Ekstraksiyon
Bir çözelti veya katı içinden, çözücü yardımı ile istenilen bir maddeyi veya safsızlıkları ayırmaya denir. katı-sıvı ve sıvı-sıvı olmak üzere iki çeşittir.
Katı sıvı ekstraksiyon, ayırma işlemlerinde en çok tercih edilen prosestir. Bir katı içindeki elementi, safsızlığı veya değerli cevheri ayırmak için uygun çözücü yardımıyla istenilen maddenin özütlenmesi işlemidir. Diğer ayırma işlemlerinin aksine, kompleks birden çok bileşenli karışımlar katı-sıvı ekstraksiyon proseslerinden elde edilir. Günlük hayatta, sıcak su çözücü olarak kullanılarak, öğütülmüş hammaddeden kahve ve çay yapımı bu işleme örnek olarak verilebilir.
Soxhlet Cihazı
Soxhlet cihazı, esansiyel yağ eldesinde kullanılan basit ve ucuz bir yöntemlerden biridir. Katı numuneler için kullanılan bu yöntemde numune küçük parçalara ayrılır ve selülozdan yapılmış kartuşun içine konulur. Kullanımına karar verilen çözücü ısıtıcıya alınır ve buharlaşarak ekstraksiyon kolonundan geçmesi sağlanır. Geri soğutucuda yoğunlaşarak sıvı hale geçen çözücü katı numunenin içindeki yağı çözer. Ekstraksiyon kolonunda yağ ve çözücü karışımı toplanır ve sifon işlemi gerçekleşir. Numunenin miktarına bağlı olarak yaklaşık 5-6 sifon işlemi gerçekleştirilerek proses tamamlanabilir. Yağı çözücüden ayırmak için çeşitli buharlaştırma yöntemleri kullanılabilir. Gül, ayçiçeği çekirdeği, pamuk, lavanta vb. yağların eldesi için kullanılan ideal bir yöntemdir.
Verimi Artıran Temel Faktörler
Verimin iyileştirilmesi için birkaç unsura dikkat edilmesi gerekir. Katı numunenin kuru olması ve küçük parçalara ayrılması, çözücünün etki ettiği yüzey alanı arttırmaktadır. Çözücü seçiminin de oldukça önemlidir. Toksik olmayan, kolay bulunabilen, kaynama noktası düşük ve soxhlet cihazında sirkülasyon yapabilecek bir çözücünün tercih edilmesi gerekir. Çözücü seçiminde dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise elde edilen yağın hangi alanda kullanılacağıdır. Örneğin, ayçiçeği yağı eldesinde kullanılan çözücünün zehirli olmaması, cilt ile temas edecek yağın eldesi için kullanılan çözücünün de tahriş edici özellikte olmaması gerekir. Bu gibi unsurların katı-sıvı ekstraksiyonunda prosesi etkileyen önemli noktalar olduğunu ifade edebiliriz.
Kaynakça
- https://inovatifkimyadergisi.com/ayirma-prosesleri-ekstraksiyon
- T.C. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı – Zeynep İLBAY – Turunçgil Meyve ve Yapraklarının Farklı Ekstraksiyon Yöntemleriyle Ekstraksiyonu ve Matematik Modellemesi Doktora Tezi
