Gündelik yaşamın vazgeçilmez ev eşyalarından buzdolapları, içerisine konulan gıda maddelerini soğutarak sağlığımızı korumaktadır. Peki buzdolapları içerisine konulan gıda maddelerini nasıl soğutur? Eski zamanlarda buzdolabı görevi görmesi için kışın yağan kardan ve Nil’in soğuk suyundan yararlanılırken, gıda ürünleri için kurutma ve tuzlama çözümleri de sıklıkla kullanılmaktaydı. Günümüzde ise bu çözümlere nazaran daha sağlıklı ve kullanışlı olarak buzdolaplarını kullanıyoruz.
Çalışma Prensibi
Buzdolapları kendini çevreleyen borular içerisinde yer alan soğutucu gaz ile dolap içerisindeki sıcak havanın soğutulması esasına göre çalışır. Soğutucu gaz ,içerideki sıcak hava ile ısınarak çevresini soğutur. 1930’larda Kloroflorkarbon ‘un (CFC) keşfedilmesiyle soğutucularda kullanılmaya başlandı. Yıllar geçtikçe Hidrokloroflorokarbonlar da (HCFC) bu aileye eklendi. Yıllar geçtikçe CFC’nin içerisinden yer alan klorun 40 ile 150 yıl boyunca atmosferde kaldığı , ozon tabakasıyla tepkimeye girerek ozon tabakasında incelmeler oluşturduğu anlaşıldı. Bu sebeple 1970 yılı itibariyle birçok ülke bu gazın kullanımında sınırlamaya gitti. 1985 Montreal Antlaşması ile ozon tabakasına zarar veren maddelerin kullanımına sınırlandırma getirildi. Sonrasında CFC grubu gazların kullanımı 1992 yılı itibariyle yasaklandı. HCFC’in, ozon tabakasına verdiği zarar CFC’e göre daha azdır. 2030 yılına kadar da HCFC kademeli olarak kaldırılacaktır. Günümüzde R600a ve R290 gibi hidrokarbonlar kullanılmaktadır. Bu gazlar yanıcıdır bu yüzden herhangi bir kaçak durumunda sorun teşkil edebilir.
Buzdolabının kalbi olan kompresörler gazı sıkıştırarak sıcaklığını ve basıncını arttırır. Buzdolaplarında kullanılan On-Off ve VCC olmak üzere iki çeşit kompresör vardır. Motor teknolojilerindeki gelişmeler sonucunda eski tip aç-kapa mantığında motorlar yerine hızı ayarlanabilir motorlar sayesinde sıcaklığı set etmek için gerekli olan aksiyon süresi kısaltılmış olur. Ayrıca bu motorlar enerji verimliliğine de katkı sağlar. Kabaca hızı ayarlanabilen bu motorlar ,diğer motorlara oranla %33 enerji verimliliği sağlar. Dolap içerisinde kullanılan mekanik ya da dijital termostat sayesinde dolap içi belirli bir sıcaklığa sabitlenir. Dolap içi sıcaklık arttıkça termostat kompresörü çalıştırarak soğutma işlemini başlatır. Bu kullanılan mekanik termostatlar termal genleşme mantığına göre çalışır. Kullanılan bimetal, seçilen sıcaklık değerine geldiğinde genleşerek elektrik devresini tamamlar ve kompresörü çalıştırır. Dijital termostatlar ise bir NTC (negative temperature coefficient) yardımıyla okunan sıcaklık değerine göre kompresörü kontrol eder.
İdeal gaz yasası olarak bilinen pV=nRT formülüne göre sıkışan gaz ısınır. Kompresör gazı sıkıştırarak, sıcak ve basıncı artan gazı kondansere iletir. Buzdolabının arkasındaki siyah zig zag şekline sahip kondanserdeki sıcak gaz ,yüksek enerjiye sahipken hava daha düşük enerjiye sahiptir. Termodinamik yasaları sonucu enerji, yüksek olan kondanserden düşük olan dış ortama doğru geçer. Bu sayede gazda soğuma meydana gelir. Bu soğumayı daha verimli yapabilmek için dolabın arkası belirli bir mesafede boş kalmalıdır.
Soğuyan gaz, genleşme valfine gelerek buharlaşma basıncına kadar iner. Buradan evaporatöre geçen soğutucu gaz, dolabın içerisindeki sıcak havayla buharlaşarak tekrar kompresöre doğru ilerler.Bu aşamada dolap içerisinde soğuma meydana gelir. Bu işlem sırasında eski tip buzdolaplarında evaporatör bobinlerinde buzlanma meydana gelebilir. Bu da buzdolabının ömrünü kısaltır. Yeni tip buzdolaplarında ise defrost döngüsü yapılarak buzlanmanın önüne geçilmektedir. Bu defrost döngüsünü oluşturmanın farklı yolları vardır. Termostat kullanılarak yapılan ilk yöntemde dolabın arka kısmında eriyen suyun birikeceği bir kap vardır. Ayarlanan sıcaklığa ulaşınca termostat kompresörü kapatır . Kapanan kompresör ile birlikte evaporator bobin çevresinde ve dondurucuda ki buzlarda erimeler başlar. Bu eriyen sular dolabın arkasında birikir. Buna ek olarak konulan bir resistif ısı kaynağı ile de bu erime sağlanarak buzlanmanın önüne geçilebilir.
Buzdolabı Tipleri
Farklı markalara ait tasarımlar olsada temelde 4 farklı buzdolabı çeşidi vardır. Bunlar dondurucu üstte (Top Freezer), dondurucu altta (Bottom Freezer) iki kapılı ( Side by Side) ve fransız kapılıdır. (French Door)
Her bir tasarım kendi içerisinde farklı hedef kitlesine hitap eder. Dondurucu üstte ve dondurucu altta tasarımları temelde aynı olmasına rağmen kullanım olarak birbirinden ayrılmaktadır. Çekirdek aileye sahip hanelerde daha çok bu tasarımlar kullanılarak yerden ve maliyetten kazanç sağlanır.
İki kapılı buz dolapları ve fransız kapılı dolaplar geniş aileler için uygundur. Kullanım olarak birbirine benzeyen bu dolaplarda fransız kapılı buzdolapları tasarımsal ve dondurucunun tek bölme halinde ayrılması ile birbirinden farklı iki buzdolabıdır. Tüm bu tasarımlar markalar içerisinde daha farklı varyasyonlara sahip olabilir.
Enerji Etiketi
Enerji etiketi, Avrupa Birliği tarafında ilk kez 1994 yılında oluşturulmaya başlanan ,enerji verimliliğini standart hale getirmeyi hedefleyen sistemdir. Zaman zaman bu sistem güncellenerek sistem her daim verimliliğini korur. Bu etiketler biz kullanıcılara diğer ürünlerle kıyaslama yaparak hangisinin daha verimli olduğunu görme fırsatı verirken , üreticileri daha verimli makineler yapmaya zorlar.
İlk şablonda gösterilen harf simgesi enerji sınıfını ifade etmektedir. 2021 yılı öncesinde hali hazırda evinizde var olan buzdolaplarında A++ , A+ gibi enerji skalaları bulunmaktadır. Avrupa Birliği kararı ve 2021 yılı itibariyle bu skala A’dan G’ye kadar ve satılabilecek en düşük sınıf F olarak değiştirilmiştir 2023 yılı itibariyle F sınıfı da kaldırılarak en düşük sınıf E olacaktır. XYZ kWh/annum şeklinde gösterilen değer yıllık enerji tüketimidir. Bu değere bağlı hesap yaparak yıllık buzdolabı giderinizi hesaplayabilirsiniz. Bu değer test kuruluşları tarafından ölçümler yapılarak çeşitli formüllerle elde edilmektedir. Yıllık enerji tüketimi altında yer alan kar simgesi ve süt şişesi buzdolabınızın hacmini belirtir. Kar simgesi toplam dondurucu, süt şişesi ise toplam soğutucu hacmini gösterir.Son olarak en altta yer alan simge gürültü değerini gösterir.
Kaynakça
naihcotech.com
insider.com
whirlpool.com
