Bilim insanı denildiğinde kafanızda nasıl bir tip canlanıyor? Muhtemelen, Albert Einstein benzeri, çılgın ve beyaz saçlara sahip bir insan görüntüsü canlanıyor pek çoğumuzun kafasında. Hollywood denilince peki? Kafamızda canlanan görüntünün tam zıttı, şık giyimli, bakımlı ve güzel insanlar canlanıyor. Resimde gördüğümüz kadının ismi, Hedy Lamarr ve kendisi hem güzeller güzeli bir Holywood yıldızı hem de günümüz wifi, GPS ve bluetooth teknolojilerine kaynaklık eden bir teknolojinin yaratıcısı.
Bu sıradışı kadın, 9 Kasım 1913 yılında Viyana’da Hedwig Eva Maria Kiesler asıl adı ile dünyaya geliyor. Hali vakti yerinde Yahudi bir ailenin tek çocuğu olan Hedy’nin babası banka müdürü, annesi de bir piyanist idi. Babası Hedy’i yürüyüşlere çıkartır, kızı ile matbaa makinesi gibi makinelerin nasıl çalıştığı gibi tartışmalar yaparak kızının ilgisini yönlendirirdi. Bu sayede küçük Hedy, henüz 5 yaşındayken müzik kutusunu açıp nasıl çalıştığı üzerine kafa patlatmaya başlamıştı. Annesi ise piyano ve bale derslerine kızını da dahil ederek küçük Hedy’nin sanata ilgi duymasını sağlamıştı.
Henüz 12 yaşında güzellik yarışması kazanan ve yıllar geçtikçe güzelliğiyle dikkat çeken Hedy, 16 yaşında yönetmen Max Reinhardt tarafından keşfedildi. İlk film tecrübesi, 1930 yılında çekilen bir Alman filmi olan Geld auf der Straβe (“Money on the Street”)’de ufak bir rol oldu. Hedy’e ününü, 1932 yapımı epey tartışmalı bir film olan Ecstasy filmi kazandırdı.
Daha sonrasında rol aldığı Sissy’de Hedy’yi görüp ona hayran olan Avusturyalı mühimmat satıcı Fritz Mandl ile 1933 yılında evlenmesi sonucu başından 6 boşanma geçecek olan Hedy’nin talihsiz evlilikler silsilesi başlar. Ancak en talihsizi bu ilk evliliği olacaktır. Evliliği ile ilgili daha sonrasında şunu söyleyecektir, “ Kısa sürede anlamıştım ki onun karısı olduğum sürece asla bir aktris olamayacaktım… Evliliğinde mutlak hükümdardı ve ben onun için bir bebek gibiydim. Bir eşya gibiydim, korunması ve hapsedilmesi gereken kendi zihni ve hayatı olmayan bir sanat parçası gibiydim”. Mandl’ın kimisi Nazi parti üyesi olan arkadaşlarına ev sahipliği yapmak ve onlara gülümsemek zorunda kaldığı o dönemde Hedy inanılmaz derecede mutsuzdu. En sonunda dayanamayıp 1937’de Mandl’ın hükümdarlığından Londra’ya uçarak kaçtı ancak kaçarken, savaş dönemi silah teknolojileri ile ilgili yemek sofralarında edindiği bilgileri de beraberinde götürdü.
Londra’da Hedy’nin şansı döndü ve ünlü MGM Stüdyoları’nın sahibi Louis B. Mayer ile tanıştı. Bu tanışma sayesinde Holywood’a gidiş biletini garantilemiş oldu.
Hollywood’da bir takım ilginç insanlar ile tanıştı. Bunlardan biri de hem pilot hem de iş adamı olan Howard Hughes idi. Hedy, Hughes ile çıkmaya başladı ve Hughes’un bir şeyleri geliştirmeye olan tutkusuna hayran kaldı. Hedy’nin ilime karşı ilgisi Hollywood tarafından bastırılmış olsa da Hughes’un yardımıyla içindeki mucidi uyandırdı. Ona set aralarında kullanması için küçük bir ekipman seti hediye etti böylece Hedy’nin evinde icatları için bir masası olsa da bu küçük set sayesinde molalarda icatları üzerine çalışabildi. Hughes, onu uçak fabrikalarına götürdü ve uçakların nasıl üretildiğini gösterdi. Hedy, Hughes’un Amerikan ordusuna satmak için daha hızlı uçaklar icat etme planını duyunca kendisi de bir tane geliştirmek istedi. En hızlı kuş ve balık türlerini incelemek için kitaplar aldı. En hızlı balığın kuyruğundan ve en hızlı kuşun kanatlarından ilham alarak bir uçak tasarımı çizdi. Hughes’a gösterir göstermez, Hughes Hedy’e “Bir dahi” olduğunu söyledi. Lamarr gerçekten bir dahiydi. Gelişmiş bir trafik ışığı gibi birtakım icatlar yapmaya devam etii. Ancak, en önemli icadı 2.Dünya Savaşı döneminde gerçekleşti.
1940 yılında bir yemekte George Antheil ile tanıştı. Antheil epey ilginç ve zeki bir adamdı. Yazarlığı, film müzikleri ve deneysek müzikleri ile tanınan Antheil aynı zamanda yaratıcı ve mucit ruhlu bir insandı. Hedy gibi Antheil de başgösteren savaş dolayısıyla rahatsızdı. Hedy’nin Mandl ile olan evliliğinden kalan savaş ve çeşitli silahlar hakkında olan bilgisi işte bu noktada devreye giriyordu.
Hedy ve Antheil torpidoları savaştaki hedeflerine yönlendirmek amacıyla kullanılan olağanüstü yeni bir iletişim sistemi ortaya çıkardı. Sistem, radyo dalgaları arasında “frekans atlama” kullanımını hem verici hem de alıcının birlikte yeni frekanslara atılmasını içeriyordu. Bunu yapmak radyo dalgalarının engellenmesini önledi böylece torpidoun hedeflenen hedefi bulmasını sağladı. Bu buluşu yaptıktan sonra, Lamarr ve Antheil buluş için bir patent ve askeri destek aradı. 1942 yılının Ağustos ayında ABD 2,292,387 numaralı patenti verilirken, donanma bu yeni sistemin uygulanmasına karşı çıktı. Ancak daha sonra bu teknoloji Hedy ve Antheil’in patentinin tarihi geçtikten sonra 1962 yılında Küba’ya gönderilen gemilerde kullanıldı.
Hedy, patentinden uzun yıllar boyunca ne tanınırlık ne de para kazanabildi. Hayatının son yıllarına dek buluşu için hiçbir ödül alamadı. Electronic Frontier Foundation, 1997 yılında Pioneer Ödülü ile birlikte Lamarr ve Antheil’i ödüllendirdi. Ayrıca, Lamarr, Buluş Konvansiyonu’nun Bulbie Gnass Başarı Ödülü’nü alan ilk kadın oldu. 2000 yılında ölmesine rağmen, Lamarr 2014 yılında frekans atlatma teknolojisini geliştirmesinden dolayı Ulusal Mucitler Onur Listesi’ne girdi. Böyle bir başarı, Lamarr’ın “Wi-Fi’nin annesi” ve GPS, Bluetooth gibi diğer kablosuz iletişim teknolojilerinin annesi olarak adlandırılmasını sağladı.
Kaynakça Ve İleri Okuma:
https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Ka-M/Lamarr-Hedy.html
https://www.theguardian.com/film/2018/mar/08/hedy-lamarr-1940s-bombshell-helped-invent-wifi-missile
https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/hedy-lamarr
http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/bombshell-hedy-lamarr-story-full-film/10248/
