Yapay zeka ve turizm kavramı günümüzde sürdürülebilirliğin merkezinde yer almaya başladı. Bu yazıda; uçakların gökyüzünde bıraktığı izlerden otellerdeki gıda israfına, yapay zekanın iklim etkilerini nasıl azalttığını, havayolu ve konaklama sektörlerinde nasıl verimlilik sağladığını veriler ve güncel örneklerle ele alıyoruz.
Contrail Nedir ve Neden Önemlidir?
Gökyüzüne baktığınızda uçakların arkasında oluşan o ince, beyaz izleri mutlaka görmüşsünüzdür. Bunlar, yüksek irtifada oluşan yoğunlaşma izleri (contrail) olarak bilinir. Özellikle gece uçuşlarında ve nem oranı yüksek bölgelerde bu izler atmosferde uzun süre kalabilir; bulut benzeri bir örtü oluşturarak kızılötesi radyasyonun uzaya kaçmasını engeller. Böylece sera etkisini artırır ve küresel ısınmaya doğrudan katkıda bulunur.
Havacılıkta çevresel etki, bu tür atmosferik oluşumlar üzerinden daha görünür hale gelirken, turizmde sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda bu etkiyi azaltmaya yönelik yeni teknolojilere ihtiyaç duyulmaktadır. İşte tam bu noktada yapay zeka ve turizm ilişkisi devreye giriyor. Uçuşların daha çevreci, daha verimli ve daha az karbon ayak iziyle gerçekleşmesi için yapay zeka, havacılık sektöründe güçlü bir çözüm aracı olarak öne çıkıyor.
Bugün artık bu etkinin CO₂ emisyonlarından bile daha güçlü bir küresel ısınma etkisi yarattığı net bir şekilde ortaya konmuş durumda. Özellikle 2020’de COVID-19 kısıtlamaları nedeniyle uçuş sayısındaki keskin düşüş, bu etkinin doğrudan gözlemlenmesini sağladı. Bu nedenle, yapay zeka ve turizm odağında uçuş optimizasyonu artık çok daha kritik bir hale geldi. Günümüzde birçok havayolu şirketi, kokpit teknolojilerinde yapay zeka destekli sistemlere geçiş yaparak hem operasyonel verimliliği artırmayı hem de çevresel etkileri azaltmayı hedefliyor.
Havacılık Sektöründe Yapay Zekanın Rolü
Tüm sera gazı emisyonlarının yaklaşık %50’sinden fazlası havacılık faaliyetlerinden kaynaklanıyor.
Tam da bu noktada, yapay zeka algoritmaları sayesinde turizm kaynaklı havacılık faaliyetlerinin küresel ısınma üzerindeki etkilerinin minimize edilebileceği görülüyor.
Karbon salınımın etkilerine dair daha fazla bilgi için: https://ceyrekmuhendis.com/karbon-ayak-izi-neden-onemlidir
British Airways ve Aer Lingus gibi havayollarının çatı şirketi olan IAG’nin baş Yapay Zeka (AI) bilimcisi Ben Dias’a göre, yapay zeka ve turizm alanında geliştirilen makine öğrenimi sistemleri sayesinde pilotlara gerçek zamanlı hava durumu verileri ve bunları analiz eden yapay zeka destekli tahminler sağlanıyor. Dias, “Hava sürekli değişiyor… bir kuyruk rüzgarını ya da karşıdan esen rüzgarı kaçırmanız, yakıt tüketimi açısından büyük fark yaratabilir. Gerçek zamanlı veri akışı sayesinde uçuş rotanızı değiştirebilir ve yakıtı optimize edebilirsiniz,” diyor. Bu da doğrudan turizmin sebep olduğu CO2 emisyonlarının azalmasına yardımcı oluyor.
Project Contrails: Google ve American Airlines Ortaklığı
Yapay zeka ve turizmin çevresel etkilerini azaltmaya yönelik projelerden biri olan American Airlines’ın Google ile yürüttüğü Project Contrails, uçakların nemli alanlardan geçerken arkalarında bıraktığı ve yalnızca sudan oluşan (ancak birleşip ısıyı hapseden) bu izleri azaltmayı hedefliyor. Bu izlerin, küresel ısınmaya havacılık kaynaklı katkının %35’inden sorumlu olduğu biliniyor. Yapay zeka ise doğru alanlardan doğru zamanlarda kaçınarak bu izlerin yarısından fazlasının azaltılmasını sağlıyor.
Project Contrails hakkında daha fazla bilgi için: https://about.google/intl/en_us/stories/project-contrails
Yapay Zeka ile Havayolu Operasyonlarında Verimlilik
Yerde ise, British Airways, Iberia, Aer Lingus, Vueling ve LEVEL gibi büyük Avrupa havayollarını bünyesinde barındıran IAG, bakım süreçlerini güçlendirmek için de yapay zekadan faydalanıyor. Dias, “Bunu ihtiyacımız olmadan önce kestirimci olarak yapabiliyoruz,” diyor. Bu, filoyu daha verimli hale getiriyor ve gecikme ile iptalleri azaltıyor; böylece acil yedek parça uçuşları ya da yolcuların otellere taşınması gibi çevresel etkiler de azalmış oluyor.
Dias, yapay zekanın ayrıca bagaj taramasında ve görüntü yorumlamada kullanıldığını, biyometrik sistemlerin ise güvenlik ve pasaport kontrollerinde kuyrukları ortadan kaldırdığını belirtiyor. Bu da müşteri deneyimini çok daha iyi seviyelere çekerken, kağıt ve enerji tasarrufu sağlanarak havalimanının çevresel ayak izini de azaltmaya yardımcı oluyor.
Otellerde Gıda İsrafı: Gerçekler ve Sayılar
Her gezinin en önemli kısımlarından biri de otellerde yediğimiz muhteşem yemeklerdir. Yapay zeka ve turizmin kesişim noktalarından biri de otellerde sunulan yiyecekler ve bu alandaki israf önleme çabalarıdır. Yapay zeka ile alınan önlemlere geçmeden önce, iklim etkilerine önemli ölçüde katkıda bulunan gıda israfının boyutlarına bir göz atalım.
BM Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre, otellerde üretilen yiyeceklerin %30-40’ı israf oluyor. Bu şu anlama geliyor: 100 oda kapasiteli bir otel, yılda ortalama 30.000-50.000 USD değerinde gıdayı çöpe atıyor ve bu, küresel otel endüstrisinde yaklaşık 100 milyar USD’lik bir kayba sebep oluyor.
Gıda İsrafının Kaynaklara Göre Dağılımı
| Kaynak | İsraf Oranı | Nedeni |
| Mutfak İçi | %45 | Aşırı hazırlık, hatalı depolama |
| Servis | %30 | Tabakta bırakılan yemekler |
| Müşteri | %25 | Büfe fazlalığı, tabak boyutu |
İsraf edilen her 1 kg gıda, 4.5 kg CO₂ eşdeğeri sera gazı salımına neden oluyor. Çöpe giden her elma, üretim süreci dahil 125 litre su israfı demektir.
Yapay Zeka ile Gıda İsrafını Azaltmak
Yapay zeka ve turizm işbirliğinin başarılı örneklerinden biri olan Iberostar, bu israfı durdurmak için AI Tahmin Sistemleri alanında bir çözüm ortağı olan Winnow Solutions ile birlikte AI destekli takip teknolojisini kullanıyor. Sistem, akıllı teraziler ve kameralarla atılan yiyecekleri takip ediyor, mutfak atığını anlık ölçerek analiz ediyor ve %50’ye varan azalma sağlıyor.
Bu sayede elde ettiği verilerle şeflere israf kalıpları hakkında bilgiler sağlıyor. Ayrıca, akıllı soğutma sayesinde; IoT sensörleriyle sıcaklık/nem optimizasyonu yapılarak, gıdaların pişirilip tabaklara konulmadan önceki süreçte yaşanabilecek kayıplar azaltılıyor.
Gıda israfı hakkında daha fazla bilgi edinmek için: https://ceyrekmuhendis.com/sifir-atik-2/
Yapay Zeka Sayesinde Menü Optimizasyonu
Iberostar’ın sürdürülebilirlik direktörü Alvaro Sanchez, Winnow’un yaptığı analizler ile çöp kutularındaki atıkların üretimden kaynaklı mı yoksa misafir tabaklarındaki artıklardan mı olduğunun ayırt edilebildiğini söylüyor. Bu veriler sayesinde menü optimizasyonu ile esnek porsiyon tanımları yapılarak yiyeceğin pişirilmesi, tabaklanması hatta hazırlama yöntemleri de değiştirildi.
Örneğin, domateslerin hazırlanma şekli nedeniyle oluşan büyük miktardaki israf tespit edildi. Mutfak personelinin domatesleri kesme şeklinde yapılan küçük bir değişiklik sayesinde şirket, 2023 yılında 1.100 tonun üzerinde gıda israfını önledi. Bu, yapay zeka ve veri analizi sayesinde yapılacak küçük değişikliklerin büyük ve önemli sonuçlar doğurabileceğinin kanıtı.
Bu konuda daha detaylı bilgi edinmek isterseniz, Hilton Otelleri’nin 2023’te uyguladığı “LightStay” programıyla 10.000 ton gıda israfını önlediği örneğine göz atabilirsiniz. Ayrıca, AI Destekli İsraf Önleme Sistemlerini çok daha detaylı inceleyeceğimiz blog yazılarını da takip edebilirsiniz.
Yapay Zeka ve Turizm: Enerji Yönetiminde Verimlilik Adımları
Iberostar ayrıca, otellerin enerji sistemlerinin birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan bir AI yazılımı da kullanmaya başladı. Bu sistem, yapay zeka ve turizm alanındaki entegrasyonun enerji verimliliğine nasıl katkı sunduğunun güçlü bir örneği. Enerji tüketimi yüksek olan klima sistemleri dahil olmak üzere birçok öğeyi kontrol ederek; çalışma alışkanlıkları ve gerçek zamanlı hava durumu verilerine ulaşıyor, çevresel koşulları tahmin ediyor ve daha verimli çalışmalarını sağlıyor.
Krizlere Dirençli, Akıllı Turizm Stratejileri
Jamaika’da düzenlenen üçüncü Küresel Turizm Dayanıklılığı Konferansı’nda konuşan Turizm Bakanı Edmund Bartlett, dijital araçların turizm stratejilerine entegre edilmesiyle kesintilerin öngörülebileceğini, krizlere daha etkili şekilde yanıt verilebileceğini ve sektörün sürekliliğinin sağlanabileceğini ifade etti.
Bu açıklamalar, yapay zeka ve turizm entegrasyonunun kriz yönetimi ve dayanıklılık stratejileri açısından taşıdığı önemi gözler önüne seriyor.
Bu şu demek: Dijital teknolojilere entegre olabilen ülkeler, şiddetli hava olayları gibi şokları daha az zararla atlatmak için gerekenleri öngörebilir ve bu doğrultuda turizm stratejilerini geliştirebilir.
Birleşmiş Milletler Turizm Örgütü’nden (UN Tourism) yönetici Natalia Bayona, AI’ın turizm sektörünün daha iyi kararlar almasına yardımcı olabileceğini düşünüyor. “Teknoloji insanları yerinden etmeyecek çünkü turizm insan odaklı bir sektör, ancak teknoloji bilgiyi koordine etmemize ve farklı çözümler üretmemize yardımcı olacak,” diyor. “Felaketleri nasıl yöneteceğimize dair modeller oluşturabiliriz… bu araç, farklı durumları öngörmemize yardımcı olabilir.”
Geleceği Şekillendiren Girişimler ve Etik Sorumluluk
Geçtiğimiz yıl, “Turizmde İyilik İçin Yapay Zeka” stratejik yol haritasının bir parçası olarak, küresel bir AI yarışması başlatıldı. Bu yarışma, markalaşma ve pazarlama, akıllı destinasyonlar ve operasyonel verimlilik gibi alanlarda devrim yaratma potansiyeline sahip girişimleri destekliyor. Kazananlar bu yılın ilerleyen dönemlerinde açıklanacak.
Ancak, yapay zekanın kullanılmaya başlandığı her alanda olduğu gibi burada da etik sorumluluklar gözetilmeli. Birleşmiş Milletler, turizmde yapay zekanın etik kullanımıyla ilgili bir ilkeler seti üzerinde çalışıyor.
Yapay Zeka ile Küçük İşletmelere Büyük Fırsatlar
Yapay zekanın, özellikle küçük işletmelere ait olan yerel ve eko-turizmi destekleyerek onlara küresel rakiplerle aynı sahada yarışma şansı verdiğini söyleyebiliriz. Bu sayede yapay zeka ve turizm olanakları sayesinde, küresel turizmin %80’ini oluşturan küçük markalar, çok düşük maliyetlerle profesyonel pazarlama materyalleri üretebiliyor.
Sea Going Green adlı ajansın danışmanı Melissa Novotny, “Yapay zeka, tüketicilerin daha sürdürülebilir tercihler yapmasına yardımcı olabilir” diyor. Novotny, bu sayede yapay zekanın bir turistin bütçesine, ilgi alanlarına ve geçmiş deneyimlerine göre kişiselleştirilmiş öneriler sunabildiğini; ayrıca kalabalıktan uzak yeni destinasyonlar önererek hem aşırı turizmi azaltabildiğini hem de ekonomik faydayı yayabildiğini belirtiyor.
Şu sıralar ajans, Birleşik Arap Emirlikleri’nde yer alan Şarja’daki turizm yetkilileriyle birlikte, ziyaretçilerin şehrin sürdürülebilir seçeneklerini —yeşil alanlardan yüksek puanlı eko-otellere kadar— daha kolay bulabilmesini sağlayan bir yapay zeka aracı üzerinde çalışıyor.
Yapay Zeka ve Turizmin 5 Dönüşüm Alanı:
- Uçuş Emisyonlarının Azaltılması
Contrail’lerin önlenmesi ve rota optimizasyonu ile karbon salımı azaltılıyor. - Operasyonel Verimlilik
Kestirimci bakım ve veri destekli uçuş planlamasıyla kaynak israfı önleniyor. - Gıda İsrafının Azaltılması
Otel mutfaklarında AI tabanlı analizlerle tüketim ve üretim dengeleniyor. - Enerji Yönetimi
Akıllı sistemler sayesinde otellerde enerji verimliliği artırılıyor. - Kriz Dayanıklılığı ve Dijitalleşme
AI destekli veri sistemleriyle turizmde krizlere karşı hızlı yanıt sağlanıyor.
Yapay Zeka ve Turizmin Kesişim Noktasında Ne Öğrendik?
Yapay zeka ve turizm ilişkisi, yalnızca teknolojik bir entegrasyon süreci olmanın ötesine geçerek, sektörün çevresel etkilerini azaltmada ve operasyonel verimliliği artırmada kilit bir role sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Havacılık sektöründe uçuş rotalarının optimizasyonundan, otelcilikte gıda israfının azaltılmasına; enerji yönetiminden kriz senaryolarına karşı dayanıklılık geliştirmeye kadar pek çok alanda yapay zekanın sağladığı katkılar dikkat çekicidir.
Küresel ölçekte atılan adımlar ve özel sektör uygulamaları, bu teknolojinin doğru ve etik şekilde kullanıldığında sürdürülebilir turizm hedeflerine ulaşmakta ne denli etkili olabileceğini göstermektedir. Yapay zeka ve turizmin kesiştiği bu yeni dönemde, çevreye duyarlı, veri odaklı ve insana değer veren bir yaklaşım, sektörün geleceğini yeniden şekillendirecek gibi görünüyor.
1. Sık Sorulan Sorular (SSS) Bölümü
- Yapay zeka turizmde nasıl kullanılıyor?
Yapay zeka ve turizm kapsamında; yapay zeka, havacılıkta uçuş rotalarını optimize etmekten otellerdeki gıda israfını azaltmaya kadar birçok alanda kullanılmaktadır. Bu sayede hem operasyonel verimlilik artmakta hem de çevresel etkiler azalmaktadır.
- Contrail (yoğunlaşma izi) nedir ve neden önemlidir?
Contrail, uçakların yüksek irtifada bıraktığı yoğunlaşma izidir. Bu izler, gece uçuşlarında sera etkisini artırarak küresel ısınmaya katkıda bulunabilir.
- Yapay zekanın sürdürülebilir turizme katkısı nedir?
Yapay zeka, emisyon azaltımı, enerji verimliliği ve atık yönetimi gibi alanlarda karar destek sistemleri sunarak turizmin çevresel etkilerini azaltmaya yardımcı olur.
- Hangi projeler bu alanda öne çıkıyor?
Google ve American Airlines’ın Project Contrails’i, Winnow Solutions’ın otel mutfaklarındaki AI tabanlı gıda israfı analiz sistemi ve Iberostar’ın enerji optimizasyon çözümleri bu alandaki başlıca örneklerdendir.
Kaynak:
- THY 2024 Sürdürülebilirlik Raporu, Sayfa 24
- Google – Project Contrails Tanıtımı
- Winnow Solutions – Yapay Zeka ile Gıda İsrafı Takibi
- UN Tourism – Artificial Intelligence in Tourism
- Iberostar Group – Sustainability Initiatives
- Sea Going Green – AI for Sustainable Travel
- Hilton LightStay Programı
