Gürültü Kirliliği

 Gürültü kirliliği, İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslerdir bu kirlilik git gide artan bir çevresel endişe halindedir.

Gürültü Nedir?

 Düzensiz ses, olarak nitelendirilen gürültü, canlıları olumsuz şekilde etkileyen, yüksek tonlu, rahatsız edici sesler topluluğu olarak tanımlanır. Gürültü, dinleyen için herhangi bir anlamı olmayan veya beğenilmeyen, tam tersi huzursuzluk veren akustik sesler bütünüdür. İstenmeyen bir durum olduğu ve insanlara rahatsızlık verdiği için gürültü, kirlilik olarak ele alınmaktadır ve bu yüzde çevre kirliliğinin de bir tipidir. Günümüzde yeni bir kirlilik olarak adlandırılan gürültü kirliliği kentleşme ile de oldukça artmıştır.

Gürültü Basamakları Nedir?

 Ses şiddetine göre 4 farklı gürültü seviyesi basamağına ayrılmıştır. Bunlar:

1. Derece → 30-59 db(a), insan bu şiddetteki gürültüye zarar görmeden dayanabilmektedir.
2. Derece → 60-89 db(a), insanların gürültüden rahatsız olma sınırı 80 db(a)’dan başlar.
3. Derece → 90-120 db(a), bu gürültü şiddetinde ağır işitme rahatsızlıkları meydana gelir.
4. Derece → >130 db(a), bir insanın dayanamayacağı gürültü seviyesidir.

Gürültü Kirliliği Nedir?

 Çeşitli kaynaklardan oluşan, gürültü kirliliği artan bir çevresel endişedir. Yüksek gürültüler insanların işitme sağlığını olumsuz yönde etkilemekte, fizyolojik ve psikolojik dengesini bozmakta, iş verimini azaltmaktadır. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup, dünya sağlık örgütünce belirlenen ölçülerin üzerinde olduğu değerlendirilmektedir.

 Gürültü diğer çevre kirliliği faktörlerine benzemez. Havada yayılır ancak diğer birçok hava kirleticisi gibi görünmez, kokmaz. Gürültünün herhangi bir kalıntısı da yoktur böylelikle toprağı veya suyu da kirletmez fakat gürültü kirliliği kalıcıdır ve kurtulmak bazı durumlarda ekonomik olarak zor ve imkansızdır.

Gürültü Kirliliği Kaynak Çeşitleri Nelerdir?

 Kaynağına göre gürültü kirliliği çeşitleri 3’e ayrılır. Bunlar noktasal gürültü kaynakları, çizgisel gürültü kaynakları ve alansal (düzlemsel) gürültü kaynaklarıdır.

1. Noktasal Gürültü Kaynakları: Tek noktadan çıkar ve her yöne eşit dağılır.
2. Çizgisel Gürültü Kaynakları: Birden fazla noktasal kaynağın aynı doğrultu üzerinde yan yana bulunması.
3. Alansal (Düzlemsel) Gürültü Kaynakları: Bir düzlem üzerinde yer alan gürültü kaynaklarıdır.

Gürültü Kirliliği Kaynakları Nelerdir?

 Başlıca gürültü kaynakları, taşıt araçları, endüstri kuruluşları (fabrika ve imalathaneler), sosyal donatım araçları olmak üzere üç grupta toplanabilir.

1. Taşıt araçları (otomobil, kamyon, otobüs vs.)
2. Endüstri kuruluşları (sanayi kuruluşu, fabrika, imalathane vs.)
3. Sosyal donanım araçları (müzik aleti, jeneratör, poligon vs.)

Gürültü Kirliliği Nasıl Ölçülür?

 Gürültü seviyesi, ses seviyesi ölçüm cihazlarıyla (sonometre) ölçülür. Ölçüme başlanmadan hemen öncesinde ve sonrasında, bir veya daha fazla frekansta (94 db veya 114 db) ölçme sisteminin mikrofonunun doğru sonuçlar verdiğini teyit etmek amacıyla kalibratör ile doğrulanmalıdır. Ölçümler, kaynağa ne çok yakın ne de çok uzak mesafede olmak üzere iyi tanımlanmış bir konumda yapılmalıdır. Ölçülen kaynak ile mikrofon arasında perdeleyici bir engel olmamalı ve ölçüm sırasında hava şartlarının etkisini asgariye indirmesi nedenliyle yüksek bir mikrofon konumu tercih edilmelidir.

Gürültü Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkisi

• Kişileri huzursuz etmektedir.
• Bağışıklık sistemine karşı direnci azaltmaktadır.
• Sözlü iletişimi büyük ölçüde engellemektedir.
• Çalışma etkinliğini azaltmakta, düşünmeyi engellemektedir.
• Sinirlenme, heyecanlanma vb. davranış bozukluklarına neden olmaktadır.
• Okuma, anlama ve öğrenme düzeyini ve etkinliğini azaltıcı etkiye sahiptir.

Gürültü Kirliliğini Azaltmak İçin Alınabilecek Tedbirler

• Hava alanlarının, endüstri ve sanayi bölgelerinin yerleşim bölgelerinden uzak yerlerde kurulması.
• İş yerlerinde çalışanların maruz kalacağı gürültü seviyesinin en aza indirilmesi.
• Yerleşim yerlerinde ve binaların içinde gürültü rahatsızlığını önlemek için yeni inşa edilen yapılarda ses yalıtımı sağlanması.
• Trafikteki gürültüyü azaltmak için bireysel araç kullanımı yerine toplu taşımanın yaygınlaştırılmasının sağlanması. (Bu durum aynı zamanda hava kirliliğinin azalmasına katkı sağlayacaktır.)

 Günümüzde kent hayatı içinde artan gürültü yaşamı çekilemeyen bir hale getirmekte, iş verimini düşürmekte, insanların fizyolojisini ve psikolojik sağlığını bozucu etkiler yapabilmektedir. Gürültüye neden olma suçunun cezası, hapis veya adli para cezasıdır.

Türkiye’ deki Gürültü Kirliliği

 3 Mart Dünya Kulak ve İşitme Günü için hazırlanan “Dünya İşitme Endeksi” raporuna göre dünya genelinde en fazla gürültü kirliliğine sahip şehirler belli oldu. 50 büyük şehirdeki 200 bin kişi üzerinde özel bir mobil uygulama aracılığıyla gerçekleştirilen testler neticesinde İstanbul’daki vatandaşlar aşırı miktarda gürültüye maruz kaldığı tespit edilmiştir.

 Almanya merkezli Mimi Hearing Technologies tarafından gürültü ile ortalama işitme kaybı oranları baz alınarak hazırlanan grafiğe göre İstanbul 50 şehir arasında -Mumbai ve Delhi’nin önünde- 48. Sırada yer alıyor. Diğer bir deyişle İstanbul’daki kişiler, bulunduğu yaştan 18.3 yaş daha büyük birinin duyma yetisine sahip. Zürih, Viyana, Oslo ve Münih ise en az gürültünün olduğu şehirlerin başında geliyor.

• Kaynakça

  • www.cevreonline.com
  • Prof. Dr. Necmettin Çepel, çevre ve insan
  • Ayşe Öztürk, iş sağlığı ve güvenliği merkezi bölge laboratuvarı