Gökyüzüne baktığınızda üzerimizden geçen uçakların motorlarının nasıl çalıştığını merak ettiniz mi? 20. Yüzyılın başlarında uçmak komik bir hayal iken, günümüzde her gün yaklaşık 100.000 uçuş gerçekleşmektedir. Önceden günlerce sürecek yolları artık saatler içinde gitmemizi sağlayan bu uçakların motorlarının nasıl çalıştığını inceleyelim.
Bir jet motoru, bir otomobil motoruyla aynı bilimsel prensibi kullanır: bir uçağa, araca veya başka bir makineye enerji veren enerjiyi serbest bırakmak için yakıtla havayı yakar. Fakat sırayla dört aşamadan geçen silindirleri kullanmak yerine, aynı dört adımı düz bir sırayla gerçekleştiren uzun bir metal boru kullanır. Turbo jet olarak adlandırılan en basit jet motorunda, bir giriş içinden ön tarafa hava çekilir, bir fan ile sıkıştırılır, yakıtla karıştırılır ve yakılır. Daha sonra sıcak, hızlı hareket eden bir egzoz olarak ateşlenir.
Gaz Türbini
Bir jet motoru için daha teknik bir isim bir gaz türbinidir ve bunun ne anlama geldiği hemen belli olmasa da, aslında bunun gibi bir motorun gerçekten nasıl çalıştığının daha iyi bir açıklamasıdır. Bir jet motoru, sıcak egzoz gazını serbest bırakmak için yakıtı havada yakmak suretiyle çalışır. Ancak, bir otomobil motorunun pistonlarını itmek için egzoz patlamaları kullandığı durumlarda, bir jet motoru gazı bir yel değirmeni benzeri türbinden geçirerek döndürür. Dolayısıyla bir jet motorunda, egzoz gazı bir gaz türbini enerjisine sahiptir .
Jet Motoru Çalışma Prensibi
- Ses hızından daha yavaş giden bir jet için, motor havada yaklaşık 1000 km/h hızla hareket eder. Motorun sabit olduğunu ve soğuk havanın bu hızda ona doğru hareket ettiğini düşünebiliriz.
- Ön taraftaki bir fan soğuk havayı motora emer ve girişe doğru zorlar. Bu, havayı yaklaşık yüzde 60 oranında yavaşlatır ve hızı şimdi yaklaşık 400 km/h.
- Kompresör adı verilen ikinci bir fan havanın basıncını arttırır ve bu da sıcaklığını önemli ölçüde arttırır.
- Gazyağı (kerosen), uçağın kanadındaki bir yakıt deposundan motora püskürtülür.
- Yanma odasında, kompresörün hemen arkasında, kerosen basınçlı hava ile karışır ve hızlıca yanar, sıcak egzoz gazları verir ve sıcaklıkta çok büyük bir artış sağlar. Yanan karışım 1400-1700 C° arası sıcaklığa ulaşır.
- Egzoz gazları, bir rüzgar türbini gibi dönerek bir dizi türbin kanadı içinden geçer. Türbin enerji kazandığından, gazlar aynı miktarda enerjiyi kaybetmelidir ve bunu yavaşça soğutarak ve basınç kaybederek yaparlar.
- Türbin kanatları uzun bir aksa bağlanır. Kompresör ve fan da bu aksa bağlanır. Böylece, türbin kanatları döndükçe, kompresörü ve fanı da döndürürler.
- Sıcak egzoz gazları motordan konik bir egzoz ağızlığından çıkar. Egzoz gazlarını 2100 km/h hızına çıkarmaya yardımcı olur . Böylece motoru arkada bırakan sıcak hava, ön tarafa giren soğuk havanın iki katı hızda hareket ediyor. Bu da uçağı itmeye yarayan güçtür.
Kaynak: www.explainthatstuff.com
