Kalite Kontrol Sistemleri

Kalite Nedir ?

21’inci yüzyılda yaşanan Endüstri 4.0 devrimi ile üretim ortamındaki makineleşmenin artması ve yalın üretim sistemi ile artan özel ürün istekleri alıcının ürünleri beğenme standartlarını çok yukarı çıkarttı. Çağımız tüketicilerinin ürüne dönük talep ve beklentileri hızlı bir şekilde artmaktadır. Üreticiler ise bu isteklere karşı cevap verebilmek adına var gücüyle durmaksızın çalışmak zorundadır. İsteklerin bir bütün olarak ele alınması sonucu ürün kullanıcı tarafından kaliteli veya kalitesiz olarak adlandırılır. Ürün değerlendirmesi müşterinin değerleri özelinde kalite kontrol ile yapılır.

Kalite endüstriyel olarak;

• Müşteri gereksinimlerinin karşılanması ve aşılmasıdır.( Noriaki Kano)
• Ürünün tesliminden sonra toplumda neden olduğu minimum zarardır.( Genichi Taguchi)
• Bir ürünün tasarımına veya özelliklerine uygunluk derecesidir.( Armand Vallin Feigenbaum)
• Tüketicilerin potansiyel gereksinimlerini tatmin edebilme yeteneğidir. (William Edwards Deming) olarak kalite kavramı üzerine düşünen kişilerce belirtilmiştir.

Bir diğer tanımlama ise Amerikan Kalite Derneği (American Society for Quality, 2012) tarafından yapılmış ve bir mal ya da hizmetin belirli bir gerekliliği karşılayabilme yeteneklerini ortaya koyan karakteristiklerinin tümü olarak tanımlanmıştır. Kalite aynı zamanda bir ürünün sağlanabilirlik, güvenilirlik ve sürdürülebilirlik derecesi olarak da görülmektedir.

Kalite kontrol sistemleri nedir ?

Kalite kavramının kontrol edilmesi süreci ise kalite kontrol olarak adlandırılır. Kalite kontrol ürünün kalitesi ile ilgili olarak belirlenmiş hedef, amaç veya standarda ulaşmak için uygulanan teknikler ve yapılan faaliyetlerdir. Bu faaliyetler gözlem, kontrol, istatistik tutulması, hatanın tespit edilmesi, hatanın kaynağının nedeninin bulunması ve nasıl düzeltilmesi gerektiğini içeren bir sistem içinde yer almaktadır.

Kalite kontrol sistemlerinin (KKS) amaçlarından ilki ürünün ve hizmetin kalite kavramı içine giren özelliklerini daha iyi hale getirmektir. Bir diğer amacı ise farkına varılan hata veya eksikliğin giderilmesi için gerekli olan onarma veya düzeltme işleminin yapılmasıdır. KKS ile ürünlerin müşteri tarafında kabul görünme oranını artırmak amacı güdülür. KKS ile çalışanların kontrol edileceğini bilmesi ile üretim esnasındaki duyarlılığını artırması sağlanır ve bu sayede kayıpların azaltılarak karlılığın artması neticesi karşımıza çıkar. Sürekli gelişme KKS de olmazsa olmazdır.

Kalite kontrol sistemleri farklı yöntemlerle uygulanabilir. Kontrol birimi organizasyon yapısına göre değişiklik gösterir. Bazı firmalar kalite-güvence veya üretim biriminin çatısı altında yer verirken bazı firmalar kendi dinamikleri sebebiyle kontrol birimlerine farklı görevler vererek her iki çatı altında aynı anda yer verir. Kontrol işlemi istatistik ve standardizasyon ile sadece malzeme, çıktı kontrolü değil ham madde girişinden ürün çıkışına kadar olan tüm süreci ele alır. KKS başarıya ulaşmak için öneri, raporlama, mühendislik teknikleri, denetleme, gözlem yapma gibi faaliyetler ile desteklenmelidir.

Kalite kontrol sistemlerinin tarihsel gelişimi

Kalite kontrol sistemleri müşterinin güven duygusunu artırır, ulusal veya uluslararası düzeyde kabul görmeyi sağlar. Bu güven ve kabul görmeyi elde etmek bazı denetimler ve standartlar ile olmaktadır. Günümüzde, kalite ile ilgili sorunları yüzünden gerek ulusal gerekse uluslararası alanda pek çok kuruluşun dışlanma durumunda kaldığı bilinmektedir. Kalitesiz ürüne yönelik yaptırımların, uzun yıllardır var olmasına karşın, kaliteye ilişkin standartların tarihsel gelişimi 1960’lı yılların başına dayanmaktadır. Günümüzde kullandığımız pek çok kalite standardının dayanağı, ordu standartlarıdır. 1959 yılında ABD’de “Tedarikçiler İçin Kalite Sistem Gerekleri” adıyla oluşturulan MIL-Q-9858 kodlu askeri standart, geniş kapsamlı kullanıma sahip ilk standart olarak gösterilmektedir. 1968 yılında NATO’nun AQAP adıyla çıkardığı “Müttefik Kalite Güvence Yayını”, 1970’de ABD’de 10 CFR 50 kodlu “Nükleer Santraller İçin Kalite Güvence Kriterleri”, 1972’de İngiltere’de BS 4891 kodlu “Kalite Güvence Kılavuzu”, 1978’de Kanada’da CSA7-299 kodlu “Kalite Güvence Program Standartları vb. pek çok standart bu süreç içerisinde geliştirilmiştir. (Özel, 1998, s. 55-57)

Kurumlarda muayeneden kalite güvence modellerine, kalite standartlarının gelişimi şekildeki yolu izlemiştir. (Kavrakoğlu, 1995, s. 6)

Şekil 1. Kalite standartlarının tarihsel gelişimi

Kalite güvence modelleri içerisinde, belirli bir alana değil genele hitap eden ilk uluslararası standart ISO 9000 “Kalite Yönetimi ve Kalite Güvence Standardı” olmuştur. ISO 9000 Kalite Yönetimi ve Güvence Standardının kökeni, 1979 yılında oluşturulan ISO/TC176 sayılı Teknik Komite’nin kurulmasına dayandırılmaktadır. Komite başlangıç olarak, üretim sektöründe yer alan kuruluşların, kalite kontrol yöntemlerini uygulayabilmeleri için gerekli olan uluslararası asgari ölçüleri belirlemeyi amaçlamıştır.

Kurumlarda ISO standartları iki temel rol üstlenmektedir. Bunlardan ilki, kurumsal kalite yönetimidir. Standartlar, etkin kalite sistemleri uygulamak isteyen kurumların izleyecekleri yol konusunda yardımcı olma amacını gütmektedir. İkincisi, kalite güvencesidir (quality assurance). Kalite güvencesine sahip olmak isteyen kurumlar, öncelikle kendi iç işleyişlerinde kalite güvencesini benimsemek durumundadırlar (TSEN ISO 9001 2008, s. 1-3; Weise ve Stammoolis, 1993, s. 4). Dünyanın çeşitli noktalarında oluşturulmuş ve ISO standartlarının uygulanmasını denetleyen kuruluşlarca, belirlenen standartlar doğrultusunda iş ve işleyişin yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesi sonucu, kurumlar ISO standartlarından uygun olan birine hak kazanmakta ve “sertifika” almaktadırlar. Ancak sertifika alınmasının ardından, yılın belirli dönemlerinde denetimler gerçekleştirilerek, kaliteye uygunluk gözetim altında tutulmaktadır.

Kalite güvence modelleri;

• ISO 9001: 1994 = Kalite sistemleri- Tasarım, Geliştirme, Üretim, Tesis ve Serviste Kalite Güvence Modeli

Tedarikçi kuruluşlar tarafından kalite güvencesinin tasarımı, geliştirme, üretim ve tesiste sağlanması, istenen durumlarda yerine getirilecek gereklilikler.

• ISO 9002:1994 = Kalite Sistemleri-Üretim, Tesis ve Serviste Kalite Güvence Modeli

Tedarikçi kuruluşlar tarafından kalite güvencesinin üretim ve tesiste sağlanması, istenen durumlarda yerine getirilecek gereklilikler.

• ISO 9003:1994 = Kalite Sistemleri- Son Muayene ve Deneylerde Kalite Güvence Modeli

Tedarikçi kuruluşlar tarafından kalite güvencesinin son muayene ve testlerde sağlanması, istenen durumlarda yerine getirilecek gereklilikler.

• ISO 9001:2000 = Kalite Yönetim Sistemleri Şartları (1994 tarihindeki standartların gözden geçirilmesi ve birleştirilmesi sonucu oluşturulmuştur)

Müşterinin gereksinimleriyle mevzuat gereklerini karşılamak yoluyla, müşteri memnuniyetini arttırabilmesi için kalite yönetim sisteminde gerekli şartları ortaya koymaktadır.

• ISO 9001:2008 = Kalite Yönetim Sistemi Standardı (2001 tarihindeki standartların gözden geçirilmesi ve birleştirilmesi sonucu oluşturulmuştur)

Standardın yeni versiyonunda yeni bir şart olmamakla birlikte, 2001 yılındaki yayımlanan versiyona göre küçük değişiklikler ve ilaveler yapılmıştır. Bu kapsamda; süreç yönetimi yaklaşımı konusunda TC 176 referans olarak alınmaktadır. Önceki versiyonunda açık olmayan ifadeler notlar konularak netleştirilmeye çalışılmıştır. ISO 14001 ile uyumlulaştırma sağlanmıştır.

• ISO 9004:2011 = Kalite yönetim yaklaşımı -Bir kuruluşun sürdürülebilir başarısı için yönetim.

ISO 9001 standardının anlaşılırlığını artırmak için hazırlanmış kılavuz. Bu standart, bir kalite yönetim yaklaşımı yoluyla kurumlarda sürdürülebilir başarının elde edilmesine destek için hazırlanmış kılavuzdur. Büyüklüğü, tipi ve faaliyetine bakmaksızın herhangi bir kuruluşa uygulanabilir olarak belirtilmiştir.

Sonuç olarak kalite kontrol sistemlerini futbol özelinde düşünürsek neden gol yediğimizi bulmak için yaptığımız araştırma ve gol yememek için yaptıklarımız kalite kontrol sürecidir. Kalite kontrolünü düzgün yapmamak büyük bir hatadır. Bu konunun önemini Volkswagen’in 18 Eylül 2015 yılında yaptığı eksik kontrol ve yanlış skala uygulamasının cezasını hala çektiğini ve büyük bir prestij kaybı yaşadığını düşünürsek daha iyi anlarız.

Güven kontrole mani değildir.