçlerinin en etkili takım oyuncularından biri olmasının yanında, “paketleme ve ambalaj yönetimi” yapan hem ambalaj üreticisi hem de kullanıcısı firmaların aranan mühendisleri arasında yer alıyor.
Gıda Mühendisleri Ambalaj Sektöründe Kendine Nasıl Yer Bulur?
Peki bir gıda mühendisi ambalaj sektöründe kendine nasıl yer bulur?
Ben ambalajı yalnızca ürünü tanımlayan bir malzeme olarak değil; “5G Yaklaşımı” ile “Güvenlik, Geri Dönüşüm, Görsellik, Gereklilik ve Güvenilirlik” ekseninde değerlendiren stratejik bir sistem olarak görüyorum.
Bu sebeple gelin, bir gıda mühendisinin ambalaj sektöründeki önemini ambalajın “5G Yaklaşımı” üzerinden kısaca derleyelim:
-
GÜVENLİK
Gıda mühendisleri, paketlenen ürünün içeriği ne olursa olsun — ki buradaki ürün gıda ise daha mühim — o ürünün son tüketiciye/kullanıcıya ulaşması noktasında ambalaj ile ürünü güvenli bir şekilde tutmak zorundadır.
Örneğin marketten satın alınan bir cips paketinin, cipslerin yağ, nem, tat gibi özelliklerini raf ömrü boyunca koruması için gereken bariyer değerleri ve malzeme yapısı hakkında bilgi sahibidir ve buna göre de ambalaja yön verir.
-
GERİ DÖNÜŞÜM
Gıda mühendisleri, ambalajın olduğu her alanda — ister ambalajı üretsin ister kullansın — artık çevresel etki değerlendirmesi ile ambalajın geri dönüştürülebilme yeteneği kazanması için çalışan mühendislerdir.
Örneğin meyve suyu paketlemesinde kullanılacak olan ambalajın metal, cam veya esnek ambalaj olmasının seçimlerini yapmasının yanında, bu tür ambalajların birbiri ile çevresel etki değerlendirmesi ve geri dönüşüm kolaylığı anlamında kıyaslanmasına da katkı sağlayabilir.
-
GÖRSELLİK
Gıda mühendisleri, ambalajın ilk göze çarpan noktası olan “tasarım” veya “görsellik” konusunda da ambalaj tasarımının pazarlama ve tüketici davranışı üzerindeki etkisi ve ortaya çıkardığı harmoni noktasında söz sahibidir; sözünü söyleyebilecek cesarete sahiptir.
-
GEREKLİLİK
Gıda mühendisleri, nasıl ki bir gıda ürününün ihtiyaç duyduğu asit, tuz, şeker gibi hammadde gerekliliklerinde bilgi sahibi ise paketlenen ürünün hedef kitlesinin ihtiyaçları konusunda da bilgi sahibidir.
Örneğin bebek maması yapımında kullanılması için ürün kutusuna koyulan bir ölçeğin gerekli olmasını veya taşıma, depolama, sevkiyat ve lojistik ihtiyaçlarını analiz ederek gerekli mekanik dayanımı sağlayacak ambalaj yapısının belirlenmesine katkı sağlar.
-
GÜVENİNİRLİK
Gıda mühendisleri, paketlenen ürünlerin bozulma, zedelenme, darbe alma gibi olumsuz durumlara karşı ambalaj ile korunması ve tüketiciye bu güvenin verilmesi noktasında mühendislik bilgisini konuşturur.
Bu beş başlık üzerinden bir gıda mühendisinin ambalaj sektöründeki yeri ve önemine vurgu yapmışken, bir de bu sektöre nasıl girilir, hangi bilgiler öğrenilmeli ve kariyer basamakları nelerdir, kısaca ondan bahsetmek isterim.
Gıda Mühendislerinin Ambalaj Sektöründeki Serüveni
Ambalaj sektöründe başarılı bir gıda mühendisi olabilmek için üniversitelerde alınan kimya bağlantılı derslerin büyük katkısı olmakla birlikte; bariyer teknolojileri, baskı teknikleri, gıda mevzuatı ve sürdürülebilirlik gibi konularda gıda mühendislerinin kendini geliştirmesi büyük avantaj sağlayacaktır.
Özellikle çevresel sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi alanlarında uzmanlaşan profesyonellerin isimlendirildiği “Yeşil Yaka” kavramının yaygınlaşması ve firmaların bu alanlar için donanımlı insanlara ihtiyaç duymaya başladığı bugünlerde gıda mühendisleri aranan meslek sahiplerinden biri olacaktır.
Gıda Mühendisleri Ambalaj Sektörüne Nasıl Girebilir?
Ambalaj sektörüne adım atmanın en iyi yollarından biri ise hiç şüphesiz sektörün mutfağı olarak tabir ettiğim ambalaj üreticilerinde işe başlamak ve ambalajın ürünle uyumuna dair ufku yakalamaktır.
Zira Türkiye’de ambalaj mühendisliği, Amerika veya Avrupa’daki gibi üniversitelerde yaygın olarak tercih edilen ayrı bir meslek dalı değil; ambalaj adı altında seçmeli okutulan dersler kategorisinde daha sık karşımıza çıkıyor. Bu da işin mutfağında olmayı daha önemli hâle getiriyor.
Bir gıda mühendisinin ambalaj sektöründe Ar-Ge’den regülasyona, teknik satıştan satın almaya, sürdürülebilirlikten üretim ve kaliteye birçok alanda çalışabiliyor olması, gıda mühendisliğinin ne derece önemli bir mühendislik dalı olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Mutfakta başlayan serüveni FMCG gibi sektörlerde uzmanlıkla devam ettiren gıda mühendisleri için ambalaj sektörü, farklı kariyer olanakları da sunuyor.
Ambalajda 3S’den 5G Yaklaşımına
Son olarak söyleyeceğim şey ise şu: Günümüzde ambalaj artık “3S” (sarar, saklar, satar) kuralından evrilerek “5G Yaklaşımı”nı sürdürülebilirlik ile harmanlayan stratejik bir katalizör konumuna geldi.
Bu nedenle gıda mühendislerinin sahip oldukları disiplinler arası bakış açısıyla artık yalnızca yeni malzeme yapılarının oluşturulması noktasında değil, bu malzemelerin çevre-insan-ekonomi üzerindeki etkilerini de doğru yorumlayabilen en önemli aktörlerden biri olmaya devam edeceği bir gerçektir.
