Sıfır atık ve geri dönüşüm; israfın önlenmesini, kaynakların daha verimli kullanılmasını, atık oluşumunu önlemeyi ve atığın oluşması durumunda kaynağında ayrı toplanması ve kazanılmasını kapsayan bir anlayıştır.
Sıfır Atık Nedir?
Atık Miktarı Çevreyi Nasıl Etkiliyor?
Nüfusun hızla artması, şehirleşme ve tüketim maddelerinin çeşitlenmesi, atık miktarının da artmasına neden oluyor ve ne yazık ki biriken bu atıklar çevreyi olumsuz anlamda etkiliyor.
Çevreyi kirleten atıklar, türlerine göre farklılık gösteriyor. Gaz, sıvı ve katı halde bulunabiliyorlar. Örneğin günümüzün en büyük sorunlarından biri olan plastik atıklar katı halde bulunuyor. Plastik atıkların kontrolsüz artışı denizlerde yaşayan canlıların yaşamını ve suyun temizliğini olumsuz yönde etkiliyor. Denizlerdeki güncel plastik oranının 150 milyon tondan fazla olduğu düşünülüyor. Aynı şekilde doğaya atılan plastik maddeler de uzun yıllar kaybolmadığı için toprak kirliliğine neden olabiliyor. Sanayi tesisleri, taşıtlar ve diğer alanlarda fosil yakıt kullanımı da gaz atıklarının en büyük sebepleri. Gaz atıkları ise başta hava kirliliği olmak üzere küresel ısınma, bitki örtüsünün zarar görmesi, istenmeyen kokular ve yangınlarla çevreye zarar veriyor.
Neden Sıfır Atık?
Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıklarımızı kontrol altına almak, gelecek nesillere temiz, gelişmiş bir Türkiye ve yaşanabilir bir dünya bırakmak için sıfır atık prensibi hedef alınmalı ve entegre bir yaklaşımla atıkların yönetimi sağlanmalıdır.
Atık sorununun çevreye ve canlılara nasıl zarar verdiğinden bahsettik. Şimdi ise sıfır atık hareketinin neden bu kadar önemli olduğunu maddeler halinde ele alalım. İşte, sıfır atığın avantajları:
-
- Sıfır atık ile beraber kaynaklar daha verimli kullanılır.
- Çevre ve canlılar için riskler azalır.
- Ağaçların ihtiyaç fazlası kesilmesi önlenir.
- Havaya salınan sera gazı miktarında azalma olur.
- Atık depolama alanlarında tasarruf sağlanır.
- Gelecek nesillere daha temiz ve yaşanabilir bir gezegen kalır.
Sıfır Atığın Hedefleri
Temiz ortam kaynaklı olarak performansın ve verimliliğin arttırılması. 
İsrafın önüne geçildiğinden maliyetlerin azaltılması. 
Tasarruf ve ekonomik kazanç sağlanması. 
“Duyarlı tüketici” duygusuna sahip olunmasının sağlanması.
Çevresel risklerin azaltılmasının sağlanması. 
Sıfır Atık ve Geri Dönüşümün Kazançları
I. 1 ton atık kâğıdın geri kazanımı ile;
- 17 ağacın kesilmesi önlenir,
- 12400 m3 kadar sera gazı engellenir,
- 2,4 m3 atık depolama alanından tasarruf sağlanır.
II. Yeni üretime kıyasla metal ve plastik geri kazanımı ile %95 enerji tasarrufu sağlanabilir.
III. Geri dönüştürülen her 1 ton cam için yaklaşık 100 litre petrolden tasarruf edilebilir.
IV. Atık camlar tekrar cam ürünlerine; plastikler elyaf ve dolgu malzemesi gibi birçok malzemeye, atık metaller ise tekrar metal ürünlerine dönüşebilir.
V. Organik atıklardan elde edilebilecek kompost ile topraklarımız daha verimli hale gelir.
Sıfır Atık Projeleri
İsrafın önlenmesi, doğal kaynaklarımızın daha verimli kullanılması, atık oluşum sebeplerinin gözden geçirilerek atık oluşumunun engellenmesi veya minimize edilmesi, atığın oluşması durumunda ise kaynağında ayrılarak geri dönüşüme kazandırılması noktasında mevcut sistemi daha düzenli, sistemli ve uygulanabilir bir temele oturtmak amacıyla sıfır atık prensibiyle yola çıkılmıştır. Sıfır Atık Projesi’nde sürdürülebilir, profesyonel bir yaklaşımla çalışmaların gerçekleştirilebilmesi için 7 aşamadan oluşan yol haritası esas alınır.
- Odak Noktası ⇒ Kurumdaki sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasından, etkin ve verimli bir şekilde uygulanmasından ve izlenmesinden sorumlu olacak 1 asil, 1 yedek olmak üzere en az 2 kişi belirlenir. Belirlenen bu kişiler tarafından, sıfır atık yönetimini sağlayacak bir çalışma ekibi kurulur.
- Mevcut Durum ⇒ Atığın özelliği, miktarı, kaynağı, atık biriktirme, toplama ve taşıma yöntemleri, atık geçici depolama alanları ile atıkların teslim edildiği yerlere ilişkin bilgileri içeren mevcut atık yönetimi ortaya konulur.
- Planlama ⇒ Mevcut durum esas alınarak kuruma özgü temin planı hazırlanır. Temin planında ihtiyaçların belirlenme ve temin edilme süresine, eğitim takvimine ve uygulama başlangıcına yer verilir.
- İhtiyaç ve Temin ⇒ Uygulamada kullanılacak tüm ihtiyaçlar belirlenir ve listelenir. Kumbara, poşet, taşıma aracı, konteyner vb. temin edilir.
- Eğitim ⇒ Uygulamada verimli bir çalışma gerçekleştirilebilmesi için hedef kitlelere yönelik uygulamalı eğitim ve bilgilendirme yapılır.
- Uygulama ⇒ Biriktirme ekipmanları, ve tanıtım materyallerinde renk skalası uygulanır. Renklerin insanların algısı üzerinde büyük etkisi olduğundan ve uygulamada standarda erişmek adına renk skalası oluşturulmuştur. Oluşturulan renk skalasına göre;
1- Kâğıt-karton atıkları için mavi, 8- Tehlikeli atıklar ve elektronik atıklar için şeffaf, 2- Plastik atıklar için sarı, 9- Tekstil atıkları için pembe; 3- Cam atıklar için yeşil, 10- Ahşap atıklar için turuncu, 4- Metal atıklar için gri, 11- İri hacimli atıklar için lila, 5- Organik atıklar için kahverengi, 12- Ekmek artıkları için mor, 6- Geri dönüşemeyen atıklar için siyah, 13- Yemek artıkları için beyaz rengin kullanılması tercih edilmiştir. 7- Tıbbi atıklar için poşetlerde kırmızı, kova konteynerlerde turuncu, - Değerlendirme ⇒ Uygulamadaki tüm atıkların kayıtları tutulur. Uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla izleme ekipleri uygulamayı değerlendirir. Elde edilen verilere ilişkin raporlama yapılır; yıllık rapor hazırlanır; eksiklikler ve geliştirilecek taraflar tespit edilir ve önlemler alınır.
Sıfır atık ve geri dönüşüm çerçevesinde tüm canlılar ve çevre için elimizden geleni yapmaya çalışıyoruz. Çünkü biliyoruz ki hem bugün hem de gelecekte daha yaşanabilir bir dünyaya sahip olmak için vakit kaybetmeden harekete geçmek gerekiyor. Daha temiz ve sağlıklı bir dünya için el ele…
Kaynak
- https://www.isbank.com.tr/blog/daha-iyi-bir-gelecek-icin-sifir-atik-nedir
- T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü, Sıfır Atık El Kitapçığı, 2017- Ankara
- https://sifiratik.gov.tr/sifir-atik/sifir-atik-nedir
