Nükleer enerji, radyoaktif maddelerin atomlarından elde edilmektedir. Nükleer maddelerden, iki farklı şekilde enerji elde edilmektedir:
- Uranyum, plütonyum gibi büyük atomların parçalanması
- Hidrojen, trityum gibi küçük atomların birleşmesi
Nükleer hammaddeler, Dünya’nın çeşitli yerlerinde bol miktarda bulunduğu gibi, ülkemizde de bulunmaktadır.
Örneğin;
1.Eskişehir-Sivrihisar da Dünya çapında sayılabilecek toryum rezervi vardır.
2.Salihli-Köprübaşı Havzası’nda ve Yozgat-Sorgun’da önemli miktarda uranyum rezervi vardır.
Çevreciler Neden Nükleer Santrali Desteklemez?
1.Yan ürün olarak ürettikleri son derece toksik radyoaktif atığın binlerce yıl boyunca ortamda kalmasıdır. Bu toksik maddeleri güvenli bir şekilde imha etme yöntemleri geliştirmek zordur.
2.İşletme sonucunda oluşan kazalar büyük tehlike arz eder.
Radyoaktif Madde Nedir?
Maddenin temel yapısını atomlar oluşturmaktadır. Atom ise, proton ve nötronlardan oluşan bir çekirdek ile, bunun çevresinde dönmekte olan elektronlardan meydana gelmektedir. Nötron sayısı proton sayısına göre oldukça fazla ise bu tür maddeler kararsız bir yapı göstermekte, çekirdeğindeki nötronlar alfa, beta, gama gibi çeşitli ışınlar yaymak suretiyle parçalanır. Çevresine bu şekilde ışın saçarak parçalanan maddelere Radyoaktif Madde denir. Çevreye yayılan alfa,beta,gama gibi ışınlara ise Radyasyon adı verilir.
Radyoaktif Atık Nedir ?
Radyoaktif atıklar, çeşitli ticari etkinliklerin sonucunda oluşan yan ürünlerdir. Radyoaktif atıkların en büyük kaynağı, birçok kirlenmiş maddenin açığa çıktığı nükleer enerji endüstrisidir. Önemli miktarlarda radyoaktif kimyasal madde içeren bu maddeler, genellikle yüksek radyasyonlu atıklar olarak kabul edilir. Bunlar en tehlikeli olanlarıdır. Düşük radyasyonlu atıklar daha az zehirlidir. Nükleer endüstride bu maddelerle çalışan insanların koruyucu tulum ve eldiven kullanmaları gerekir.
Türkiye’de Üretilen Radyoaktif Maddelerin Ana Kaynakları
1.Nükleer araştırma reaktörleri
2.Özel tıp laboratuvar ve merkezleri
3.Hastaneler
4.Üniversite ve diğer araştırma laboratuvarları
5.Endüstriyel izotop kullanan kuruluşlar
Radyoaktif Kaynakların Kullanılması Esnasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
1.Çalışan işçilerin mümkün olduğu kadar radyoaktif kaynaklar ile doğrudan temas halinde olmaması ve yaptığı işi çeşidine göre gerekli önlemleri alması gerekmektedir.
2.Radyoaktif madde üzerine çalışan endüstrilerin bir kaza anında gerekli önlemleri alabilecek düzeyde olması gerekir.
3.Ağız yoluyla alınabilecek maddelere dikkat edilmelidir.
4.Radyoaktif atıkların özel torbalarda ortadan kaldırılması gerekmektedir.
5.Radyoaktif maddeye duyarlı kıyafet ve iş gözlüğü takılmalıdır.
Her nükleer santralde, bütün diğer elektrik üretimi santrallerinde olduğu gibi, bir takım işletme anomalileri veya arızalar olabilmektedir. Bir nükleer santralde normal işletmeden sapma niteliğindeki bir olayın kaza olarak sınıflandırılabilmesi için, reaktör kalbinde hasar meydana gelmesi ve/veya radyoaktif salınımın olması gerekmektedir. Aşağıda Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın sapma, olay ve kaza tanımları verilmektedir.
Fukuşima Nükleer Santral Kazası
Fukuşima Elektrik Gücü Şirketi tarafından kurulmuştur. Fukuşima Dünyada ki en büyük 25 santralden biridir. Kaza 11 Mart 2011 de gerçekleşmiştir. Tohoki Depremi (9.0) ve Tusunamisi sonrasında meydana gelmiştir . Deprem tusunamiye yol açtı tusunamide santraldeki üç etkin reaktörün kapanmasına neden oldu. Tusunami elektrik şebekesine zarar verdi ve santralin jeneratörlerini su bastı, bu da santralde elektrik kesintisine neden oldu. Elektrik olmayınca soğutma sistemleri de çalışmadı ve böylece kısmi erimelerle birlikte patlamalar meydana geldi. Yakıt tanklarında sorunlar oluştu. Santralin 5.7 metre büyüklüğünde dayanabilecek önlem amaçlı bir duvarı vardı; fakat depremden 15 dakika sonra santral 14 m büyüklüğünde tusunamiye maruz kaldı. Her şey sular altında kaldı ve jeneratörler devre dışı kalınca santraldeki nükleer yakıt radyoaktivitenin de etkisiyle yüksek ısınma gerçekleşti. Hidrojen patlamaları gerçekleşti. Binaların tepe kısımları havaya uçtu. Yangınlar meydana geldi. Kullanılmış saklanan yakıt tanklarında aşırı ısınma meydana geldi. Santraldeki işçiler aşırı radyasyona maruz kaldı. En büyük 2. nükleer kazadır. Bu kaza 7. seviyede tehlikeli bir kaza olarak nitelendirilmiştir.
Halk Nasıl Etkilendi?
Santralin çevresinde ki 20 km’lik alandaki insanlar tahliye edildi. (170 ile 200 bin arası kişi) Tusunami nedeniyle yardım paketleri insanlara ulaştırılamadı. Gıda ve benzin kıtlığı yaşanmıştır. 40 yaşın altındaki vatandaşların bölgeden olabildiğince uzak kalmaları için yönerge yayınlanmıştır. Halka iyot tabletleri dağıtılmıştır. Bir çok yaşli insanın sağlığı bozulmuştur. Ölümler artmıştır. Hizmet sektörleri iş saatlerini kısıtlamak zorunda kalmıştır. Ekonomik denge bozulmuş, düşüş yaşanmıştır.
Greenpeace’in Fukuşima’da ki Araştırması
Greenpeace’in Fukuşima’da yaptığı incelemelerin sonuçları denizde ciddi bir radyoaktif kirlenmenin mevcut olduğunu gösterdi. Greenpeace’nin yaptığı tetkiklere göre, deniz yosunlarında ki radyasyon seviyelerinin resmi limitlerin 50 kat üzerine çıktığını ortaya koydu. Deniz ürünleri incelendiğinde radyoaktif iyot kirliliği ve yüksek radyoaktif sezyum seviyelerine rastlandı.Greenpeace Radyasyon Uzmanı Jan Vande Putte’nin verdiği bilgiye göre, elde edilen veriler Fukuşima nükleer santralinden çok uzak noktalara kadar önemli miktarda kirliliğin yayıldığını gösteriyor. Yetkililerin iddia ettiğinin aksine, malzemelerin seyreltilmesi ve dağılması ile radyoaktif tehlike azalmıyor, tam tersine deniz ekosisteminde birikiyor. Deniz yosunlarında bulunan radyoaktif iyot konsantrasyonu, kirliliğin kıyıya ne kadar yayıldığını göstermesi ve Japonya’da çeşitli deniz yosunlarının yaygın şekilde tüketiliyor olması açısından özellikle endişe verici.
Alınan Dersler
•Santral depreme daha dayanıklı olarak projelendirilip kurulmalı
•Santrala verilen elektriğin kesilmesinde, jeneratörleri sorunsuz çalışacak şekilde projelendirilmeli ve en uygun yerlerde bulundurulmalı
•Hidrojen gazı patlamalarının oluşmasını önleyecek sistem çalıştırılarak patlamalar ortaya çıkmamalı
•Nükleer yakıt maddesinin erimesi durumunda reaktör kazanı dıştan soğutularak çeliğin yapısı (sertliği) bozulmadan eriyen yakıt kazan içinde kalmalı
•Çok yüksek sıcaklıkta reaktör kazanının delinmesi durumunda, kazanın altında yakıt tutma çanağı bulunmalı
•Santralda ivedi komuta merkezi ve simülatör bulunmalı personel önceden hazırlanmalı
Referanslar:
1.Prof. Dr. Mehmet Karpuzcu’nun Çevre Kirlenmesi ve Kontrolü Kitabı
2.Prof. Dr.Mümtaz Turgut Topbaş, Prof. Dr. Reşit Brohi, Yrd. Doç. Dr. Rüştü Karaman’ın Çevre Kirliliği Kitabı
3.Selim Şeker, Osman Çevrezci’nin Radyasyon Kuşatması Kitabı
4.Doç.Dr.Kemal Görmez’in Çevre Sorunları ve Türkiye Kitabı
5.Dr. Patrick Hook Çevre Terimlerinin Küçük Kitabı
6.Ülkemizde kurulacak nükleer santrallarla ilgili radyasyon güvenliği (FMO Teknik Raporu, Y.Atakan, 50 sayfa)
7.https://enerjienstitusu.org/tag/fukusima/
8.https://sibeldlgr2516.wordpress.com/
