Metropolün Su İhtiyacı: İstanbul Örneği

Ekonomik, tarih, sosyokültürel yönden her yüzyılda önemli yere sahip olan İstanbul günümüzde bu önemini hala korumaktadır. Belediye sınırları gözeterek nüfusa bakıldığında İstanbul; Türkiye ve Almanya’da birinci dünyada ise on yedinci en kalabalık şehirdir. Nüfusu bu denli yoğun bir kentin sağlıklı, temiz su ihtiyacı da büyük önem arz etmektedir. Bu büyük sorumluluğu ise İstanbul Su ve Kanalizasyon Dairesi (İSKİ) olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi yürütmektedir. Bu yazımda İstanbul su kaynaklarını ele alarak arıtma tesislerinden bahsedilmiştir.

İstanbul’un İçme Su Kaynakları

İstanbul’un içme su kaynakları çoğunlukla göl ve derelere kurulan barajlardan oluşmaktadır. İnşası en eskilere dayanan barajlara bakıldığında Terkos Barajı (1883), Elmalı 1/ 2 Barajları (1893-1950), Darlık Barajı (1989), Büyükçekmece Barajı’dır (1989). Çevre illerden taşkınlara yol açan ve barajları desteklemek amaçlı nehir ve göllerden alınan, 1990 ve 2000’lerde kuyu ve regülatörler inşa edilmiştir. Günümüze en yakın hizmete giren su kaynakları ise Sazlıdere Barajı (1998), Papuçdere Barajı (2000), Yeşilçay Regülatörü (2004)’dür.

İstanbul’un İçme Su Arıtma Tesisleri

İçme su kaynaklarının alınan suyun sağlıklı, içilebilir, ari olması için  tüketicilere ulaşmadan önce arıtılmaktadır. İstanbul’daki arıtma tesislerine bakıldığından;

1-  Ömerli Arıtma Tesisi (Orhaniye, Osmaniye, Muradiye, Emirli, Emirli 2 Arıtma Tesisleri)

Su kaynakları başta Ömerli ve Darlık Barajları ile Sungurlu-İsaköy regülatörüdür. Ömerli Barajından yıllık ortalama 600 milyon m³, Darlık Barajından  yıllık ortalama 150 milyon m³ ve Sungurlu-İsaköy (Kurfalı) regülatöründen ise ortalama 145 milyon m³/yıl ham su alınmaktadır. İstanbul’un en büyük kapasiteli artıma tesisi olan Ömerli Arıtma Tesisi toplam 1.550.000 m³/günlük kapasiteye sahiptir. Hem Anadolu (tüm ilçeleri) hem Avrupa Yakası’nın (Zeytinburnu, Beşiktaş, Bakırköy vs.) su ihtiyacını karşılamaktadır.

2- Kağıthane Arıtma Tesisi (Yıldırım Beyazıt Han ve Çelebi Mehmet Han Arıtma Tesisleri)

Tesise Alibey Barajı ve Terkos Gölü’nden ham su temin edilmesiyle yaklaşık 700.000 m³/gün arıtma kapasitesi bulunmaktadır. Kağıthane Arıtma Tesisiyle Kağıthane, Beyoğlu, Şişli, Eyüp gibi ilçelere içme suyu temini sağlamaktadır.

3- Büyükçekmece Artıma Tesisi 

Büyükçekmece Barajı’ndan temin edilen ham su ile tesis 400.000 m³/gün arıtma kapasitesi sahiptir. Yaklaşık 2.600.000 vatandaşa hizmet veren arıtma tesisi Çatalca, Başakşehir, Beylikdüzü, Avcılar vs. ilçeleri beslemektedir.

4-  İkitelli Arıtma Tesisi (Fatih Sultan Mehmet, II. Beyazıt Arıtma Tesisleri)

İkitelli Tesisinin ham su kaynağı Sazlıdere Barajı ve Terkos Gölü’dür. Mevcut 2 arıtma tesisiyle toplam 800 bin m³/günlük arıtıma ek  400.000 m³/gün kapasiteli 3. yeni arıtma tesisi inşa edilmektedir. Gaziosmanpaşa, Küçükçekmece, Bağcılar, Esenyurt gibi ilçelere hizmet vermektedir.

5- Cumhuriyet Arıtma Tesisi

“Büyük İstanbul İçme Suyu Projesi” kapsamında kurulan 720.000m³  günlük arıtma kapasiteli  Cumhuriyet Arıtma Tesisi  su kaynağı Sakarya-Düzce il sınırındaki Melen Çayı’dır. Projenin amacı Avrupa Yakası’ndaki ilçelerin(Eyüp, Kağıthane, Bayrampaşa, Beyoğlu, Bağcılar vs.) su ihtiyacını karşılamaktır. 2. 3. 4. arıtma tesislerinin inşa süreci tamamlandığında Türkiye’nin en yüksek kapasiteli arıtma tesisi olacaktır. 

İSKİ Cumhuriyet İçme Su Arıtma Tesisi (Erişilen adres ve tarih: iski.istanbul, 22.07.2025 )

Verilerle İstanbul’un Su İhtiyacı

• İstanbul 24 adet içme su arıtma tesisi faaliyet göstermektedir ve  içme suyu arıtma kapasitesi ise  4.929.720 m³‘tür.
• Günlük arıtım kapasiteleri ise günlük 1.550.000 m³ hacmi ile 5 arıtma tesisine sahip Ömerli Arıtma Tesisi en yüksek kapasiteli tesistir.
• Arıtma tesisleri ek arıtım kapasitesi az olan bölgesel(rezervuarlardan) arıtımlarda mevcuttur(Silivri Hallaçlı, Şile Ağva, Silivri Danamandıra, Çatalca İhsaniye vb.).
• 2024 yılında İSKİ şehre 1 milyar 162 milyon metreküp suyu temin etmiştir. Bu miktarın  487 milyon 713 bin 504 metreküplük kısmı barajlardan 701 milyon 766 bin 68 metreküpü regülatörlerden sağlanmıştır.
• 2024 yılı diğer yıllara göre en fazla günlük su tüketimi olan yıl olarak tarihe geçti. 2024 yılı bir önceki yıla göre %3,65 artarak günlük  su tüketimi 3 milyon 172 bin 186 metreküp ile ortalama su tüketim rekoru kırıldı.
• 2024 yılının 13 Haziran gününde 3 milyon 817 bin 735 metreküp ile  en fazla su tüketimin gerçekleştiği gün olurken en düşük tüketimin 2 milyon 540 bin 115 metreküp ile 11 Nisan’da gerçekleşmiştir.
• 2025 yılının ilk 5 ay ortalamasına bakıldığında şehre verilen ortalama su miktarı 3 milyon 080 bin 317 m³ ‘tür.
• İSKİ İstanbul’da toplam 6 milyon 995 bin 604 aboneye hizmet vermektedir. Her geçen gün nüfusu artan metropol İstanbul’un ilerleyen günlerdeki su tüketim miktarı merak konusu.

Kaynakça:

• iski.istanbul
• www.ekoiq.com
• cevre.ibb.istanbul