Hayatımızda aktif olarak bir çok elektrikli ekipman kullanıyoruz. Bu ekipmanlar, iletişim, yemek hazırlama, gündemi takip etme,aydınlatma gibi bir çok alanda bize yardımcı oluyor. Ancak bu getirilerinin yanında bazı olumsuz etkileri de mevcut. Elektrik ile çalışan her bir ekipman, her ne kadar biz farketmesekte çevresine ışıma yaparak insan sağlığı için zararlı dalgalar yayıyor. Bu yazımızda elektromanyetik alan ve etkilerini incelemeye çalışacağız.
Öncelikli olarak elektromanyetik alan nedir sorusunun cevabına bakalım. Bunu anlayabilmek içinse ayrı ayrı elektrik ve manyetik alan kavramlarını incelemekte fayda olacaktır.
Elektrik Alan
Evrenimizde bulunan tüm cisimler, aslında elektrik yüklerinden oluşmaktadır. Bütün maddelerin yapısında elektron ve proton isimli yükler bulunmaktadır. Cisimlerin, yapılarında bulunan elektrik yüklerinden dolayı uzayda oluşturduğu kuvvete ise elektrik alan denmektedir. Elektrik alanın varlığı, bahsi geçen elektrik yüklerinin birbiri üzerinde oluşturduğu itme ve çekme kuvvetlerine bağlıdır. Elektrik alan, evrende var olan bir çok olayda çok önemli bir önem arz etmektedir.
Doğada bulunan her bir nesne içerisinde bulunan pozitif(+) ve negatif(-) elektrik yükleri, evrendeki toplam enerji değişmez kuralına uyarak korunumlu bir yapıdadır. Yani toplam miktarında değişim gerçekleşmez. Cisimler arasında ise yer değiştirebilir. Çocukluk çağından beri öğretildiği gibi, aynı işaretli yükler birbirini iterken, farklı işaretli yükler ise birbirini çeker. Bu itme ve çekme nedeniyle, yüke sahip olan her bir cisim, diğer yükler ile etkileşime girerek elektrik alan oluşturur.
Elektrik alan, aslında bir kuvvettir. Bu sebeple vektörel bir büyüklüktür. Yönü, büyüklüğü ve doğrultusu vardır. Birimi volt/metre dir.
Manyetik Alan
Manyetik alan kavramı,cisimlerin yapısında bulunan elektronlardan kaynaklanmaktadır. Cisimlerin yörüngelerinde bulunan elektronların hareketi sebebiyle oluşum gösterirler. Bu hareket, aslında elektrik yüklerinin yer değiştirmesidir. Manyetik alanları oluşturan elektronlar, hem kendi eksenleri etrafında hem de bulundukları atomun çekirdeklerinin etrafında hareket ederler ve elektronların hareketi bir manyetik alan oluşturur. Manyetik alan, kuzey ve güney kutuplarına sahiptir. Manyetik alanların varlığı gözle görülemez ve çizgilerle ifade edilir.
Elektromanyetik Alan
Yukarıda anlatılan elektrik alan ve manyetik alanın bir arada meydana gelmesi ile elektromanyetik alan oluşmaktadır. Bir elektromanyetik alanda, elektrik dalgaları ve manyetik alan dalgaları sürekli olarak yer değiştirmektedir. Elektromanyetik alan, bir frekansa ve dalga boyuna sahiptir. Frekans, bir dalganın saniyede yaptığı salınım sayısını ifade ederken, dalga boyu ise iki dalga tepesinin arasındaki mesafedir. Bu iki tanım, birbirine ters orantılı olarak değişmektedir.
Günlük hayatımızda yer edinen telefon, televizyon, bilgisayar, mikrodalga fırın, buzdolabı gibi elektrik ile çalışan sistemler, şüphesiz ki hayatımızı çok kolaylaştırmaktadır. Ama bu cisimlerin hayatımıza kattıkları mutlak iyi değildir. Epeyce bulunan iyi yanlarının yanı sıra canlı hücrelerde ciddi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Radyasyon ifadesi, bu zararların en başında gelmektedir.
Radyasyon
Elektromanyetik alanların etkisiyle oluşan elektromanyetik dalgalar, birer enerji kaynağıdır. Radyasyon ise elektromanyetik dalgaların enerji yayımı yapmasından kaynaklanmaktadır.
Herhangi bir maddede bulunan nötron sayısı, proton sayısının çok üzerinde ise bu madde, kararsız bir yapı gösterir ve çekirdeğindeki nötronlar dönüşerek β- (negatron) yayar. Proton sayısının, nötron sayısından fazla olduğu durumlarda ise protonlar dönüşüm yaşar ve β+ (positron) yayar. Atom çekirdeğinden ayrılan nöronlar ve protonlar kararlı olmayan atom çekirdeği gama (γ) ışını yayar. Ağır çekirdekler alfa(α) ışını yayabilir ve ya fizyon reaksiyona maruz kalabilir. Çevreye yayılan alfa, beta ve gama ışınları, radyasyon olarak adlandırılır.
Radyasyon, canlı hücreler üzerinde pek çok olumsuz etkilere sahiptir. Çevreye ve ekolojik dengeye çok büyük zarar verir. Canlı hücrelerinin genetik yapılarının bozulmasına, işlevini yerine getirememesi sebep olabilir. İnsan bünyesinde, en çok göz organına zarar vererek, görme bozukluğu, katarakt, algıda zorluk gibi etkilere sahiptir.
SAR Değeri
Elektromanyetik alan vesilesiyle oluşan elektromanyetik dalga spektrumunda bulunan dalgalar, yayılım esnasında radyasyona sebebiyet verir. SAR değeri ise yayılan radyasyon ile insan vücudunun etkileşim oranı olarak ifade edilebilir. İngilizce “Specific Absorption Rate” olarak kullanılan kelime bütünü, dilimize özgül soğurma oranı olarak çevrilebilir.
Her bir cihaz, yapısında bulunan donanım ve kullanımına göre farklı oranlarda radyasyona sebebiyet vermektedir. İnsan sağlığı göz önüne alınarak, radyasyon miktarının belirlenmesi ve belli bir değerin üzerinde olmaması gerekmektedir. Bu ortamda SAR değeri ön plana çıkmaktadır. Sağlık ve ekolojik çevre için SAR değeri düşük olan cihazların kullanılması, yüksek SAR değerine sahip cihazların ise çok uzun süreli olarak kullanılmaması gerekmektedir.
SAR değerinin sınırı, ülkeden ülkeye değişim gösterir. Avrupa için bu sınır 2 W/kg sınırındayken, Amerika Birleşik devletlerinde ise 1.6 W/kg olarak kabul edilmiştir. SAR değeri yüksek olan cihazların kullanımı, cilt kanseri,yüksek tansiyon, hücre genetik yapılarının bozulmasına kadar bir çok olumsuz etkiye sahip.
Hayatımızı kolaylaştırma amacıyla kullandığımız cihazların, hayatımıza etkisinin mutlak olumlu olmadığı bilerek bilinçli bir şekilde kullanmak,şüphesiz ki hem sağlığımız hem de Dünya’mız için çok büyük bir önem arz etmektedir.
Kaynakça
emo.org.tr
wikipedia.org.tr
w3bilkent.edu.tr
who.int
