Motora yol verme asenkron motorların verimli bir şekilde çalışmasını etkileyen önemli bir husustur. Asenkron motorlar; maliyetlerinin düşük, verimlerinin yüksek olması gibi unsurlardan dolayı piyasada en çok tercih edilen motorlardır. Motorun ilk çalışma yani kalkış anında şebekeden akımlarının 4-5 katı kadar akım çeker. Burada çekilen yüksek akım kısa sürede arızalanmasına ve kontrol elemanlarını yüksek kullanmaya sebep olmaktadır. Hem motorun hem de sistemlerin güvenli ve uzun süreli çalışabilmesi için farklı motor yol verme yöntemleri vardır.
Motor yol vericilerinin görevleri;
- Motoru güvenli şekilde çalıştırmak,
- Motoru güvenli bir şekilde durdurmak,
- Motorun yönünü tersine çevirmek,
- Motoru düşük voltaj ve aşırı akımdan korumaktır.
Dört temel motora yol verme yöntemi vardır. Bunlar;
- Direkt Yol Verme,
- Yıldız-Üçgen Yol Verme,
- Yumuşak Yol Verme (Soft Starter),
- Sürücü ile Yol Vermedir.
1) Direkt Yol Verme
Motoru doğrudan güç kaynağına veya şebekeye bağlayan en basit motor yol verici şeklidir. Direkt olarak güç kaynağına bağlandığı için bir motoru güvenli şekilde çalıştırmak için voltaj düşmesi yoktur. Bu sebeple, direkt yolvericiler ile kullanılan motorlar 5 hp’nin altındadır. Çalışma prensibi açıp kapamayı sağlayan iki basit düğmeden oluşur.
Avantajları;
- Tasarımı basit ve uygun maliyetlidir.
- Çalıştırması kolaydır.
- Yüksek başlangıç akımı sebebiyle yüksek başlangıç torku sağlar.
Dezavantajları;
- Hız kontrolü olmadığı için enerji tasarrufundan bahsedilemez.
- Direkt 50 Hz’lik şebekeye bağlandığı için yüksek başlatma akımı sargılarda voltaj düşmesine yol açar.
- Ağır motorlar için uygun değildir.
- Motorun ömrünü kısaltır.
2) Yıldız-Üçgen Yol Verme
Yıldız-Üçgen yol verme, büyük endüstriyel motorlarda yaygın olarak kullanılan başlatma yöntemidir. 3 fazlı asenkron motor sargıları, motoru çalıştırmak için yıldız ve üçgen bağlantı arasında değiştirilir. Yıldız bağlantıdaki faz voltajı (1 / √3 ) kadar azaltılır ve başlangıç akımının yanı sıra başlangıç torku da nominal değerin (1 / 3)’ü kadar azaltır. Motor hızlandığında, bir zamanlayıcı rölesi, stator sargılarının yıldız bağlantısını delta bağlantısına geçirir ve bu şekilde her bir sargı boyunca tam gerilime izin verir.
Avantajları;
- Tasarımı basit ve ucuzdur.
- Büyük asenkron motorları başlatmak için kullanılır.
- Direkt yol vermeye göre başlangıç akımı daha düşüktür.
- Az yer kapladığı için az yatırım maliyeti gerektirir.
Dezavantajları;
- Yıldızdan deltaya geçerken bir tepe akımı ve tepe torku oluşur.
- Güç faktörü düzeltmesi gerekmektedir.
- Başlatma ve ters çevirme sırasında yüksek mekanik stres oluşur.
- Daha fazla kablo bağlantısı gerektirir.
3) Yumuşak Yol Verme (Soft Starter)
Yumuşak yol verici, motorun çalışmaya başlaması sırasında voltajı düşürmek için voltaj azaltan bir tür motor yol vericidir. Yumuşak yol verici, motor çalışmaya başlarken voltajda kademeli bir artış sağlar. Bu sayede motor yavaşça hızlanır ve yumuşak bir şekilde hız kazanır.
Ani gerilim beslemesinden kaynaklanan mekanik stresleri önler. Yumuşak yol vericiler başlangıç torkunu azaltır ve anma hızına ulaşana kadar güvenli bir şekilde kademeli olarak artırır. Motor nominal hızına ulaştığında ise soft starter üzerinden beslemesine devam eder. Motorun çalışmaya başlaması gibi durması esnasında da besleme gerilimi kademeli olarak azaltılarak motor güvenli bir şekilde yavaşlatılır.
Hız sıfıra ulaştığında, motora giriş voltajı beslemesini keser.
Avantajları;
- Mekanik bir sarsıntı olmadığı için motorun ömrünü uzatır.
- Güç dalgalanmalarını azaltır.
- Boyutu küçüktür ve daha iyi verimlilik sağlar.
Dezavantajları;
- Diğer yol vericilere nispeten biraz daha pahalıdır.
- Isı şeklinde enerji kaybı yaşanır.
4)Sürücü ile Yol Verme
Sürücüler hızı kontrol eder bu sayede yumuşak bir kalkış ve çalışma sonrasında yumuşak duruş sağlamalar. Yani sürücüler motorlar için mükemmele yakın bir performans gösterir. Yumuşak kalkış ve yumuşak duruş açısından güzel olsalar da sürekli çalıştıklarında ısınabilirler bazı durumlarda ekstra bir soğutmaya ihtiyaç duyabilirler. Dezavantajlarından bir diğeri ise harmonik yayabilirler. Oluşan harmonikleri yok etmek için ek filtrelere ihtiyaç vardır ve bu da ek bir maliyet demektir.
Kaynakça:
- https://www.se.com
- https://new.abb.com
- https://www.emo.org.tr
- https://en.wikipedia.org
1 Yorum
Değerli bilgiler için teşekkürler