Laboratuvarlarda Güvenlik!
Günümüzde pek çok teknolojinin doğduğu yerler laboratuvarlardır. Bilimin kalbi olan bu yerlerin kendine has kuralları var elbet. Öncelik insan sağlığı! Özellikle fen bilimleri alanında çalışma yapılan laboratuvarlarda güvenlik kuralları hayati önem taşıyor.
Kişisel Güvenlik
Kural 1: Önlüğünüz Zırhınız
Kimya, biyoloji gibi toksik maddeler ile deney yapılan bir alanda çalışıyorsanız mutlaka bedeninizi olası kazalardan korumak için önlük giymelisiniz. Özellikle kuvvetli asitlerin kullanıldığı çalışmalarda önlük olmazsa olmaz!
Önlük giymenin bir diğer sebebi ise kıyafetlerin temiz kalması.
Kural 2: Eldiven
Deney sırasında ilk teması eller yapıyor. Bu yüzden onları korumak oldukça önemli. Deneye başlamadan önce mutlaka eldiven takılmalı. Kimyasal maddelerin kullanıldığı laboratuvarlarda dayanıklı olduğu için nitril eldivenler tercih edilir. Tıbbi işlemler için ise lateks eldivenler kullanılabilir.
Kural 3: Gözlük
Olası patlama veya gaz çıkışından gözlerin etkilenmemesi için gözlük kullanmak gerekir. Amonyak, hidroklorik asit, klor gazı, kükürt dioksit gibi gazlar tepkime sonrasında toksik gaz salınımı yapabilir. Gözde yanma, batma, kaşıntı, kızarıklık gibi etkilerini önlemek için gözlük kullanılır.
Kural 4: Maske
Maske kullanmak her deney ve her laboratuvarda kullanımı zorunlu değildir. Formaldehit, benzen, kloroform, asetonitril gibi maddeler solunum yollarında tahriş edici özelliğe sahip. Bu etkiyi azaltmak için maske kullanmak gerekir.
Kimyasal Güvenlik
Kimyasallar serin, kuru ve karanlık ortamlarda saklanmalıdır. Her kimyasalın üzerinde hangi tarihte üretildiği, içeriği hakkında bilgi veren etiketi olmalıdır. Ayrıca ınert etkisinden dolayı hiçbir madde ile tepkimeye girmeyen cam şişelerde saklanmalıdır.
Her kimyasalın karakterine ve sebep olabileceği etkiye göre etiketlerinde belli semboller olur.
En çok kullanılan 7 güvenlik sembolü
- Patlayıcı Madde : bu maddeler darbe, ısı, şok ile patlayabilir. Sarsıntıdan ve ısıdan korunmalı.
- Sağlık Tehlikesi : Uzun süreli maruziyette ciddi sağlık sorunlarına yol açabilecek maddeleri belirtir. Kanserojen, mutajenik, üreme sistemine zararlı veya solunum hassasiyeti oluşturabilecek maddeler bu kategoriye girer.
- Çevreye Zararlı Madde : Bu tür kimyasallar, balıklar, su bitkileri ve diğer organizmalar üzerinde zehirleyici etki yapabilir. Toprakta ve suda uzun süre kalıcı olabilir.
- Zehirli Madde : Bu maddeler solunduğunda, ciltle temas ettiğinde veya yutulduğunda kısa sürede organizma üzerinde toksik etki gösterir. Genellikle kimya laboratuvarlarında bulunur.
- Aşındırıcı Madde : Bu tür kimyasallar cilde veya göze temas ettiğinde ciddi yaralanmalara yol açabilir. Ayrıca metal yüzeyleri de aşındırarak ekipman hasarına neden olabilir.
- Yanıcı Madde : Bu sembol, kolayca alev alabilen, yani tutuşma riski yüksek olan kimyasalları tanımlar.
- Yakıcı Madde : Bu sembol, kendi başına yanıcı olmasa bile diğer maddelerin yanmasını kolaylaştıran veya alevi kuvvetlendiren kimyasalları ifade eder.
Laboratuvarlarda deney yapmak ne kadar eğlenceli olsa da ufak bir dikkatsizlik büyük kazalara sebep olabilir. Hem kişisel hem de kimyasal maddeler için laboratuvar güvenlik kurallarına sadık kalarak kazaların önüne geçebiliriz.
Kaynakça
- ODTÜ Kimya Bölümü Laboratuvar Güvenliği Kılavuzu
- Marmara Üniversitesi Kimya Bölümü Laboratuvar Güvenliği ve Çalışma Kuralları
