Buji, içten yanmalı benzinli motorlarda hava-yakıt karışımını yakmak için kullanılan bir parçadır. İstenilen performansa göre farklı çeşitleri olsa da amaç aynıdır. Motorda doğru zamanda maksimum yanma gerçekleştirmek.
Yanma odasındaki yanmanın iyi olması motor içi gücü maksimum hale getirmektedir. Tabi ki yanmanın doğru gerçekleşmesi için gerekli birçok unsur vardır. Hava-yakıt karışım oranı, motor tipi, kullanılan yakıtın kalitesi vb. Bugün ise konumuz bunlardan sadece biri olan buji.
Gelin beraber inceleyelim
Çalışma Prensibi
Buji, terminal kısmından bobine bağlanırlar. Daha sonrasında bobinden aldığı ortalama 20000 ila 30000 volt akımı orta elektrot ile (+yüklü), şasi elektrot una (buji tırnağı) (-yüklü) iletir. + ve – uçlar sayesinde tırnak kısmında kıvılcım oluşur. Sonrasında kıvılcımın oluştuğu an, pistonun üst ölü noktaya gelmeye başladığı sırada hava-yakıt karışımını yaktığı andır. Sonuç olarak oluşan enerji pistonu aşağıya itmektedir. Pistonun hareketi krank milini döndürerek tekerleklere iletir. Pistonun tekrar yukarı gelmeye başlaması yanan yakıt egzozunun egzoz subapından dışarı atılması içindir. Sonuç olarak pistonun içindeki yanma olayı bu şekilde bir çevrimini tamamlamış olacaktır. Aynı çevrim tüm silindirler için de gerçekleşir.
Çeşitleri
En yaygın kullanılan 3 buji çeşidi vardır:
Bakır Buji: Standart olarak bilinen bu bujilerin iç çekirdeği bakırdan, elektrot kaplaması ise nikel alaşımından oluşmaktadır. Yüksek sıcaklığa maruz kaldığında kolay eriyen bir element olduğundan bu tip bujilerde nikel kaplama kullanılır. Bu tip bujilerin ömrü diğerlerine göre daha kısadır. Fakat bakır güçlü bir iletken olduğu için yüksek performanslı araçlarda yaygın olarak kullanılır.
Platin Buji: Platin nikel alaşımından daha dayanıklı bir metal olduğundan yüksek sıcaklıklara karşı daha fazla bir dayanıklılık sağlar. bu nedenle Bakır Bujilere göre 2 kat daha fazla kullanım ömrü sunuyor.
İridyum Buji: Elektrot uçları iridyum metalinden oluşan bu bujiler diğerlerine göre yüksek iletkenlik seviyesine sahip değillerdir. Bu tip bujilerin kullanımda daha uzun ömürlü olmasıdır. Dezavantajı ise yüksek maliyetli olmalarıdır. Bu tip bujiler yanma oranı daha yüksek olan LPG’li araçlarda tercih edilirler.
Sıcak – Soğuk Buji
Buji, yanma işlemi bittikten sonra bir süre daha sıcak kalır. Önceki yanmalardan kalan tam yanmamış kurumlar bu sıcaklıkta ön ateşleme gerçekleştirebilir. Bu da o silindirde ki pistonun dengeyi bozması demektir. Buna ek olarak bujilerin yanma odası içerisinde olması tırnakların eriyerek tırnak aralığını azaltacaktır. Piyasada kullanım şeklinden kaynaklı iki çeşidi vardır. Sıcak ve soğuk.
Standart motorlarda motor içi sıcaklık çok yüksek olmadığı için sıcak bujilerin kullanımı bu dengeyi olumlu yöne çevirir. Sıcaklıkla temas eden yüzeyin fazla olması yanmamış kurumları yakarak piston içinin temizliğini de sağlar.
Daha güçlü motorlarda ise soğuk buji kullanılmaktadır. Motor içi sıcaklığın fazla olması sıcaklıkla temas eden yüzeyin az olmasını gerektirir.
Tırnak Sayısı
Çok tırnaklı buji kullanmanın avantajı tek tırnaklı olanına göre, çalışma ömrünün uzun olmasıdır. Kıvılcım oluştukça çok küçük parçacıklar kopacak ve parçada aşınmasına sebep olacaktır. Tırnak sayısı arttıkça bu aşınma miktarı tek tırnaklı bujilere göre daha az olacaktır. Tırnak sayısının artması daha çok noktadan kıvılcım oluşturacağından yanmayı daha iyi hale getirecektir. Hava-yakıt karışımda tam yanma sağlayarak yakıt tüketimini iyileştirecek ve motor içindeki artık gaz oluşumunu azaltacaktır.
Çap ve Aralık Ölçüleri
Binek araçlarda ekseri bir durum yoksa 12 mm veya 14 mm çapında olmaktadır.
Buji tırnak aralıkları katalog değerlerine uygun şekilde ayarlanmalıdır. Bu değerler klasik ateşleme kullanılan motorlarda 0,6 mm-0,8 mm, elektronik ateşleme kullanılan motorlarda ise 0,8 mm-1,1 mm civarındadır.
Tırnak aralıkları mutlaka sentil kullanılarak ayarlanmalıdır.
Buji Arızası Nasıl Anlaşılır?
Özetle araçtaki işlevinden ve çalışma prensibinden bahsettiğimiz bu parçanın, görevini yapamadığını nasıl anlayacağız? Sonuç olarak arızanın birçok nedeni olabilir.
- Tırnak aralığının azalması. Yanma işlemi sırasında tırnakların erimesi aralığı azaltmaktadır.
- Elektrotların kayması. Mekanik bir hasar görmesi sonucu oluşur.
- Kir ve kurum dolması. Karışımın tam yanmaması yanma odasında kurum birikmesine sebebiyet verir. Dolayısı ile sadece bujide değil piston da, yanma odası cidarlarında da birikerek diğer parçaların çalışmasını engellemektedir.
- Buji yağlanması. Conta ve bağlantı elemanlarından kaynaklı buji nin yağlanması kıvılcım oluşumunu azaltır.
Yukarıda belirtilen maddeler parçanın işlevini yerine getirememesine neden olacaktır. Aracınıza yansımasını ise şu şekilde göreceksiniz:
- Marşa basıldığında araç geç çalışıyorsa, çalışmıyorsa
- Ani hızlanmalarda gaz almıyorsa
- Araç tekleme, durma yapıyorsa
- Araçta patlama sorunları varsa
- Yakıt tüketiminde artış olduysa
- Rölanti de çalışırken motorunuz sert ve titrek bir ses çıkarıyorsa
Arızalar 6 maddede standartlaştırabiliriz. Birçok örnek ile de çoğaltabiliriz.
Her şeyden önce;
Bütün bu bilgiler ışığında özetlersek, tabi ki motor içerisindeki her bir parçanın kendine özgü bir önemi olduğu gibi bujilerinde önemi çok fazladır. Teknoloji harikası olan motorların çalışma prensipleri, kullanılan parçalar ve özelliklerini incelediğimizde ne kadar önemli ve değerli bir buluş olduğunu bir kez daha görmekteyiz. Ben bir otomotiv mühendisi olarak ne kadar doğru bir meslek seçtiğimi bir kez daha anlamış oldum…
Kaynakça
www.experix.com
www.punchng.com
www.championoautoparts.com
