İnsanlar, yaşamsal faaliyetler için (üretim, ulaşım, ısınma) enerji tüketmek zorundadır. Tüm bu ihtiyaçlar karşılanırken gereksinim duyulan enerji ihtiyacı fueloil, benzin, motorin, sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), doğal gaz, gaz yağı, tüp gazı, kömür ve odun gibi yapısında “karbon” bulunan yakıtların yakılması sonucu karşılanır. Enerji ihtiyacı karşılanırken üretimde, ulaşımda veya ısınmada sistemler tam verimle çalışmadığında karbon içerikli bu yakıtların tam yanmaması (eksik yanma) nedeniyle karbondioksit (CO2) oluşması gerekirken karbonmonoksit (CO) oluşur. Karbondioksit insan sağlığı için tehlikeli bir gaz değilken, karbonmonoksit zehirli bir gazdır.
Karbonmonoksit Neden Zehirlidir?
İnsan vücudunda hemoglobin adı verilen bir protein vardır. Hemoglobin, kanda demir molekülü içeren kırmızı kan hücrelerinde bulunan kompleks bir proteindir. Her bir hemoglobin proteini, vücut boyunca kırmızı kan hücreleriyle dört oksijen molekülü taşıyabilir. Vücudun milyarlarca hücresinin her birinin kendini tamir etmek ve korumak için oksijene ihtiyacı vardır.
Protein ve demir atomunun yapısı oksijenin demir atomuna çok gevşek bağlanmasına neden olur. Kan akciğerlerden geçtiğinde, hemoglobindeki demir atomları oksijen atomlarına bağlanır. Kan, vücutta oksijen bulunmayan bölgelere aktığında, demir atomları oksijenlerini serbest bırakır. Akciğerlerdeki ve vücudun oksijene ihtiyacı olan kısımlarındaki oksijen basıncındaki fark çok azdır. Hemoglobin, doğru zamanda oksijeni emmek ve serbest bırakmak için çok ince ayarlanmıştır.
İnsanlar oksijen solumak yerine karbonmonoksit soluduğunda hemoglobindeki demirin yapısına oksijen yerine karbonmonoksit bağlanır. Karbonmonoksit hemoglobin içindeki demire çok güçlü bir şekilde bağlanır. Karbonmonoksit bir kez bağlandığında, serbest bırakılması çok zordur. Böylece, karbonmonoksit solunduğunda, hemoglobine yapışır ve tüm oksijen bağlanma alanlarını alır. Sonunda kan oksijen taşıma yeteneğini kaybeder ve insan boğulur.
Karbonmonoksit hemoglobine çok güçlü bağlandığından, uzun süre maruz kalınırsa, çok düşük konsantrasyonlarda bile zehirler. Birkaç saat boyunca maruz kalındığında, milyonda 20 veya 30 parça (20-30 ppm) kadar düşük konsantrasyonlar dahi zararlı olabilir. Karbonmonoksitin renksiz, kokusuz, tatsız bir gaz olması onun tehlike seviyesini çok daha fazla arttırmaktadır.
Kaynak
www.science.howstuffworks.com
