Deloitte, her yıl belirli dönemlerde dijital dönüşüm, yapay zeka, büyük veri gibi teknolojilerin geleceğini değerlendiren raporlar yayınlamaktadır. Bu yazıda Deloitte’in sunduğu bir veri üzerinden önemli bir konuyu ele alalım. Konumuz, “Dijital dönüşümde insan faktörü.” Deloitte’un 2024 yılında yayınladığı rapora göre dijital dönüşüm projelerinin %70’i hedeflenen noktaya ulaşamıyor. (Bu istatistiği muhtemelen scrum eğitimlerinde de duymuşsunuzdur.) Bu oranın bu denli yüksek olmasının nedeni ise teknoloji yetersizliği değil. Başlıca nedeni insanların değişime/ yeniliğe karşı gösterdiği dirençtir.
Bu fikri kanıtlayan hususlardan birisi, bu oranın, 2010’da da neredeyse aynı seviyelerde olmasıdır. Bu nedenle farklı platform, yöntem ya da öğreti için bu istatistik kullanılmıştır. Kısacası yapay zekâ, bulut teknolojisi, büyük veri, nesnelerin interneti, PLM, ERP gibi sistemler ne kadar gelişirse gelişsin, dönüşümün ana bileşeni hâlâ yerinde duruyor: İnsan. O zaman sormamız gereken soru şu: “Makineler öğrenirken biz neden hâlâ değişimden korkuyoruz?”
Bir Fabrikada Başlayan Sessizlik
Benim eğitim anlayışım da hikayeleştirme ya da somut ve gerçek hayattan örnekler vermek (söz konusu PLM olunca çok zor olsa da 😊) yer alıyor. Şimdi soruyu kendi tarzımda cevaplamaya çalışayım.
2018’in başlarında Almanya’da orta ölçekli bir otomotiv yan sanayi firması, dijital dönüşüm projesine başlamaya karar verdi. Şirketin web sitesinde, sosyal medya hesaplarında, yazılı bülteninde, tüm duyuru ekranlarında aynı isim vardı. Yeni projemizin adı: Akıllı Fabrika. Projenin amacı belliydi. Üretim hattındaki tüm makinelerden gerçek zamanlı veri toplayarak bakım süreçlerini öngörmek, üretim planlarını otomatik güncellemek ve kalite hatalarını daha oluşmadan yakalamaktı.
Tüm bu dönüşümün merkezinde MES (Manufacturing Executing System) olacaktı. Bu sistem, PLM sisteminden aldığı verileri, ERP’den gelen bilgilerle eşleştirecek ve daha sonrasında operatörün kullanımındaki ekranlara yansıtacaktı. Ayrıca tüm CNC tezgahlarına sensörler yerleştirilecekti. Bu sensörler sayesinde IoT ağı üzerinden veriler toplanacaktı. Kurulan bu sistem sayesinde;
- Makine duruş ve arıza nedenleri analiz edilecek,
- Enerji tüketimi ölçülecek,
- Üretimdeki hata oranı azaltılacak,
- Uzun vadede dijital ikizin altyapısı oluşturulacaktı.
Başlangıçta projenin her adımı umut vericiydi. Yapılan her toplantı da yüzler gülüyor, raporlar parlak görünüyordu. Ancak zamanla sistemde boşluklar fark edilmeye başlandı. Alınan raporlarda bir eksiklik göze çarpıyordu. Bazı sensörlerden veri gelmiyordu. Kontrol ekranında bazı makineler sistem dışı gözüküyordu. Bakım ekipleri, sistemin güvenli olmadığını öne sürerek eski usule geri döndüler. Excel tabiki de…
Bu gelişme sonrasında yönetim hemen toplantı düzenledi. Toplantı da proje lideri yaşanan durumu şöyle açıkladı:
“ Birileri makinelerdeki sensörleri devre dışı bırakıyor. Bazı veri kablolarının sökülmüş olduğunu gördük.”
Bu durum projenin teknik değil psikolojik tarafta arıza verdiğini gösteriyordu. İnsanlar aslında sanıldığı gibi değişime değil, değersizlik hissine direniyordu. Bu sistemde insanlar kendilerini işin ustası gibi değil, excel tablolarını ya da renkli grafikleri oluşturan veri kaynakları gibi hissediyorlardı. Çünkü kimse onlara bu sistemin neden kurulduğunu, neyi nasıl kolaylaştıracağını anlatmamıştı.
Çözüm olarak danışman firma çalışanlara daha fazla eğitim ve teknik destek vermeyi tavsiye etti. Ancak eğitimler sadece “hangi tuşa nasıl basıldığıyla ilgiliydi.” Eğitimlerde tuşlara neden basıldığı hiç konuşulmadı. Çalışanlar geri bildirimlerinde haklıydı. Mesele sensörlerin kabloları değildi, insanların bağlarıydı. Hiçbir sistem, güven duygusu olmayan çalışamazdı.
Peki başarılı olması için ne gerekiyordu?
- PLM–ERP–MES entegrasyonunu “insan entegrasyonu”yla desteklemek: Toplantılara sahadaki çalışanlarda katılmalı ve operatörlerin fikirleri de alınmalıydı.
- “Neden dönüşüyoruz?” sorusuna ortak bir yanıt üretmek: Üst yönetim, teknolojiyi “veri kontrolü” değil, “bilgi paylaşımı” aracı olarak tanımlamalıydı.
- Korkuyu ölçmek, veriyi değil : Her yeni sistem oturumundan önce “hangi konuda endişelisin?” sorusu sorulmalıydı.
Asıl Dönüşüm Nerede Başlar?
“Sorunu yaratan bilinçle çözüm bulunmaz.”
Albert Einstein
Dijital dönüşümde de benzer bir durum var. Kurumlar genelde “Hangi yazılımı almalıyız?” diye soruyor, ama asıl soru şu olmalı: “İnsanlarımız bu dönüşümün neresinde?”
Çünkü değişim sadece teknolojiyle değil, güvenle başlar. İnsan güven duymazsa direnir, yönetim sabırsız davranırsa direnç büyür.
Belki de dijital dönüşüm, “veriyi yönetme sanatı” değil, “insanı anlama sanatı”dır.
Kaynakça
- Deloitte. (2024). Tech Trends 2024: Technology Evolution, Business Revolution. Deloitte Insights.
- Demir, Mehtap. “Dijital Dönüşüm Yorgunluğu.” Fast Company Türkiye, 10 Haziran 2025.
- Demir, Mehtap. “Dönüşümün Öteki Yüzü!” Fast Company Türkiye, 21 Kasım 2023.
