Yapay yağmur, bir diğer adıyla yağmur bombası, drone teknolojisine dayanan bir yağış elde etme yöntemidir. Yöntemde esas olan, mevcut yağmur bulutundan insan müdahalesi ile yağış elde etmektir. Burada hava sıcaklığı ve bulut tipleri oldukça önemlidir. Yaz mevsiminde görülen kümülüs bulutları ile kışın görülen alçak bulutlar yapay yağmur için uygun bulutlardır. Yapay yağmur üretiminde asıl amaç, yağışı arttırmak ya da sonraki günlerde yağış olmasını önlemektir.
Bulut Tohumlama Nedir?
Bulut tohumlama, bulutlardan düşen yağış miktarını veya türünü değiştirmeyi amaçlayan bir tür hava modifikasyonudur. Ana prensibi, buluttaki mikrofiziksel süreçleri değiştiren, bulut yoğunlaşması veya buz çekirdeği görevi gören maddelerin havaya dağıtılmasıdır. Bulut tohumlama, ülkemizde dâhil olmak üzere bazı ülkelerde etkinliği tartışılan bir teknolojidir. Bazı araştırmalar ile yağış artırma konusunda yeterli verim oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu da kimi ülkelerin bu teknolojiye karşı çıkmasına sebep olmuştur.
Bulut tohumlama işlemi birkaç türlü yapılır. Genelde uçaklar, yerden havaya atılan roketler, dronelar ve jeneratörler kullanılır. Tüm bu farklı araçlar, toz halinde ince parçacıkları 2000 m yükseklikteki bulutlara püskürtür. Bununla birlikte, yakın tarihli Dünya Meteoroloji Örgütü raporuna göre dünya çapında 80’den fazla bulut tohumlama projesi olduğu biliniyor.
Bulut Tohumlama Kullanan Ülkeler
Yapay yağmur üretimi için bulut tohumlama yöntemi çoğunlukla kuraklık olan bölgelerde tercih edilmiştir. Bu nedenle en çok uygulanan bölge Birleşik Arap Emirlikleri’dir. BAE’de özellikle bu teknoloji için yüklü miktarda bir bütçe ayrılmıştır.
Bulut tohumlamanın en çok kullanıldığı yerlerden biri Dubai’dir. Burada yöntem en basit hali ile bulutların içine elektrik yükü gönderme esasına dayanır. Dronelar bulutların içine elektrik yükünü gönderir ve böylece onların birleşmesini ve yağmur oluşturmasını sağlar. Ancak bunların hepsini uygulamak için de uygun bulutların (kümülüs bulutları) bulunması gerekir. Bu yöntemin uygulamasında kimyasallar olmadığı için, diğer yöntemlere göre daha fazla tercih edilir.
BAE’nin yanı sıra bazı ABD eyaletleri de bulut tohumlamayı kullanır. Ancak ABD’de kullanılan yöntem, kimyasalların kullanıldığı farklı bir yönteme dayanır. Bulut tohumlamada kullanılan en yaygın kimyasallar gümüş iyodür, potasyum iyodür ve kuru buzdur (katı karbondioksit). ABD bu kimyasallardan gümüş iyodürü kullanarak yapay yağmur üretir. Dronelar, bulutlara az miktarda gümüş iyodür ekleyerek su damlalarının oluşmasını sağlar. Bu da potansiyel olarak yağışı artırır. Bulutlarda biriken su damlaları yer çekimi etkisi ile yağışı oluşturur.
BAE ve ABD dışında, kuraklıkla karşı karşıya kalmış Çin başta olmak üzere, bazı Asya ülkeleri de yapay yağmur kullanımını yaygın hale getiriyor. İran, İsrail, Kuveyt, Bulgaristan, Fransa, İspanya, Rusya, Almanya’da yöntemi kullanan ülkeler arasındadır. Ülkemizde de yapay yağmur üretimi 1990’larda İSKİ tarafından İstanbul’da, farklı zamanlarda da Ankara ve İzmir’de uygulanmıştır.
Kümülüs Bulutları Nedir?
Yapay yağmur üretimi için en uygun bulut, kümülüs bulutlarıdır. Günün ilk ışıkları ile yeryüzü farklı şekilde ısınmaya başladığında, ısınan havanın yükselmesi belli bir irtifaya kadar devam eder. Hava kütleleri arasındaki ısı farkı eşitlenince, yükselme durur. Bu noktada bulut tabanı oluşur. Oluşan bulut tabanlarında, kümülüs bulutları meydana gelir. Kümülüslerin formu irtifa rüzgârlarına, beslendiği alanın genişliğine ve hava sıcaklığına göre değişim gösterir.
Yapay Yağmurlar Hangi Amaçlarla Üretilir?
- Belirli bir dönemde yağışı engellemek
- Belirli yerlerdeki yağışı artırarak rezervuarlarda doluluk sağlamak
- Kurak bölgelere su temini sağlamak
- Sisi dağıtmak
- Enerji ihtiyacını karşılamak
Enerji ihtiyacını karşılamak ile ilgili daha fazla bilgi edinmek için Yağmurdan Enerji Nasıl Elde Edilir? yazımıza da göz atabilirsiniz.
Tüm bu olanakların yanında, yapılan çalışmalar ile bulut tohumlamanın çok büyük bir etkiye sahip olduğunu açıkça göstermenin zor olduğu ve tohumlamanın kar yığınını tüm sezon boyunca maksimum %3 oranında artırabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Kaynakça
- www.newsweek.com
- www.sciencedaily.com
- tr.wikipedia.org
- www.usatoday.com
- en.wikipedia.org
- tr.euronews.com
