Fizikte Newton’un bizlere gösterdiği bir kural vardır: Hareket halindeki bir cisim, üzerine başka bir kuvvet uygulanana kadar aynı doğrultuda ve hızda yoluna devam eder. Evet, bu kuralı şimdiye kadar çürütecek bir durumla karşılaşamadık. Fakat bu noktada kafaları karıştıran bir olaydan bahsedelim.
Futbolla ilgilenenlerin bileceği üzere, futbolda falso diye bir vuruş var. Yani topa vurduktan bir müddet sonra top kavisle yön değiştiriyor. Ama topun üzerinde bir kuvvet yok ve vuruş çoktan yapıldı. Peki top neden yön değiştirdi? Bu sorunun cevaplanmasında bizlere yine fizik yardımcı oluyor: Magnus Etkisi.
Örneğimiz futbol olduğu için buradan devam edelim. Burada topun yön değiştirmesini sağlayan etmenlerden biri de topa vuruş şekli. Yani topu da kendi ekseni etrafında uygun bir şekilde döndürmek. Magnus Etkisi de tam olarak bunu açıklıyor.
Topun başlangıçta düz bir rotada devam ederken aynı zamanda kendi ekseni etrafında da döndüğünü varsayalım. Karşıdan gelen rüzgâr topun yavaşlamasını sağlıyor. Fakat farklılık şurada oluyor ki, top kendi ekseni etrafında da döndüğü için hava basıncında farklılıklar oluşturuyor. Topun bir tarafında, dönüş eksenine ters yönde yüksek hava basıncı oluşurken; diğer tarafında eksenle aynı yönde bir alçak hava basıncı oluşuyor.
Bir tarafın yüksek, bir tarafın alçak hava basıncına maruz kalması topu yüksekten alçağa doğru kavislendiriyor. Anlattığımız bu olay tam olarak Magnus Etkisi’nin ta kendisi. Fiziğin bu güzellğini kullanarak bir topu veya bir frizbiyi uygun bir hızda tekrar kendinize döndürmeniz bile mümkün.
Magnus Etkisi’ni en iyi şekilde anlayacağımız bir başka örnek de kuşkusuz bumerang olacaktır. Zira fırlatılırken kendi ekseni etrafında dönen bumerang aynı şekilde hava basıncı farklıyla kavis alıyor. Aslında farkında olmasak da fiziğin kurallarını hayatımızın belli yerlerinde kullanıyoruz.
Bu konuyla alakalı yapılmış olan bir deney videosunu izlemenizi öneririm:
Hepsi Bu Kadar Mı?
Açıklamaya çalıştığımız bu konuyu olabilecek en basit ve sade şekliyle anlatmaya çalıştım. Aslında basit gibi görünen bir konuda bile onlarca formülden, ispattan bahsetmek mümkün. Biz bilimi yaşıyoruz. Yaşadığımız her olayın da nasıl olduğunun açıklaması mümkün.
Kaynak: Ted Ed
