Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, el bombaları gerek savaşlarda gerekse saldırılarda en fazla kullanılan savaş ürünlerinin başında gelmektedir. Bu ürünler bazen çok büyük sorunlara zemin hazırlamaktadırlar. Öyle ki filmlerde bu ürünler o kadar basitleştirilerek anlatılıyor ki, her insan rahatlıkla kullanabilir düşüncesini topluma entegre ediyorlar. Pimin diş yardımıyla rahatlıkla çıkarılması, bu patlayıcı ürünlerinin elde uzun süre bekletilmesi, yakın alana düştüğünde sanki hiç zarar vermeyecek gibi bir ürün düşünülmesi kesinlikle yanlış. Çok basitmiş gibi görünen bu patlayıcıları yazımızda detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
El Bombalarının Tarihçesi
El Bombalarının Tarihsel Gelişimi
El bombaları yüzlerce yıldır savaşlarda rol almaktadırlar. İlk başta, M.S. 1000 civarında barut teknolojisinin yalnızca bir uygulaması olan Çin tarafından geliştirildi. Bu patlayıcılar, ilk başta barutla doldurulmuş içi boş bir metal kaptı. Askerler bu basit tasarımlı patlayıcılardan ne kadar fazla yararlanmış olsalar da, 18. yüzyıla gelindiğinde tasarımlardan dolayı çok fazla zorluk yaşamışlardır. Hatta o kadar tehlikeli hale gelmişlerdi ki bazı ülkeler kendi savunmalarında kullanma oranını azaltmışlardı. 20. yüzyıla gelindiğinde yeni savaş tarzlarının gelişmesiyle ülkelerin askeri kollarında yeniden rağbet görmeye başlanmıştı. Birinci Dünya Savaşı’ndaki siper savaşında (trench warfare), askerler kendilerini daha önce düşmanlarına sezdirmeden makineli tüfekler çıkarmak için el bombalarını kullanıyorlardı. Silahları nispeten pratik ve güvenli kılan mekanik ateşleme sistemleri sayesinde, el bombaları modern savaşta vazgeçilmez bir unsur olarak yerini aldı.
Nedir?
El bombası, içi infilak maddesi veya kimyasal maddelerle doldurulan ve bir patlama veya ateşleme tertibatını ihtiva eden küçük bir bomba türüdür. Bu bomba genel olarak elle atılır.
El bombaları üç cinstir:
1-) Tahrip el bombası
2-) Kimya el bombası
3-) Eğitim el bombası
Tahrip el bombası, içerik olarak plastik patlayıcı bulundurur. Bomba kalıbı çok fazla şarapnel içerir. Kimya el bombası, ednatol (etilen di nitro amin), pirik asit içerir. Bomba kalıbı cıva fülminat veya kurşun azodürden oluşur, patlamanın şiddetini arttırır. Eğitim el bombası ise askeri eğitimde kullanılır. İçeriğinde genelde kara barut veya C2 bileşiği bulundurur tahrip gücü diğerlerine oranla daha azdır.
El bombasını tanımladıktan sonra, sıra el bombasını oluşturan tüm parçaları incelemek olacaktır. Konuya daha fazla hakim olabilmemiz için el bombasının parçalarının yerlerini ve isimlerini bilmekte yarar var. El bombaları birçok parçadan oluşmaktadırlar. Yandaki görselde tüm parçaları şematik olarak verilmiştir.
Nasıl Patlarlar?
El bombaları çok tehlikeli patlayıcılardır. Herhangi bir tedbir alınmadan kullanıldığında ve en küçük dikkatsizlikte çok büyük yaralanmalara sebep olmaktadır. Hatta bu dikkatsizlikler ölüme dahi yol açabilirler. Peki, bu kadar tehlikeli olan bu patlayıcılar ve çalışma mekanizmaları, pimi çektikten sonra içeride ne gibi işlevler gördükten sonra aktif hale geçiyorlar? Şimdi bu patlayıcıların nasıl çalıştıklarına bakalım.
Bu patlayıcıların tasarımında belli başlı kurallar vardır. Bu el bombaları, dayanıklı, kullanımı kolay ve üretimi kolay olacak şekilde tasarlanarak hem emniyeti sağlamak hem de karşı tarafa büyük hasarlar oluşmasını hedeflemektedirler. El bombaları patlayıcı ürünler olduğundan sıcağa dayanaklı malzemelerden yapılmaları gerekmektedir. Bu neden el bombaları yapılırken gövdeleri genellikle dökme demirden yapılmaktadır. Alternatif olarak da sertleştirme yapılmış sert bir malzemeden veya çelikten yapılır. Bu patlayıcılar nihayetinde patladığında her yöne düzinelerce küçük metal parçayı fırlatmak için tasarlanmıştır. Bir başka deyişle patlama sırasında şarapnel dağıtmak için tasarlanmış füzelerdir.
Askeri dereceli el bombaları normal olarak avuç içimize mükemmel şekilde oturması için ergonomik olarak tasarlanmıştır. Bunların çoğu, nihayetinde patlamaya neden olan sigortayı yakmak için bir tetikleme sistemi içerir. Kullanıcının patlamaya neden olmak için yapması gereken tek şey pimi el bombasından çıkarmak ve atmaktır.
Aslında çalışma mekanizmaları çok da karışık değildir. Basit tasarımları olduğu gibi basit bir çalışma mekanizmalarına da sahiplerdir. Yukarı da el bombasının parçalarını tanıtıldı. Şimdi de bu parçaların patlamada ne gibi görevleri olduğunu öğreneceğiz. El bombasını aktif hale getiren parçalar; emniyet pimi, ateşleyici, ateşleyici yayı, güçlü patlayıcı madde kovanı, kimyasal geciktirici ve detonatördür.
Aslında patlamayı başlatan ana parça; emniyet pimidir. El bombalarındaki pimin asıl görevi yaylı bir kolu yerinde tutmaktır. Yay kolunu bırakmadığınız sürece, pimi tekrar takıp el bombasını başka bir zaman için saklayabilirsiniz. Pim kullanıcı tarafından çıkarıldığında, yay kolu el bombası pozisyonundan serbest bırakarak, kendisini el bombasından otomatik olarak ayırır. Buna karşılık, ateşleyici yayı alt kısımdaki vurmalı başlığa ( güçlü patlayıcı madde kovanı) doğru düşerek küçük bir kıvılcım oluşturur. Bu kıvılcımdan çıkan enerji detonatörde ki patlayıcı maddeye giderek patlamanın oluşmasını sağlar.
Detonatör :
Yüksek patlayıcı madde patlatmak için kullanılan az miktarda patlayıcı ve bu maddeyle ilgili olan mekanizma. Ateşlemeye yarayan patlayıcılar detonatör patlayıcılardır. Hassasiyetleri düşük olup yakıt patlayıcılarını ateşlemek maksadıyla kullanılırlar. Hassas patlayıcılar oldukları için ufak bir sıkıştırma ile çok çabuk ateş alabilirler.
■ Kaynakça :
■ www.howstuffworks.com
■ www.scienceabc.com
■ www.lafsozluk.com
■ www.wikizeroo.org
1 Yorum
reis keşke diğer parçalara da ufakça biraz değinseydin.