Mühendis Kimdir ?

Mühendislik, bilimsel çalışmalarla elde edilmiş matematiksel sonuçları, teknolojiyi ve toplumun gereksinimlerine ilaveten ekonomik durumu da göz önünde bulundurarak yapılan sistemli çalışmalardır. Bir başka deyişle mühendislik, belirli bir ihtiyacı karşılamak için gerekli ürün ve sistemi üretmektir. Mühendis ise mühendislik sürecini başlatan ve yöneten kişidir.

Mühendis kelimesinin etimolojik olarak her dilde farklı bir kaynağı vardır. İngilizce mühendis demek olan “engineer” kelimesi, Latincede yaratmak ya da yaratıcı anlamına gelen “ingenuity” kelimesinden türemiştir. Dilimizde yer alan kelime ise Arapçaya dayanmaktadır ve geometri ile meşgul olan, geometri (hendese) bilen anlamına gelmektedir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde ise mühendis, insanların her türlü ihtiyacını karşılamaya dayalı çeşitli yapılar yol, köprü, bina, peyzaj, çevre gibi şehircilik ve imar dışı alanların ilkeleri bayındırlık; tarım, beslenme gibi gıda; fizik, kimya, biyoloji, elektrik, elektronik gibi fen; uçak, gemi, otomobil, motor, iş makineleri gibi teknik ve sosyal alanlarda uzmanlaşmış, belli bir eğitim görmüş kimsedir. Mühendisler, bilim adamları ve mucitlerin ortaya koyduğu yenilikleri veya kolaylıkları, tekniker ve teknisyenlerin kullanılabilir araç haline getirmesi için gerekli olan pratik bilgiyi oluşturan kişidir. Bu konuyla ilgili olarak “Evrenin rahatsız edilmesi” kitabında yazar Fizikçi Freeman Dyson “ İyi bir bilim adamı, orijinal fikirlere sahip kişidir. İyi bir mühendis ise, mümkün oldukça az orijinal fikirle çalışarak bir tasarım yapan kişidir” sözüne ilaveten yazar James Michener “Uzay” adlı romanında “Bilim adamları, harika şeyler yapmanın hayalini kurar. Mühendisler onların hayalini yapar” demiştir.

Yukarıda yapılan tanımlar bizlere hayatımızın her alanında ve her anında hayatlarımıza yansıtılmış bir mühendisliğin etkisinde olduğumuzu anlatıyor. Örneğin sabah uyanmak için kullandığımız alarmdan, işe veya okula gitmek için kullandığımız araca, yolda giderken vakit geçirdiğimiz telefondan, gittiğimiz yerde kullandığımız kaleme, sandalyeye kadar her şeyde mühendisliğin imzası vardır.  Mühendislerin insanların hayatına yaptığı dokunuşlar tarih boyunca değişim sağlamıştır.

Mühendislik ve mühendis tarihin en eski kavramlarıdır çünkü insanlar arasında yaşadıkları problem karşısında çözüm geliştirmek için marifet, matematik ve bilimsel bilgiyi kullanan, birikmiş tecrübelerden faydalanan kişiler daima olmuştur. Bu kişi tekerleği bulan da olsa, şahi toplarını bulan da olsa, buhar makinesi ortaya koyan da olsa veya uzay mekiği yapan kişide olsa mühendistir. Mühendislerin en büyük ilham kaynağı doğa kanunlarıdır. Doğada olan sistemler örnek alınarak veya birleştirilerek uygulanmaya konulur. Örneğin Leonardo da Vinci’nin kedilerin 4 ayak üstüne düştüğünü fark etmesi sonucu uçan aletlerin ayak kısımlarını kedi patisi şeklinde tasarlamıştır ve bugün dahi bu tasarım kullanılmakta ve uçan aletler kedi patisi şeklinde iniş yapmaktadır. Mühendislik sadece ilham alarak veya farkına vararak yapılamaz yaşadığımız dönemde. Bu sebepten dolayı mühendislik bir eğitim gerektirir ve bu eğitim STEM çerçevesinde olmalıdır. STEM anlayışına ilaveten yaratıcılık olgusu da olmalıdır çözüme ulaşabilmek için. Mühendisler, çok farklı ürünleri ve sistemleri tasarlar, değerlendirir, günceller veya denetler bundan dolayı mühendislik disiplinler arası bir çalışma gerektirir. Disiplinler arası çalışmadan dolayı mühendislerin sadece kendi alanları ile ilgili bilgi sahibi olması yeterli değildir. İyi bir mühendis uzman olduğu alanla beraber diğer mühendislik türlerinin genel bilgi birikimine ve düşünce yapısına sahip olmalıdır.

İnsanlığa daha iyi bir hayat standardı vermeyi vicdani sorumluluk hisseden mühendislerin sorumlulukları belirli kalıplar dahilinde bazı başlıklar altında toplanırsa eğer aşağıda belirtilen sorumluluklardan bahsedebiliriz;

• Araştırma fikirlerini plana dökmek,
• Mühendislik çerçevesine bağlı kalarak planı uygulamaya koymak,
• Uygulamaya koyulan planlar için en optimum ekonomik yolu seçmek,
• Ortaya çıkan sonuçları yorumlayıp yeni kararlar alabilmek.

Yukarıda bahsedilen sorumlulukları yerine getirmek için bir mühendiste olması gereken özellikler ise oldukça fazladır. Bu özellikler;

• Yaratıcı düşünebilme,
• Doğru plan oluşturabilme,
• Araştırmacı ve sorgulayıcı yapıya sahip olmak,
• Mekanik süreçleri analiz edebilme,
• Neden sonuç ilişkisi kurabilme,
• Analizini yaptığı sistemi çözebilecek bilgi düzeyine sahip olmak,
• Ekip çalışmasına yatkınlık,
• Öz disiplin sahibi olmak
• Çıkan sonuçlar ile talepleri sentez edebilme,
• Gelişen ve değişen dünyayı takip edebilme,
• Başarısızlık karşısında yılmadan yeniden en baştan başlayabilme iradesidir.

Mühendislik alan fark etmeksizin bir bilinç, düşünce yapısı ve kültürdür. Sahip olunan bilinci açıklayan en anlamlı söz Cemal Süreyya’nın “…mühendisler geldiler. Kedi resmini bile cetvelle çizenler…” sözüdür çünkü bir mühendis sahip olduğu bilinç ile çok basit görülen bir işi dahi son derece disiplin ile yürütürler. Mühendisliğin düşünce yapısı ise hesap yapmak değil problem çözmektir. Hesap yapma mühendisliğin ne başlangıcı ne de ulaşılmak istenen sonuçtur. Yapılan hesaplama amaca ulaşmak için çözüm bulmaya yarayan bir araçtır sadece. Mühendisliğin kültür yanı ise sanatçıya benzemesinden dolayıdır. Mühendis elinde olan kısıtlı imkânları hayal gücüyle harmanlayarak eşsiz eserler yaratır. Sanat nasıl ki ruhu besler, mühendislik ise uygarlığı besler. İnsanlık ancak ve ancak bu ikisi sayesinde gelişir ve ilerler. Sonuç olarak mühendisliği ve mühendisi anlatan bu yazımı Grigory Petrov’un İdeal Öğretmen eserinde yer alan şu cümleyle özetlemek istiyorum; “ eğitim ve öğretim gören insanların her biri, örneğin doktor, hakim, subay, mühendis, avukat, memur, öğretmen… halkı için ışık saçan birer fener olmalıydı. Her bir fener de, ister dar bir sokağa, ister bir meydanlığa ya da kasabanın dışına konulmuş olsun, mutlaka bulunduğu yeri aydınlatmalıydı.”

Fener olup bulunduğun yeri aydınlatmaya başlamak ne güzel bir duygu.

Dünya mühendisler gününüz kutlu olsun.