Bu makale, iş hayatının temel fonksiyonu olan insan kaynakları yönetiminin son yıllarda daha fazla kavram olarak popülerliği artan ancak temellerinin atılması olarak 2005 yılında düzenlenen Dünya Sosyal Gelişme Zirvesi’ne dayanan ve 2015 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 17 adet hedefle çevrili olan (SDG Hedefleri) “Sürdürülebilirlik” ile olan ilişkisini; kavramın tanımını kurumsal olarak yeniden yaparak ve insan kaynaklarının rolleri ve uygulamalarını tanımlayarak ele alacaktır.
1. Kurumsal Hayatta Sürdürülebilirlik
Sürdürülebilirlik kavramından bahsedilince akla her ne kadar SDG (Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri) ve bununla bağlantılı olarak çevre ile ilgili uygulamalar gelse de aslında kapsamı günümüzde sosyal, eğitim, ekonomi ve yönetim alanlarına kadar genişletilmiştir. Bu genişleme de kurumsal hayatta ölçek fark etmeksizin tüm işletmelerin kendilerini daha uzun sürede var edebilme yani “Sürdürülebilir Olma” için çeşitli yollar aramasına neden olmaktadır.
Kurumsal hayatta sürdürülebilirlik de tam olarak işletmelerin uzun vadeli bir ömür sürdürebilmek (piyasada varlığını korumak) için keşfettiği yollar kapsamındaki uygulama kapasitesi anlamına gelmektedir. Kurumların bu kapasitesi ölçülürken sayın Dr. İzel Levi’nin “Süreklilikten Sürdürülebilirliğe” isimli kitabından yola çıkılarak; uzun vadeli bir bakış açısına sahip olmak, dengeleme baskısının kar etmenin önüne geçmesi (sosyal, ekonomik ve ekolojik denge), dikey büyüme yerine ölçülü bir kalkınma ve gelişme gösterilmesi, paranın dengelenmeden sonra bir ölçüt haline gelmesi, kurumun bütüne göre hareket etmesi, barışçıl bir dil kullanımı ve tüm faktörlerin birbirine entegrasyonunu içeren bir düşünce yapısı kriterleri göz önünde bulundurulmaktadır. Daha somut bir şekilde anlaşılabilir olması için teknolojinin devlerinden olan “Microsoft” şirketinden bir örnekle açıklayalım.
Microsoft, 2020 yılında 20 farklı su yenileme projesine fon sağlamak da dahil edilmek üzere yaklaşık 60.000 metrik tondan fazla atığı depolama alanlarından uzaklaştırmak için çok büyük adımlar attı ve attığı bu adımlar yukarıda bahsedilen kriterlerin neredeyse hepsini 2030’a kadar tamamen karbon negatif olup sıfır atık üretmek ve işin içine yapay zeka teknolojisini de katarak “gezegen bilgisayarı” adı verilen bir bilgi işlem platformu da inşa etmek hedefleriyle karşıladığını gösteriyor.
Kurumsal hayatta sürdürülebilirlik kapasitesi ölçüldüğüne göre sırada bir organizasyon olarak (her işletme bir organizasyondur) uygulamak geliyor.
2. İnsan Kaynaklarının Sürdürülebilir Rolleri
İnsan kaynakları, temel anlamda kurumsal kültür ve sürdürülebilirlik kapasitesine bağlı olarak yönetici ve çalışanlar arasında köprü kurmaktadır. Bu köprü görevi, makalenin girişinde sosyal, ekonomik ve çevresel olarak kapsamı geniş bir kavram olarak ele alınan sürdürülebilirliğin bu üç boyutu üzerinden bahsedilecektir.
- Çevresel Boyut: Bu boyut organizasyon kültürü dahilinde koyulan hedefleri çalışan davranışları boyutunda da dönüştürmeyi kalıcılık ve fayda açısından gerektirir. Yani, kalıcılık ve dönüşüm gerektiren ve literatürde “Green HRM” olarak geçen yaklaşım insan kaynaklarının süreçlerinin bu boyuttaki uygulamalarını ortaya koyar. Green HRM, aşağıdaki uygulamaları kapsar:
- Yeşil İstihdam: Aday seçiminde çevresel farkındalıkla etkileşimi, sürdürülebilirliğe katkıları etmenleri ele alınmasıdır.
- Yeşil Eğitim Programları: Çevresel atık yönetimi, geri dönüşüm, sürdürülebilir üretim ve enerji verimliliği gibi konularda eğitimler verilerek çalışanlar bilinçlendirilir. Eğitim kapsamları da kolay ve esnek uygulamalara yönelik olur. Ayrıca çalışanlar aynı İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği) eğitimleri gibi sertifikalandırılarak imkanları da genişletilir.
- Performans Yönetimi: KPI kriterlerinin çevresel hedefleri de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmesidir.
- Sosyal Boyut: Bu boyutta sürdürülebilirlik hedefleri açısından göz önüne alındığında çalışanların iş ortamındaki refahı, eşit düzeyde çalışabilmeleri, maaş ve izin hakları, sağlıklı ve güvenli bir alanda istihdam olmaları gibi kalemler yer almaktadır. İK, bu boyutta esnek rotasyon ve çalışanlara yeniden beceri kazandırmayı kapsayıp literatürde “Just Transition” kavramını uygular. Aynı zamanda şirket kültüründeki “Çeşitlilik ve Kapsayıcılık” hedefi için de yönetimle birlikte politikalar geliştirerek çalışanların duygusal aidiyetini de arttırmayı amaçlar. Son olarak, refah seviyesini de hem çalışan hakları anlamında hem de iş yaşam dengesi anlamında arttırmak için çeşitli mental destek programları, ödül ve teşvik sistemlerinin güncellenmesi gibi uygulamaları ortaya koyar.
- Ekonomik Boyut: Bu boyut diğer ikisine kıyasla daha şirketin rekabet avantajına odaklıdır ve bunu yaparken de sürdürülebilirliği sağlamak için insan kaynakları liderliğinde yürütülen yeni yetenekleri çekecek stratejilerin tasarlanması, var olan çalışanların becerilerini daha sürdürülebilir ve aynı zamanda dijital odaklı olarak geliştirecek eğitim programları düzenleme gibi uygulamalar organizasyona hem rekabet avantajı hem de kendini güncelleyerek piyasada daha uzun süre var olabilme imkanı sunar.
Bu makale özet olarak, sürdürülebilirliğin hedefler yanında sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarca yeniden tanımlanması ve bu tanımlamanın da kurumsal hayata entegre edilerek insan kaynakları fonksiyonu liderliğinde organizasyon bazında uygulanmasından bahsetmiş ve somut bir çerçeve çizecek şekilde örnekler sunmuştur.
Kaynakça:
- https://www.microsoft.com/en-us/corporate-responsibility/sustainability
- https://en.wikipedia.org/wiki/Green_human_resource_management?ysclid=mikfa42y8612573663
- https://www.humankapital.com.tr/Content/img/23062024-e5a153ee-78bd-4a80-8546-9378db7c188c.webp
- https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40dcomm/%40publ/documents/publication/wcms_628654.pdf
- https://ecording.org/kurumsal-surdurulebilirlik-nedir/#kurumsal-s%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilirlik-%C3%B6rnekleri
- https://www.isbank.com.tr/blog/kurumsal-surdurulebilirlik-nedir-neden-gereklidir
- https://www.linkedin.com/pulse/insan-kaynaklar%C4%B1n%C4%B1n-s%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilirlik-%C3%BCzerindeki-%C3%B6nemi-ajans-benice-jqtjf/
- Levi Coşkun, İ. (2021). Süreklilikten Sürdürülebilirliğe: Bir kurumsal sürdürülebilirlik yolculuğu. İstanbul: Artisan Yayınları.
