Bu makale, “Sektörlerde İnsan Kaynakları” isimli inceleme serisinin ikinci makalesidir. Başlıktan anlaşılabileceği gibi bu makalenin sektörü sağlık ve konusu da insan kaynakları yönetim sisteminin sağlıkta nasıl işlediği ve sağlık sektörü standartlarına göre nasıl şekillendiğini Türkiye, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri verileriyle açıklamaktır.
Öncelikle, ikinci sektörün sağlık olmasının sebebi; aşağıda görseli bulunan “Maslow İhtiyaçlar Hiyerarşisi” isimli piramitte de sağlığın ilk sıralarda yer alması ve tüm gezegen için işleyişinin kritik bir öneme sahip olmasıdır.
İkinci bir neden de “Covid-19” gibi bir miladımızın var olmasıdır. Bu milat, sağlık personeline olan ihtiyacın artışını ve aynı derecede zıt olan personellerin işe bırakma oranlarının artışını da ortaya koymuştur. Verilerle daha açık bir şekilde ele almak gerekirse:
Küreselde, OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) verilerine göre; 2011-2019 ve 2019-2021 dönemlerinde yani 10 yılı kapsayan bir dönemde sağlık ve sosyal hizmet (hasta bakımı gibi) istihdamı %9,5 iken 2019-2021 dönemine girildiğinde % 10,5’a kadar arttı. Paralel olarak genel istihdam artışına göre bu artış %24 daha hızlı bir artış olarak nitelendiriliyor. Bu denli artışların olması da sektörel olarak işgücüne ayrılması gereken yatırımın artması demek. OECD, 2023 itibarıyla yıllık % 1,4 GDP (Gross Domestic Product – Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) yatırımın yarısının sadece işgücüne ayrılması kanısındadır.
Küresel verilerle duruma kuş bakışı bir çerçeve çizildiğine göre şimdi de Türkiye, ABD ve Avrupa verilerini ayrı ayrı inceleyelim.
ABD
Sağlık sisteminin en pahalı olduğu ülke olup bunun da grafiklerle ispatlı olduğu Amerika Birleşik Devletleri, 2020-2021 döneminde 100.000’i aşkın hemşirenin sistemden ayrılmasıyla Ocak 2023 itibariyle %15 lik bir açığa sahiptir. Personellerin sayıca kaybı yalnızda ABD sağlık sistemine olmayıp kayıpları yaşanan personellerde de mental yorgunluk olarak geri dönmüştür. 2024 yılında yaptıkları bir ankette doktorların %48 ve fazlasının tükenmişlik hissettiği görülmüştür.
Avrupa
Bu kısımda OECD verilerinin İngiltere özelinde daha detaylandırılmış olan versiyonunu inceleyeceğiz. İngiltere NSH’de %6,4 hemşire ve %3,6 doktor artışı yaşanmış ve eş zamanlı olarak da ayaktan tedavi ve randevu oranları %9-10 artış gözlemlenmiştir. Ancak verimlilik oranlarına bakıldığında ise; 2019 ve öncesine halen ulaşılamadığı görülüyor.
Türkiye
Maalesef direk bir veri olmasa da OECD ile karşılaştırılmasından öngörüler sağlanabilir. İstihdam oranında 2011-2019 ve 2019-2021 dönemlerinde ciddi bir artış olsa da OECD verisinin altında kalan bir oranda oldu.
Veriler kafa karıştırıcı gibi dursa da anlatmaya çalıştıkları şey; sektör bazlı istihdamın sayısal olarak bu kadar artışının yanında istihdam olan personelin mental yorgunluğu da aynı oranda artmakta olduğudur. Tam da bu noktada İKYS (İnsan Kaynakları Yönetim Sistemleri) devreye girmelidir çünkü bu sistem ve sistemler bütünü istihdam ettiği çalışanların çalışma deneyimlerinden birçok yönüyle sorumludur. Ancak burada ufak bir parantez açmak gerekirse; deneyimden bahsettiğim şey bir sağlık personelinin bir hasta için elinden geleni yapması ancak hastanın elde olmayan sebeplerle vefat durumu ve bu durumda ne hissettiği gibi bir durum değildir.
Çalışanın sağlık sektöründeki deneyimi, maaş, çalışma ortamındaki ilişkiler, çalışma ortamının koşulları gibi kriterlerden oluşmaktadır. Makalenin geri kalanında çalışan deneyimini:
- İstihdam Politikaları
- Beceri ve Yetkinlik Gereksinimleri
- Sağlık Kuruluşlarının Düzenine Etkisi
başlıkları altında ve ABD ve Türkiye olarak inceleyeceğiz.
1. Türkiye
İstihdam Politikaları
Sağlık Hizmetleri İnsan Kaynakları Planlaması (2014) çalışmasına göre, hizmet kalitesini belirleyen temel faktörler arasında; doğru sayıda personelin, doğru zamanda, doğru bilgi ve beceri düzeyinde istihdam edilmesi yer alıyor. Bu kapsamda önerilen bir politika da Human Resources for Health in Turkey (2020) raporunda yer almaktadır. Raporun politikalarda öne çıkardığı eksikler şöyle ifade ediliyor: “Sağlık profesyonellerinde yetersizlik, coğrafi dağılım dengesizliği ve planlama eksikliği”
Hastane tipleri bazında da kamu hastanelerinde çoğunlukla merkezi atama uygulanırken özel hastanelerde İKYS rolü daha belirgindir.
Beceri ve Yetkinlik Gereksinimleri
Emerging Human Resource and Proficiency Priorities in the Private Health Sector in Türkiye (2024) araştırmasındaki iş ilanları analizinde en yaygın aranan beceri ve yetkinlikler; iletişim, ekip çalışması, hasta memnuniyetine odaklanma olarak sayılırken mesleki yetkinlikler; deneyim, gelişime açık olma, vardiyalı çalışabilme, yabancı dil bilgisi olarak sıralanıyor. Bu da iş ortamında personellere gerekli gelişime açık ortamın sağlanması gerektiğinin büyük bir göstergesidir.
Sağlık Kuruluşlarının Düzenine Etkisi
Türkiye’de Sağlık Sektöründe İnsan Kaynakları Sisteminin İncelenmesi adlı bir araştırmaya göre, insan kaynakları planlaması doğrudan verimlilik ve hizmetin kalitesiyle ilişkilendirilirken personel açığı da koordinasyon eksikliğine kadar giden bir sonuçla örgütsel verimliliği ve hastanın hizmet güvenliğini olumsuz etkilemektedir.
2. ABD
İstihdam Politikaları
HR in Healthcare: 61 Statistics and Trends for 2025 kaynağına göre, ABD sağlık istihdamında ücret artışlarının düzenliliği, bonus ve işe alım teşvikleri yaygındır. Pandemi etkisini de düşünerek 2020-2024 döneminde hastane çalışanlarında %20, hemşirelik ve bakım hizmetlerinde ise %26,5 oranda bir artış olmuştur.
Ayrıca yine aynı kaynağa göre, ABD %54 temel maaş artırımı, %52 yönlendirme bonusu gibi politikaları da göz önünde bulunduruyor.
Beceri ve Yetkinlik Gereksinimleri
ABD’deki sağlık İK yöneticilerinin %85’i Hr In The Health Industry Statistics kaynağına göre eğitim vermeye ve geliştirmeye odaklanıyorlar. (Eğitim, offline yani meslek dışı eğitim.)
The Future of Healthcare HR: Workforce & Compliance Trends for 2025 kaynağına göre de AI destekli değerlendirmeler diğer sektörlerdeki gibi ABD’de kullanılmaya başlanmış olup bias yani ikilik içermemesi adına denetime tabii tutuluyor.
Sağlık Kuruluşlarının Düzenine Etkisi
Kaynakçada tam isimleri yer alan çeşitli kaynaklara göre, ABD’deki HIPAA, EEOC, OSHA, ACA gibi yasal düzenlemeler İK süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olduğundan; işe alım, veri güvenliği, ücret eşitliği, çalışma saatleri gibi düzenlemeler doğrudan uygulanıyor.
Personel yan haklarında da; verilere göre %45 ebeveyn izni ve “pay gap” adı verilen pozitif ayrımcılık uygulamaları aktif tutuluyor.
Bu makalede özetle; sağlık sektörü incelenmesinin nedenlerinin, Covid-19 miladının ABD, Türkiye ve Avrupa’daki etkilerinin ve bu etkilerin yorumlanarak istihdam politikaları, beceri ve yetkinlik ve sağlık kuruluşlarının düzenine etkileri başlıkları altında incelemeler yapılmış ve çeşitli kaynaklardan elde edilen verilerle makale ve konu görsel olarak desteklenmiştir.
Kaynakça:
- https://i.pinimg.com/736x/66/bd/6a/66bd6ac3dfce1fbba6d85b49264ad12a.jpg
- https://chatgpt.com/c/682e4348-9a70-8012-9ced-500fd4519099
- https://www.adp.com/spark/articles/2025/03/the-future-of-healthcare-hr-workforce-compliance-trends-for-2025
- https://www.aag.health/post/hr-in-healthcare-statistics-trends
- https://en.wikipedia.org/wiki/Health_Insurance_Portability_and_Accountability_Act
- https://gitnux.org/hr-in-the-health-industry-statistics
- https://www.researchgate.net/publication/387190198_Emerging_Human_Resource_and_Proficiency_Priorities_in_the_Private_Health_Sector_in_Turkiye
- https://www.researchgate.net/publication/282436576_TURKIYE%27DE_SAGLIK_SEKTORUNDE_INSAN_KAYNAKLARI_SISTEMININ_INCELEMESI
- https://dergipark.org.tr/en/pub/jhesp/issue/54975/681085
- https://dergipark.org.tr/tr/pub/spkd/issue/29270/313419
- https://www.healthsystemtracker.org/brief/what-drives-health-spending-in-the-u-s-compared-to-other-countries
- https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2021
- https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/vital-signs-improve-english-healthcare-productivity-think-tank-says-2024-11-12
- https://www.axios.com/2024/07/08/physician-burnout-rates-improve-covid-pandemic
- https://time.com/6246514/nurse-strike-new-york-city-covid-19
- https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2023_7a7afb35-en/full-report/health-and-social-care-workforce
- https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2023/02/boosting-investment-in-health-systems-will-be-essential-to-deal-with-future-shocks
- https://tr.wikipedia.org/wiki/OECD
- https://i.pinimg.com/1200x/d3/7f/24/d37f24c1945119966a78abce4914a46a.jpg
