Radyonüklid tedavi, tümörlü dokuyu hedef alan işaretlenmiş radyoaktif maddelerin kullanıldığı tedavi yöntemidir. Tümor dokusuna işaretli radyoaktif madde, radyoterapi tedavisi gibi tümörü içeriden yok etmeye çalışır. Bu yöntem hedefe yönelik olduğu için çevre dokuların gördüğü zarar en aza iner. Bu yüzden radyonüklid tedavi yönteminin bir diğer adı akıllı radyasyon tedavileridir.
Nükleer Tıp’ta hastalıkların tanısı için Teknesyum 99 m ve Flor18 gibi radyoaktif maddeler kullanılmaktadır. Radyonüklid tedavide bu maddelerin hedef organa yönelebilmesi için dokuya özel ajanlar eklenmektedir. Örneğin kemik dokusu görüntülerken kemiğe özel bir ajan konur. Tümörlü doku görüntülenirken tümörün içine girecek olan glukoz eklenir. Ancak zamanla bu yöntemlerle her dokunun görüntülenemediği anlaşıldı. Radyonüklid tedaviler de bu noktada işe yarıyor. Prostat kanserini görüntülemek için Galyum 68 maddesi kullanılmaktaydı. Radyonüklid tedavi ile birlikte bu maddeye prostata özel bir ajan eklenerek doku daha iyi görüntülenebilir hale geldi. Aynı şekilde nöroendokrin tümörler için Dota maddesi ile Galyum 68’i birleştirerek anlamlı derecede iyi görüntüler elde edildi. Bu tedaviler 6-8 haftada bir olacak şekilde toplamda yaklaşık 4 kez uygulanmaktadır. Ancak radyoaktif maddeler böbrekler üzerinden süzülerek atıldığı için hastaların böbrek ve karaciğer fonksiyonlarının iyi çalışıyor olması gerekir.
Tedavide sıklıkla kullanılan iki ajan Lutesyum 177 ve Aktinyum 225’tir. Aktinyum 225, tümöre saf alfa enerjisi veriyor. Lutesyum 117 ise beta enerjisi ile tümör hücresinin içine girerek tümör DNA’sında hasarlar oluşturuyor. Daha sonra tümör hücresi ölüyor. Bu yöntem internal -iç- radyoterapi olarak da adlandırılmaktadır.
Avantajları
- Çevre dokulara minimum hasar
- Hastaların tedaviden sonra çevrelerine anlamlı miktarda radyasyon yaymaması
- Non-invaziv olması
- Orta ve uzun vadeli yan etkilerinin minimum düzeyde olması
- Tedavinin önceden belirlenebilir olması ve toksisitenin azaltılması
Tedavinin Kullanıldığı Bazı Hastalıklar
- Tiroid Hastalıkları: I 131 (Radyoiyot) kullanılmaktadır.
- Metastatik Kemik Ağrıları: Kemik ağrıları ilerlemiş kanser hastalarının %75’inde görülmektedir. Tedavi sayesinde ağrıların azaltılmasının yanında yeni ağrılı metastazların ortaya çıkması önlenmektedir.
- Nöroendokrin Tümörler
- İşaretli Antikorla Tedavi: Monoklonal antikorlar tümöral antijenik hedefleri seçme kapasitesine sahiptir. Uygun radyonüklidlerle işaretli bu antikorlar tümör hücrelerini ışınlayabilmektedir.
- Radyasyon Sinovektomi: Romatoid artritte destek tedavi olarak geliştirilmiştir. Hastaların %70-80’inde, 6-12 ayda düzelme gözlenmektedir.
- Myeloproliferatif Hastalıklar: Bu yöntem ile Polisitemia Vera’lı hastaların ortalama sağ kalım süresi 1,5 yıldan 10 yıla çıkmıştır.
Kaynaklar
- anadolusaglik.org
- Radyonüklidik Tedavi-Neslihan Naki Sivri, A. Yekta Özer
- kuh.ku.edu.tr
