Jeoloji, en basit anlamıyla yer bilimi anlamına gelir. Yeryuvarının geçmişini, onun kaya, toprak, sudan oluşan bileşimini ve evrimini inceleyen bilim dalıdır. Mühendislik ise, güvenlik ve ekonomiklik koşullarını birlikte gözeterek, bilimsel veriyi uygulamaya yönelik amaçlarla kullanma sanatıdır. Bu bağlamda jeoloji mühendisliği de, jeolojik verilerin uygulamaya dönük mühendislik amaçlarıyla kullanımını sağlayan mühendislik dalıdır.
Jeoloji Nedir?
Giriş kısmında jeoloji hakkında kısa bir tanımlama yapmıştım. Ancak jeoloji, mesleği yapanların da bileceği gibi kısa tanımlarla anlaşılması kolay bir bilim dalı değildir.
Jeoloji, doğal süreçleri, yerin fiziki doğasını ve tarihçesini inceleyen bilim dalıdır. Bu inceleme esnasında yerin yapısal özelliklerini, kabuğun gelişimini; onun kaya, toprak, sudan oluşan bileşimini takip eder. Tüm bu araştırmaları yaparken, geçmişten günümüze değin ortamsal değişimlerini de gözetir. Ayrıca günümüzde 5 temel bilim dalı (fizik, kimya, biyoloji, matematik, jeoloji) arasında yer alır. Bununla birlikte, Fiziksel Jeoloji, Tektonik, Petrografi, Sedimantoloji ve Stratigrafi, Mineraloji, Paleontoloji, Mühendislik Jeolojisi, Hidrojeoloji gibi alt bilim dalları vardır.
Jeoloji bir doğa bilimidir. Yerin tarihçesini yorumlar. Sedimanter, magmatik ve metamorfik kayaların zaman ve mekân ortaklığında sentezini yapar. Yeryüzündeki kayaç, toprak ve su ile hayatın gelişimini inceler. Bu bilim dalında hedef, Dünya’nın her yönü ile insanlar için anlaşılabilir olmasıdır.
Jeoloji Mühendisliği Nedir?
Jeoloji mühendisliği, yer bilimini insanlığın sorunlarına uygulama; güvenli, ekonomik ve pratik çözümler üretme sanatıdır. Yerkürenin oluşumundan günümüze kadar geçirdiği yapısal değişmeler jeoloji mühendisliğinin konularındandır. Bununla birlikte, yerleşim alanlarının ve her türlü mühendislik yapılarının yer seçimi çalışmaları da konuları arasındadır.
Jeoloji mühendisliğinde veriler,
- Teknik ve mühendislik ilkelere göre kullanıma sunmak,
- Proje alanının 4 boyutlu (x-y-z-t) jeolojik modelini hazırlamak,
- Jeolojik verileri yorumlamak için kullanılır.
Yeraltı suyu ortam ve hareketleri ile kaya ve zemin özelliklerine ilişkin kavramsal modelleri ortaya koymak, yerkabuğunu oluşturan malzeme özelliklerini incelemek ve tanımlamak bu mühendislik dalında önemli çalışmalardır.
Diğer meslek dallarında olduğu gibi jeoloji mühendisliğinde de belli uzmanlık alanları vardır. Mesleğe başlarken hangi alanda uzmanlaşmak istediğine karar verilmelidir. Bu uzmanlık alanları ana başlıklar halinde,
- Genel Jeoloji (tektonik, sedimantoloji, stratigrafi, paleontoloji, deniz jeolojisi)
- Uygulamalı Jeoloji (mühendislik jeolojisi, hidrojeoloji, çevresel jeoloji)
- Mineraloji ve Petrografi
- Maden Yatakları (enerji hammaddeleri, metalik madenler ve endüstriyel hammaddeler) ve Jeokimyadır.
Burada belirtilen alanlardan Mühendislik Jeolojisi, jeoloji bilimi ile mühendislik bilimi arasında bir köprü görevindedir. Dolayısı ile temel jeolojinin yanı sıra daha çok jeoteknik çalışmalarla ilgili konularda katkı sağlar.
Jeoloji Mühendisi Ne İş Yapar?
Jeoloji Mühendisi, jeoloji biliminin kuramsal verilerini, ölçülebilen (sayısallaştırılmış) ve mühendislik işlerine etkilerine göre sınıflandırılmış verilere, kavramsal modellere ve tasarımsal değerlendirmelere dönüştürecek mesleki donanıma sahip olan mühendistir.
Günümüzdeki teknolojik gelişmelerle birlikte jeoloji mühendisliği çalışma alanları önemli oranda genişlemiştir. Özellikle doğal kaynak, çevre ve afet yönetim süreçleri olmak üzere birçok farklı konuda iş olanakları vardır. Metalik madenler, endüstriyel hammaddeler, enerji hammaddelerinin ve sıcak-soğuk su kaynaklarının aranması ve ekonomik kullanımı kararlarında jeoloji mühendisleri önemli rol oynar. Deprem, heyelan, kaya düşmesi gibi afet önlemlerinde bulunurlar. Bununla birlikte sıvılaşma, su baskını, afet tehlike ve risk değerlendirmelerini yaparlar. Arazi kullanım planlarını hazırlamada, jeolojik – jeoteknik etütler, yer altı suyu ve toprak kirliliği, atık depolama vb. çevresel sorunları çözümde bulunurlar. Baraj, tünel, karayolu, demiryolu, boru hattı, enerji santralleri gibi mühendislik yapıları ve binalar için etütlerde değerlendirme yaparlar. Ayrıca kentsel projelerin ihtiyaç duyabileceği temel parametreleri belirlemede aktif görev alırlar.
Yukarıda sıralanan hizmetler dışında gemoloji (süs taşları), medikal jeoloji (tıbbi jeoloji), jeolojik sit alanı (fosil zonları, taşlaşmış ağaçlar, yeryüzü şekilleri) çalışmalarını da jeoloji mühendisleri yapar.
Türkiye’de ve Dünya’da Jeoloji Mühendisliği
Türkiye’de jeoloji eğitimi İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi bünyesinde başlamıştır. Günümüzde 10 üniversitede jeoloji mühendisliği bölümü vardır. Geçtiğimiz yıllarda 30’dan fazla üniversitede olan bölüm, son yıllarda birçoğunda kapatılmıştır. Ayrıca; sözel içeriği fazla olduğu için okuması en zor mühendislik dallarından biridir. Eğitim süresi 4 yıldır. Jeoloji Mühendisliği okumak isteyenlerin diğer fen bilimlerinde başarılı, doğa ile barışık, fiziksel olarak arazi koşullarına dayanıklı olmaları gerekir.
Jeoloji mühendisleri, Jeoloji Mühendisleri Odası’na bağlıdır. Bugün Çevre ve Şehircilik, Enerji, Ulaştırma Bakanlıkları ile Toplu Konut İdaresi, MTA, TPAO, DSİ, TKİ, ETİ HOLDİNG, DLH, BOTAŞ, TTK, Karayolları, Afet İşleri, Yapı İşleri, İller Bankası, Elektrik İşleri Etüt İdaresi, Maden İşleri Genel Müdürlükleri ve Yerel Yönetim (Belediyeler ve İl Özel İdareleri) birimlerinde çalışabilirler. Bunun yanında, madencilik, çimento ve inşaat sektöründeki değişik özel sektör kurum ve kuruluşlarında da çalışma imkânı bulabilirler.
Yazımı Arthur Holmes’un değerli bir sözüyle tamamlamak isterim. “Çekiç, pusula ve harita ile arazi üzerinde dolaşan jeolog ferah ve sevinçli bir ömür sürer. Onun gözlem kuvveti kendisini her an tazeler, doğa sevgisi gittikçe kökleştirir ve çeşitli buluşları, keşifleri onun heyecan dolu yüreğinde daima bir alev gibi parlar.”
Son olarak, farklı mühendislik dalları ile ilgili fikir sahibi olmak isteyenler Mühendis Adayları Buraya! yazımızı da okuyabilir.
Kaynakça
- Uygulamalı Jeoteknik Bilgiler-Reşat Ulusay
- https://www.jmo.org.tr
- https://tr.wikipedia.org
