Bu makale, bölüm fark etmeksizin tüm mühendislik öğrencilerini ve fakültelerini hali hazırda bitirmiş olan yeni mezunları kapsayacak bir şekilde mühendislik için stajın ne olduğundan, türlerinden, yapıldığı zamanlardan, öneminden ve nihayetinde nasıl verimli geçirilebileceğinden bahsedecektir.
İlk başta mühendislikler için stajın ne olduğu konusuyla başlamak gerektiğinden kısaca mühendislik fakültelerinin müfredatça yapılarını kısaca anlatmakta fayda var. Mühendislik fakülteleri iki tipte yapı sunar:
1- Fakülteye girilen ilk yıl bölüm ayırt edilmeksizin tüm mühendislik okuma niyetiyle gelen öğrenciler aynı temel dersleri alırlar. Bu dersler, temel kalkülüs, programlamaya giriş, temel fizik ve kimya bilgisi gibi dersleri içermektedir. Birinci sınıf bitiminde öğrenciler hem dersler aracılığıyla hem de öğretmen veya aile yönlendirmesi gibi faktörlerle bölümlerini seçerek daha keskin bir müfredata göre ayrılırlar.
2- İkinci tip de anlaşılabildiği gibi fakülteye giriş esnasında ayrı ayrı bölümlerde olmak ve buna göre dersleri görmek odaklı bir yapıdır. İkinci yapıda ülkemizin bilinen üniversitelerinden ODTÜ, Atılım gibi üniversitelerde bölümlere birer giriş dersi verilmekte ve bölümü bitirdikten sonra çalışma hayatına atılan ilk adım (staj) ve çalışma hayatı hakkında bir hazırlık sunulmaktadır.
Yukarıdaki yapılardan bahsedilerek aslında staj kavramının da mühendislikler için yapılacak tanımına kısa bir giriş yapılmış oldu. Ancak biraz daha bu tanımı açmak stajyer mühendis kelime grubunda yapılırsa daha doğru olur ve bu da şu şekilde yapılabilir:
Üniversite yıllarında veya üniversite yıllarını tamamladıktan sonra mesleki olarak pratik yapmak ve yeni beceriler öğrenip var olanları geliştirmek için bölümüne özgü olarak uygun olan bir iş yerinde belirlenen bir süreye bağlı olarak çalışan kişiye “stajyer mühendis” ismi verilir. (Kariyer.net, t.y.)
Stajın mühendislik için özelleşen tanımından bahsedildiğine göre sırada türlerinden, yapıldığı zamanlardan, önemi ve nasıl verimli kullanılabileceğinden bahsetmeye geldi. Öncelikle staj genel olarak iki türü kapsamaktadır. Bunlar: Zorunlu ve gönüllü stajlardır.
Zorunlu Staj Nedir?
Zorunlu staj, okulların müfredatlarınca 4. yarıyıl (2. sınıf) yazına denk gelecek şekilde ilkini ve 6. yarıyıl (3. sınıf) yazına denk gelecek şekilde de ikincisini planladıkları stajlardır. Tekrardan belirtmek gerekir ki bazı okullar 4. yarıyıla teorik bilgiyi çoğu şirket yeterli bulmadığından yani 4. yarıyılını tamamlayan bir öğrenciyi staja kabul etmeyi çoğu zaman istemediğinden ötürü staj planlamasını 6. ve 8. yarıyıl yazlarına denk gelecek şekilde yaparlar. Bu planlanan sürelerde öğrenciler okulları tarafından doldurması zorunlu kılınan ve staj yaptıklarına dair sigorta yapmakta kullanılan formu doldurmaktadırlar.
Önemi
Zorunlu stajlar, öğrenciler için potansiyel iş ortamlarına ilk defa giriş yapmak açısından çok kritik bir önem taşıyacağından mümkün olduğunca çalışma ortamı ve iş gözlemleme ve uygulama açısından geniş imkanlar sağlayabilecek bir şirkette staj yapmak öğrencilerin yararına olacaktır. Uygulama kısmında öğrenciler, ortak mühendislik becerileri olan hesaplama, problem çözme, mühendislik araçlarını kullanma gibi becerileri okullarınca istenilen ve değişkenlik gösteren staj defteri veya içeriği belirli olan bir staj raporu kapsamında kullanarak deneyimlerini belgelerler. Bu sürecin sonunda da bazı şirketler staj sunumu beklerken (Bosch gibi) bazıları da staj bitimine dair bir belgeyi öğrenciye takdim ederler.
Gönüllü Staj Nedir?
Gönüllü staj ise, okul müfredatında belirli bir süreye bakılmaksızın, fiziksel veya hibrit veya uzaktan (çeşitli şirketlerin staj kapsamında uygulama ilaveli programları mevcut.) ve ilgiye bağlı yapılabilen bir staj türüdür. Yani, sadece bölümle alakalı olmak zorunda değildir. Zorunlu staj ile ortak olan kısmı sigorta yapılması için kullanılan formdur. Ayrıca, bu stajda maaş almak zorunlu stajda olduğu gibi şirkete bağlı değildir ve alınmaz.
Önemi
Gönüllü stajlar öğrenciler için, zorunlu stajların dışında kalan ve eğitim alınan bölüm içerisinde olan bir alanı gözlemlemek hem de ilgi dahilinde tamamen farklı bir alanı gözlemlemek kapsamında önem taşır. Somutlaştırmak için örnek verilecek olursa; bir endüstri mühendisliği öğrencisi gönüllü bir stajını finans departmanında icra etmiş olsun. Bu stajıyla beraber finansa ilgisini veya finansta çalışıp çalışmak istemediğini gözlemleyebilir. Böylece bazı öğrencilere kıyasla çalışacağı alanı aramaya daha erkenden başlamış olur. Diğer bir taraftan, bazı uzaktan gönüllü stajlarda uygulama olarak staj sonu projesi olabiliyor. Bu da öğrencinin hem özgeçmişine hem de kendisine bilgi ve deneyim açısından yansıma yapması şeklinde bir öneme sahiptir.
Ekstra bir tür olarak, yeni mezun olan mühendisler için de uzun bir dönemi kapsayan ve dönemin sonunun performansa bağlı olarak iş hayatına uzandığı “Trainee Programmes” kapsamında geçen programlar mevcuttur. Bu tür programlarda anlaşıldığı üzere okul ile sigorta bağlamı olmadan yani her şeyi şirketin karşıladığı ve mezunların şirket kültürü başta olmak üzere tabii tutulduğu bir öğrenme süreci vardır.
Makalenin son konusu olan staj sürecini verimli kullanmanın nasıl olacağından önce şu noktaya değinmek gerekir; makale bölüm bazlı staj türlerine (örneğin endüstri mühendisliğinde üretim ve yönetim stajı vardır.) değinmeyecektir. Çünkü buraya değinmek bölüm bazlı öğrenci kitlesine fayda sağlamak için yazılacak bir makalenin kapsamına girer. Bu noktadaki ayrım da yapıldığına göre verimlilik için öneriler sunma kısmına geçilebilir.
Staj Sürecini Verimli Geçirmek İçin Öneriler
Burada öncelikle genel olarak yani bir adayın staj sürecini nasıl verimli kullanabileceğine dair önerilerden sonrasında da mühendislik tarafından birkaç öneriden madde halinde bahsedilecektir.
- İlk İzlenim: Burada bahsedilen staja başlandığı andan itibaren dikkat edilen işyeri çizelgesine uyum (molalar, çalışma süreleri ve giriş-çıkış saatleri), beden dili, işyeri için daha resmi kıyafetler ve konuşma şeklidir. Bu izlenim bilimsel araştırmalara göre ilk 4 saniyede elde edilir ve kolay kolay değişmez. Bu nedenle de mümkün olduğunca dikkat etmek gerekir.
- İlk Gün: Stajın ilk günü aslında şirketi genel olarak inceleme yani havayı koklama ve süreçte çalışılacak kişilerle tanışma günüdür. Bugüne özel ek bir öneri ise bir gün öncesinden sorulabilecek tüm soruları bir yere not alıp zamanı geldiğinde sormak ve tanışılan herkesin ismini bir yere not almaktır.
- Boş Kalmamak: Staj süreçlerinde bazı proje akışlarından dolayı yoğunluk oluşabilir ve staj kapsamındaki bir mühendise iş verilmeyebilir. Bu durumda öncelikli olarak staj süresince sorumlu olan kişiye yapılacak bir görev olup olmadığı sorulmalıdır. Ardından olmadığı bir durum içerisinde kalınırsa araştırma yapılabilir veya o yoğunluk anında müsait olan kişilerle tanışıp yaptıkları işi ve donanımlarını öğrenebilirsiniz.
- Dürüst Olmak: Buradaki dürüstlük, bilinmeyen veya okulda henüz öğrenilmeyen bilgiler hakkında biliyorum gibi ifadeler kullanmak yerine dürüst bir şekilde eksikliği ifade edebilmektir.
- Aklına Geleni Sor: Burada kastedilen alanla alakalı öğrenmek istenilen herhangi minik bir bilgi (Bu excelde bir formülasyon bile olabilir.), yapılan bir işte merak edilen bir detay ve daha nice soru olabilir. Bunları açık bir şekilde anında sormak ve cevaplarını da staj süresince not almak verimliliği arttırır.
- Minik Defter: Bu defter, staj sürecini verimlilikle geçirmek için başlı başına bir öneridir. Çünkü bu defter yukarıda bahsedilen soruların, tanışılan kişilerin isimlerinin ve en önemlisi de deneyimin kalıcı bir kaynağı olacak.
Özetle, bu makale staj sürecini; stajyer mühendisin tanımı, yapılabilecek staj türleri, stajların önemi ve verimliliği başlıkları altında açıklamış ve analiz etmiştir.
Kaynakça:
- https://ie.metu.edu.tr/tr/endustri-muhendisligi-lisans-ogretim-programi
- https://moodle.atilim.edu.tr/course/index.php?categoryid=75&browse=courses&perpage=30&page=0
- https://endustri.erciyes.edu.tr/tr/yardim/sikca-sorulan-sorular
- https://em.erciyes.edu.tr/tr/staj-uygulamalari
- https://ie.tedu.edu.tr/yaz-staji
- https://www.kariyer.net/pozisyonlar/stajyer+muhendis/nedir
- https://www.linkedin.com/pulse/staj-yaparken-dikkat-edilmesi-gerekenler-turbo-m%C3%BChendis-3tiwe/
- https://www.linkedin.com/pulse/staj-yaparken-dikkat-edilmesi-gerekenler-turbo-m%C3%BChendis-3tiwe/
- https://webdosya.csb.gov.tr/csb/yalova/haverler/haberler189334.jpg
