Üniversite sınav sonuçlarının açıklanmasının ardından 23 Temmuz 2019 itibariyle tercih dönemi başlamış oldu. Üniversiteye yerleşecek olan gençlerimiz, yeni dönemde yeni nesil bölümlerle tanışacaklar. YÖK başkanı Yekta Saraç, son dönemlerde yaptığı açıklamalarda geleceğin meslek programları üzerine bilgiler verdi ve programların 2019-2020 eğitim öğretim döneminde faaliyete geçeceğini belirtti. İşte “Geleceğin Meslekleri” olarak sınıflandırılan bu programlardan birisi de bu sene Hacettepe Üniversitesinde açılacak olan Yapay Zekâ Mühendisliği.
Yapay Zekâ; Tanım, Süreç, Gelecek…
Yapay zekâ, yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren aralıklarla hayatımıza dokunmaya devam etti. Gelişmekte olduğu dönem içerisinde zaman zaman popüler hale gelmekle birlikte zaman zaman da gözden düştü ve güvenirliliğini yitirdi. Ancak özellikle son yirmi yıl içerisinde oldukça büyük bir sıçramayla bugün yaşadığımız dünyayı şekillendiren sektörlerin vazgeçilmez teknolojisi haline geldi.
Peki, yapay zekâyı nasıl tanımlayabiliriz? Basitçe anlatmak gerekirse insana özgü düşünme, analiz etme ve yorumlayarak sonuca ulaşma ya da mantıklı çıkarımlarda bulunma gibi özelliklerin bilgisayar tarafından yapılmasını amaçlayan çalışmalara yapay zekâ diyebiliriz. Günümüzde yapay zekâ, geliştirilen bazı özellikleri sayesinde insandan daha iyi, insan gibi ya da insana yakın seviyede işlemler yapabiliyor. Böylece hâlihazırda hayatımızın merkezinde kullanmakta olduğumuz birçok teknolojinin de hayallerimizin ötesine geçmesini sağlıyor.
Yapay zekâ çalışmaları, gelecekte yaşam standartlarımızı arttıracak birçok teknolojinin gelişmesine olanak sağlıyor. Örneğin; otonom araçlar, robotlar, otomatik çeviri, ses tanıma, yüz tanıma, bilgi işleme ve tüm bunların yanında iletişim sektörüyle birlikte sosyal medyanın meydana getirdiği veri bütününü analiz etme gibi yeni teknolojilerin ve işlemlerin gerçeğe dönüştürülebilmesi için yapay zekâ kullanılıyor ve kullanılacak.Velhasıl yapay zekânın sektörel değeri ve albenisi günden güne artıyor. Bu durumun farkında olan eğitim uzmanları, üniversitelerde Yapay Zekâ Mühendisliği üzerine eğitim vermeye başladılar.
Örnek Üniversiteler ve Çalışma Alanları
Amerika Birleşik Devletleri’nde Carnegie Mellon University ve Massachusetts Institute of Technology; Kanada’da University of Toronto; İngiltere’de University of Edinburgh, University of Birmingham ve University of Sheffield; Hong Kong’da The Chinese University of Hong Kong gibi dünyanın önde gelen ve kalite sıralamalarında en üst sıralarda yer alan üniversitelerinde Yapay Zekâ Mühendisliği eğitimine devam ediliyor. Bu üniversitelerin birçoğu yüksek lisans seviyesinde eğitim veriyor. Bazıları lisans seviyesinde Yapay Zekâ Mühendisliği eğitimi vermekle birlikte bazı üniversiteler de yakın zamanda lisans seviyesinde eğitime başlayacaklar.
Tüm bunların yanında World Economic Forum (Dünya Ekonomik Forumu), geleceğin mesleklerine dair bir çalışma yayımladı. Bu çalışmada yer alan sektörlerin ve mesleklerin içerisinde yapay zekâ ve yazılım mühendisliğinin hangi oranlarda bulunduğu görülebiliyor. Buna göre; otomotiv, uçak, ulaşım, turizm, kimya, malzeme bilimi, ticaret, enerji, finans, sağlık, bilgi-iletişim, altyapı, maden, petrol ve bakım hizmetleri gibi dünya üzerinde faaliyette bulunan birçok sektörün; yapay zekâ, makine öğrenmesi, bulut bilişim, nesnelerin interneti, büyük veri analizi gibi son nesil teknolojileri kullandığı ve bu kullanımın yıldan yıla arttığı gözler önüne seriliyor.
Yapay Zekâ Mühendisliği
Yapay zekâ ve Yapay Zekâ Mühendisliği üzerinde durduktan sonra bu bölümün Hacettepe Üniversitesi tarafından açılması ve hazırlanan gelecek planları üzerine konuşabiliriz. Yukarıda yapay zekâ çalışmalarının hangi alanlarda kullanıldığından ve öneminden bahsetmiştik. Endüstriyel ve bilimsel olarak gözle görülür bir değer artışı sağlaması ve birçok sektörün içinde kendine yer bulması açısından yapay zekâ eğitiminin lisans seviyesinde verilme düşüncesi oldukça makul. Günümüzde en başarılı yazılım şirketleri arasında bulunan Google, Amazon, Facebook, Microsoft, Apple gibi şirketler, bünyelerinde yapay zekâ alanında uzmanlaşmış mühendisleri barındırıyor. Bunun yanında bu alanda uzman kişiler, sektörde aranan bireyler olarak ön plana çıkıyor.
Yurt dışında yazılım alanında çalışmalar yapan büyük şirketlerin yanı sıra Türkiye’de, özellikle son yıllarda popülerleşen savunma sanayi sektöründe de yapay zekâ uzmanı mühendisler iş bulma fırsatı yakalıyor. Ülkemizin önemli savunma sanayi şirketlerinin kariyer olanaklarını incelediğinizde yapay zekâ ve alt dalları gibi alanlarda birçok iş imkânı olduğunu fark edeceksiniz.
24 Temmuz 2019 tarihinde Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile Hacettepe Üniversitesi Yapay Zekâ Mühendisliği arasında yapılan iş birliği uyarınca bölüm içerisinde başarı gösteren 15 öğrenci TUSAŞ’ta staj yapma imkânı bulabilecek. Gerçekleştirilen bu iş birliği sayesinde büyük bir boşluk doldurulacak olup yerli üretimin ve gelişmenin hızlanması sağlanacak. Küresel boyutta yapay zekâ değeri ve yatırım potansiyeli artışının en önemli ispatlarından birinin sözü geçen iş birliğinin sağlamasıdır diyebiliriz.
Yapay Zekâ Mühendisliğinin Hacettepe Üniversitesi bünyesinde açılması ayrıca bir ilgi uyandırdı. Türkiye’de Bilgisayar Mühendisliği lisans programını ODTÜ ile birlikte ilk kez açan üniversite olması ve bu alanda yaptıkları 42 yıllık çalışmalarıyla oldukça donanımlı mühendisler yetiştirmesi, Yapay Zekâ Mühendisliği alanında başarılı olabileceklerinin referansıdır demek mümkün. Bu sene 30 öğrenci alacak bölümün müfredatı hazır. Müfredata göre dersler, ilk iki yıl Bilgisayar Mühendisliği ile aynı olacak. Buna bağlı olarak öğrencilerin Yapay Zekâ – Bilgisayar Mühendisi unvanı alacağı belirtildi.
Neden Yapay Zekâ Mühendisliği?
Bilgisayar Mühendislerinin eğitim aldıkları dört yıl içerisinde yapay zekâ üzerine seçmeli veya zorunlu dersler alarak ve bu alanda kendilerini geliştirerek uzman olabilmeleri akıllarda bir soru meydana getirdi: “Eğer Bilgisayar Mühendisliği okuyarak yapay zekâ alanında uzman olabiliyorsam ya da bu uzmanlığı yüksek lisanla da sağlayabiliyorsam neden Yapay Zekâ mühendisliği lisans seviyesinde öğretim verecek şekilde kuruldu ve neden bu bölümde okumalıyım?”
Bu sorunun cevabını gelin Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ebru Akçapınar Sezer’den dinleyelim: ” Bilgisayar mühendisliği içinde yapay zekânın büyümesi dikkat ve ilgi çekici ama tek gelişim sağlayan alan değil. Sonuç olarak, tek müfredat ile iki büyük eğitim programının gereklerinin sağlanmasında açık bir güçlük olarak ortaya çıktı. Yapay zekâ alanında formal ve sistematik bir eğitim vererek bu alanın kendine adanmış mühendislerini yetiştirmek hem bir görev hem de bir ihtiyaç oldu.” diye belirten Sezer, şu şekilde devam etti:
“Bu amaçla, yapay zekâ üzerine uzun yıllardır akademik araştırmalar yapan 20’nin üzerinde öğretim üyemiz ile birlikte bölümümüzün müfredat hazırlıkları tamamlandı. Bu alanda dünyadaki gelişmeleri çok yakından takip ediyoruz ve öğrencilerimize en iyi üniversiteler ile eş zamanlı yapay zekâ mühendisliği alanında eğitim vereceğiz.”
Yapay Zekâ Mühendisliği – Bilgisayar Mühendisliği Farkı ve Müfredat
Sezer yaptığı bu açıklamadan sonra kendisine sıkça sorulan Yapay Zekâ Mühendisliği ve Bilgisayar Mühendisliği programlarının benzerlikleri – farklılıkları ve oluşturulan müfredat üzerine şu şekilde açıklamalarda bulundu: “Bilgisayar mühendisliği öğrencileri ile yapay zekâ mühendisliği öğrencileri, ilk yıl ortak bir müfredat izleyerek programlama, algoritmik düşünme ve problem çözme konularında bilgilenecekler.
İkinci yıl, yani üçüncü ve dördüncü dönemde bu ortak temeller veri yapıları ve algoritmalar dersleri ile devam edecek. Ancak farklı olarak yapay zekâ mühendisliği okuyan öğrenciler, hemen bu dönemlerde bilgisayarlar ve etik, yapay zekânın temelleri ve yapay öğrenme konularında bilgilenecekler. Programımızın müfredatında yeni tasarladığımız bir bilgisayar sistemleri dersi de olacak.
Yapay zeka mühendisliği öğrencileri, onlara özel tanımlanan zorunlu bir diğer derste veri tabanları yönetimi, veri işleme, veri temizleme gibi veri biliminin temel kavramlarını öğrenecekler. Yapay zekâ mühendisliği programı farkını, asıl olarak öğrencilere sunduğumuz ve öğrencilerimizin yapay zekânın farklı konularında uzmanlık kazanmalarına olanak veren tematik teknik seçmeli dersler ile gösterecek. Bu amaçla, ‘algı ve dil’, ‘büyük veri ve yapay öğrenme’, ‘medikal yapay zekâ’ ve ‘karar verme ve robotbilim’ gibi ders kümeleri tanımladık. Öğretim kadromuzdaki genişlemeyle paralel olarak bu ders kümelerine yenileri de eklenecek. Stratejik planımızı buna göre oluşturduk.”
Sonuç
Özetleyecek olursak, yapay zekâ günümüzde lise çağındaki öğrencilere hatta ve hatta -daha çok teorik ve bir miktar pratik eğitim verildiğini belirmekle beraber- ortaokul ve ilkokul çağındaki öğrencilere ders olarak okutulmakta ya da hobi amaçlı eğitimler verilmekte. Dünyanın gelişen ve gelişmekte olan ülkeleri bu alanın geleceğini öngörerek yatırımlar yapıyorlar ve oldukça başarılı sonuçlar alıyorlar. Dolayısıyla yazılım sektöründe bir süredir atılım yapan ülkemizde de yapay zekâ alanında yeni nesil öğrenciler yetiştirilecek olması oldukça önemli. Dünyada örneklerinin verdiğimiz ve lisans seviyesinde Yapay Zekâ eğitimi veren üniversitelerin varlığı, ülkemizde de lisans ve yüksek lisans seviyelerinde bu eğitimin verilmesi oldukça mantıklı bir yatırım olarak ön plana çıkıyor.
Bu vesileyle ülkemizde Yapay Zekâ Mühendisliği eğitiminin öncülerinden biri olan Hacettepe Üniversitesini tebrik ediyor ve ülkemizin değerli iş adamları, akademisyenleri tarafından bölüm ve üniversite hakkında verilen yorumlarla sizi baş başa bırakıyorum.
Uzman Yorumları
Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ebru Akçapınar Sezer
"Hacettepe Ünivetsitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü olarak Yapay Zeka Mühendisliği Lisans Programını açmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. Ülkemizde pekçok ilke imza atmış Fakültemiz ve Bölümümüz yüklendiği tarihi sorumluluğun farkındadır. Daha ileriye ve en iyiye…"
Sabancı Üniversitesi öğretim üyesi ve Vispera CEO’su Prof. Dr. Aytül Erçil
"Hacettepe ekibini iyi tanıyorum ve en iyi şekilde bu programı tasarlayıp hayata geçireceklerine inanıyorum."
Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) Kurumsal İlişkiler ve İşbirlikleri Koordinatörü E.Serdar Gökpınar
"Mao’ya atfedilen (aslında 1968 olayları ile ilgili Dışişleri Bak. Z. Enlai’ye ait) meşhur bir diyalog vardır: Fransız devrimi hakkında ne düşündüğünü sorarlar, “bir şey söylemek için henüz erken” der. Yani lisans düzeyinde eğitim için sonuçları görmeden konuşmak erken olur. Arz yanında talep de tartışılmalı. Mezunlar ya bir yerde işe girecekler (yeterli açık pozisyon) ya da iş kurup çoğunlukla firmalara iş yapacaklar çünkü gelecek uygulamaları çoğunlukla B2B (yani yeterince “outsource” iş imkanı, kültürü ve organizasyonu). Talep nerede? "
Intel Labs – Görevli Araştırmacı Dr. Ozan Şener
Global düşünürseniz talep çok… Avrupada çoğu şirket yana yana bu konularda bilgili insan arıyor. Eğer bölüm yetenekli insan gücü üretirse, o çocuklar işsiz kalmaz. Talep var mı yok mu değil, Türkiye’de o talep nasıl oluşturuluru tartışmak lazım.
Zingat CTO’su Mehmet Erkek
Çok doğru bir hareket. Hacettepe Üniversitesi’ni ve bu girişim hayata geçmesini sağlayan değerli hocalarımızı tebrik ederim. Programın içeriği merakla bekliyoruz.
Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Lale Akarun
Carnegie Mellon’da Bs in AI programı var; 6 CS, 7 humanity, 1 ethics, 6 matematik; 4 science and engineering dersi; 4 AI dersi, 4 de AI seçmelisi. CS mezunu mu AI mezunu mu? Seçmeli derslerini (bizde 8 adet) AI alanından alan bir CS mezununu tercih ederdim. Carnegie Mellon AI core dersleri şöyle: Into to AI; Intro to ML; Concepts in AI(??); NLP veya Computer Vision. Seçmeliler de Robotics, Decision making, ve yukarıdaki konuların seçmelilerinden. Bizim mezunların en az yarısı bu derslerin hepsini alıyor zaten.
Kaynakça
- www.hurriyet.com.tr/
- www.cs.hacettepe.edu.tr/
- www.tai.com.tr/
- medium.com
- www.weforum.org/
- www.aa.com.tr/
