Elektriğin hayatımızda önemli bir yeri vardır. Evlerde, işyerlerinde, sokaklarda yani hayatın her yerinde elektriğe ihtiyaç duyulur. Elektrik hayatımızı kolaylaştırırken yanlış kullanıldığı taktirde ciddi hayati problemlere de yol açabilir. Bu problemler ile yüz yüze gelmemek için elektrikli cihazları kullanırken dikkatli olmak gerekir. “Elektrikte Güvenlik” in kolayca anlaşılabilmesi için bazı kavramların bilinmesi gerekiyor.
Elektrik; kehribar ağacının kurumuş dallarının saç kıllarına sürtülmesinden sonra saman çöplerini çektiğini fark edilerek ortaya çıkmıştır. Yunan dilinde kehribar “elektrik” demektir ve bu tip özellik gösteren diğer cisimlere de elektrik adını vermişlerdir.
Elektrik Akımı; elektronların negatif (-)’den pozitif (+) yöndeki hareketine verilen isimdir.
Amper; elektrik akımının ölçülmesinde kullanılan birimdir.
Voltaj; elektrik güç kaynakları (pil, jeneratör vb.) tarafından sağlanan, bir atomdan diğer atoma serbest haldeki elektronları çeken elektrik gücüdür.
Volt; voltaj ölçümünde kullanılan birim Volttur.
Direnç; bir devreye uygulanan akım ve gerilimin devreyi tamamlayana kadar geçtiği yolda karşılaştırdığı zorluklardır.
Yalıtkan; elektrik yükünün serbestçe akamadığı maddelerdir. (Örnek; plastik, tahta, cam, kauçuk vb.)
Genel Olarak Evlerdeki Elektrik Kazalarının Sebepleri;
– Su ile teması kolay yerlerde ve su ısıtıcılarının yanında bulundurulan kablolar,
– Kıvılcım yapan, elektrik şoku yaratan veya yanık kokusunu andıran koku yayan cihazlar,
– Güçlendirilmemiş gevşek elektrik bağlantıları,
– Ucunun yalıtımı yapılmamış yani açık uçlu elektrik kabloları,
– Elektrik tesisatında ucuz olduğu için TSE standartlarına uygun olmayan malzemelerin kullanılmaması.
– Çocukların kolayca erişebileceği prizler.
Elektrik Kazalarından Korunma Yöntemleri;
Elektrikte güvenliğin sağlanması için yapılması gereken en önemli şart ; herhangi bir cihazın arıza, patlama veya kıvılcım saçma durumunda cihaza bilinçsizce müdahale edilmemelidir. Mümkünse cihaza elektrik almamasını sağlanmalı ve uzman birinden yardım istenmelidir.
-Topraklama; elektrikli cihazların olası bir elektrik kaçağı tehlikesine karşı gövdelerinin bir iletkenle (elektrot) toprağa gömülü vaziyetteki bağlanması yöntemidir. Aynı zamanda yıldırım düşmesi durumunda da bina zarar görmeden yıldırım enerjisinin toprağa akmasını sağlar.
– Tesisatta Türk Standardları Enstitüsü (TSE)‘ ne uygun ekipmanlar kullanılmalıdır. Elektrikle ilgili kullanılan her türlü malzemenin topraklı olması gerekmektedir. Örneğin topraklı priz kullanılmamış bir tesisatta başka parçalar enerji yüklenebilir ve elektrikte en az direnç olan yolu seçeceği için temas edildiği zaman bu yol insan vücudu olabilir.
– Elektrikli cihazların fişlerini prize takmandan cihazın kapalı olduğundan emin olunmalı,
– Özellikle küçük çocukların erişebileceği prizlerde emniyet kapağı kullanılmalı,
– Topraklaması bulunan prizler kullanılmalı,
– Yıpranmış veya plastiği soyulmuş kablolar kullanılmamalı,
– Cihazların suya ve neme maruz kalmamalı,
– Seyyar olarak kullanılan bazı ekipmanların, ev eşyalarının daha güvenilir olması açısından ÇİFT YALITIM ‘a sahip olanları tercih edilmelidir. Çift yalıtım, temel yalıtım ile beraber ek yalıtımın kullanıldığı sistemlerdir. Çift yalıtımlı makinelerin gövde topraklaması yapılmasına gerek kalmadan güvenli bir şekilde kullanılabilir.
– Kaçak Akım Röleleri, bina tesisatlarında hem insanı hem de tesisatı elektrik enerjisinin kötü etkilerinden korumak amaçlı kullanılan elektrik elemanıdır. Faz nötrden başka bir hat üzerinden devreyi tamamladığında devreyi açar. Açma işlemini bir saniyeden az bir sürede yapar. Dış görünüş olarak otomatik sigortaya benzetilebilir ama çalışma prensipleri tamamen farklıdır.
Elektrik Yaralanmaları
Elektrikte güvenlik sağlanamazsa ve herhangi bir sebepten elektrik akımına maruz kalınırsa iki tip yaralanmaya sebep olur;
1) Çarpılmalar
2) Yanıklar
Yaralanmaların şekli de şiddeti de maruz kalınan akım şiddetine göre göre değişmektedir.
Normal şartlarda 50 Hz’lik akım şiddetinde akımın insan vücudundaki etkileri;
50 – 100 mA Ölümle sonuçlanır.
– Kalbin normal çalışmasını önler
– Solunum organları felç olur
– Beyin ölümü gerçekleşir (4 dakika).
1) Çarpılmalar
Elektrik akımı en az dirençli yolu tercih eder ve eğer insan vücudu bu yolu sağlarsa, bir elektrik şokuna maruz kalınabilir. Elektrik çarpması kullanılan elektrikli aletlerden kaynaklanan kaçak akımlar, elektrik kablolarındaki hasarlar veya yıldırım düşmesi sonucu ortaya çıkar.
Eğer hasarlı bir elektrik kablosuna ya da elektrik kaçağının olduğu bir cihaza dokunulursa elektrik akımı hemen insan vücudu aracılığıyla toprağa ulaşmaya çalışacaktır. Akımın şiddetine bağlı olarak basit veya ölümcül zararlar verebilir. Çarpmanın ciddiyeti ; akımın vücut içinde geçtiği yola, akan akımın büyüklüğüne ve vücuttan geçme süresine bağlıdır. Bu sebepten elektrik ile ilgili çalışmalarda kalın tabanlı yalıtkan ayakkabılar kullanılmalıdır çünkü yalıtkan malzemeler elektriğe karşı direnç özelliği gösterir.
Elektrik çarpmaları sonucu, solunum yetersizliği, kalp durması; sinir, kas veya doku hasarları gibi problemlere yol açabilir.
Elektrik Çarpılmalarında Müdahale
Elektrik çarpılmalarına müdahale ederken dikkatli edilmesi gereken önemli hususlar vardır. Bunlara uyarılmadığı taktirde birine yardım etmeye çalışırken kişinin kendisi daha da büyük zararlar görebilir.
Öncelikle yetkinliğin olmadığı hiçbir arızaya müdahale edilmemedir.
Eğer mümkünse elektrik çarpan kişinin temas halinde olduğu cihazının elektriği kesilmelidir.
Elektrik çarpan kişinin yakınındaki iletkenlerle temas edilmemeli ve yalıtkan bir çubuk ile uzaklaştırılmalıdır.
Özel yalıtımlı, kalın tabanlı lastik ayakkabı kullanmadan elektrik çarpan kişi ile temas edilmemelidir.
Ortam güvenliği sağlandığında kazazedeye ilkyardım eğitimi olan bir kişi tarafından yardım edilmelidir.
2) Yanıklar
Birey elektrik akımı ile temas ettiği zaman ilk olarak elektrik çarpması yaşar. Eğer elektrik akımı ısı üretirse o zaman vücutta elektrik yanığı denilen yanıklar oluşturur.
Elektrik yanıkları aşağıdaki gibi altı kategoriye ayrılabilir:
Düşük voltaj yanığı; 500 volt veya daha düşük bir güç kaynağıyla temas sonucu oluşur. Bu voltajdaki akım, temas bölgesi dışında yolu boyunca doku hasarına neden olmak için yeterli değildir. Bu tip yanık temas süresine bağlı olarak hafif, yüzeysel veya şiddetli olabilir.
Yüksek voltaj yanığı; Bu yanık, kişi yüksek voltaj kaynağıyla doğrudan temas kurduğundan ve hasar tüm vücutta seyrettiğinden çok şiddetlidir. Bu durumda deri altı dokular ciddi şekilde hasar görür.
Ark yanığı; Bu tür yanık, elektrik enerjisi yüksek dirençli bir alandan düşük dirençli bir alana geçtiğinde ortaya çıkar. Elektrik, devreyi tamamlamak için hava parçacıklarını iyonize ettiğinden ark yanmasıyla temas gerekmez.
Flaş yanığı; Flaş yanıklarına derinin üzerinden geçen elektrik arkları neden olur. Bir ark parlamasının yoğun ısısı ve ışığı, saniyenin çok küçük bir bölümünde ciddi yanıklara neden olabilir.
Alev yanığı; Alev yanıklarına, flaş ve ark yanıklarıyla ilişkili olduğunda bir elektrik kaynağı tarafından tutuşan nesnelere temas neden olur.
Ağız yanıkları: Bu, elektrik kablolarının ısırılması veya emilmesinden kaynaklanır ve en çok çocukların başına gelir. Elektrik akımı tipik olarak çocuğun ağzının bir tarafından diğerine geçer ve muhtemelen şekil bozukluğuna neden olur.
Müdahale
Yaralı ile temas edilmemelidir.
Yaralının temasta olduğu cihaz, kablo vb. temasının kesilmesi gerekmektedir.
Bu tarz durumlarda bireyin temasını kesmesi zordur ve en doğru hareket kişi ile temas etmeden cihazdaki gücün kesilmesini sağlamaktır.
Yanığın derecesine göre müdahale eden kişinin İLYARDIM EĞİTİMİ VARSA yardım edilmeli.
112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Bunlara ek olarak elektrik ile temas sırasında anlık refleksler ile yüksekten düşme, el kol çarpma gibi fizyolojik hasarlar meydana gelebilir. Mecbur kalmadıkça elektrik ile temas edilmemeli. Çok mecbur kalınan durumlarda ise refleks hareketlerini kısıtlayacak kadar yüksekte olmamalı ve çevrede ekstra olarak kesici ve delici alet bulundurulmamalıdır.
Kaynakça:
– https://en.wikipedia.org
– https://www.hurriyet.com.tr
– https://www.milliyet.com.tr
– http://www.hastane.selcuk.edu.tr
