Yapay uydu global dünyada birçok ülkenin üzerinde çalıştığı bir kavramdır. Yapay uydu çeşitli mühendislik disiplinlerinin bir araya gelerek ortaya çıkarttığı sistemler bütünüdür. Ülkemizde de bu kavram üzerine birçok proje yapılıp geliştirilmektedir. Yapılan projeler ile ülkemizin birçok probleme çözüm sunmasının yanı sıra sektörel yarışın içerinde iddialı bir şekilde bulunması ülkemiz ve milletimiz için büyük bir gurur kaynağıdır.
Ülkemizde uydu sektörü multi-disipliner bir şekilde işlemektedir. Yapılan uydunun en küçük parçasından yapısına, elektronik ve haberleşmesine kadar birimlerce işlemler yapılmaktadır. Ülkemizde sektörel anlamda proje geliştiren ve yüklenici olan kurum ve kuruluşlar arasında ; Türk Havacılık Uzay Sanayi, ASELSAN, Tübitak, Türksat, CTECH, STM, Gümüş Uzay Savunma Havacılık, Üniversiteler gibi pek çok kurum kuruluşlar örnek verilebilir.
Ülkemizin İlk Uzaktan Algılama Uydusu BİLSAT
Türkiye’nin ilk yapay yer gözlem uydusu olma özelliği taşıyan BİLSAT projesi ile ilgili çalışmalar 2001 yılında yılında başlatılmıştır. Proje çalışmaları TÜBİTAK-Uzay ve merkezi İngiltere’deki Surrey Üniversitesinin kuruluşu olan SSTL şirketi ile ortak çalışma yürütülmüştür. BİLSAT projesinin amacı yörüngeye bir yer gözlem uydusu yerleştirmenin yanı sıra uydu teknolojisinin transfer edilmesi ve böylece bu teknolojinin öğrenilmesi, bu konudaki bilimsel bilginin kazanılması, gerekli alt yapı, yazılım, donanım belirlenmesiydi.
2003’ te göreve başlayan Türkiye’nin ilk gözlem uydusu ile ilgili teknik sorunlar yaşanmış ve kumanda kontrol merkezi ile uydu arasındaki iletişim sağlanamadığı için görevi 2006 yılının Ağustos ayında sona ermiştir.
TEKNİK ÖZELLİKLERİ
- 6.5 sn’ de bir görüntü almaktadır.
- CCD dizinli sensör
- ± 30° dönme yeteneği
- 400 mm’lik Kodak KAI-4000 (PAN)
- Biri pankromatik diğer dördü kırmızı, yeşil, mavi ve yakın kızılötesi olmak üzere beş yer gözlem kamerası, GPS, GPS konum kaydedici, konum kontrol sistemi ve itki sistemi taşıyan uydu, geliştirilen ÇOBAN ve GEZGİN adlı iki yararlı yükü de taşımaktaydı.
Yılların Emektarı RASAT
RASAT Araştırma Uydusu, Türkiye’nin ve TÜBİTAK UZAY’ın BİLSAT uydusundan sonra sahip olduğu ikinci uzaktan algılama çözünürlüklü optik görüntüleme sistemine ve Türk mühendislerce tasarlanıp geliştirilen yeni modüllere sahip olan RASAT, Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk yer gözlem uydusudur.
TÜBİTAK UZAY tarafından, danışmanlık ya da dış destek alınmadan Türkiye’de tasarlanan uydu, 17 Ağustos 2011 tarihinde Rusya Federasyonunun Kazakistan sınırındaki Orenburg bölgesinde bulunan fırlatma üssünden uzaya gönderildi. 969 saniye içinde yörüngeye yerleşen uydu, ilk sinyalleri Türkiye saati ile 11.50’de vermeye basladı. 18 Ekim 2011 tarihindeyse uydu tarafından çekilen fotoğrafların TÜBİTAK‘ ın yer istasyonundan indirilmeye başlandığı duyuruldu.
Rasat uydusunun temel amacı olarak BİLSAT Projesi ile bir uydunun tasarımından işletilmesine kadar olan süreçte kazanılan bilgi ve beceriyi pekiştirmek, Türkiye’nin gözlem ve uzaktan algılama konusundaki ihtiyaçlarına çözüm üretmek olarak gösterilebilir.
Rasat uydusunun görevlerine somut örneklerden bazıları;
Halepte meydana gelen patlamalar 04.11.2012 tarihli RASAT görüntüsünde görüntüsünde patlama sonucu yükselen siyah dumanlar gözükmektedir.
23.10.2011 tarihindeki Van –Erciş depreminden iki gün sonra RASAT uydusu ile görüntü alınmıştır. Alınan görüntüde yıkımın etkilerini analiz etmek mümkün gözükmemektedir. Ancak Kasım 2013’ te tekrar çekilen görüntü ile deprem sonrası yapılan yapılaşma sonucunda ortaya çıkan değişimin örnekleri görülebilmektedir.
TEKNİK ÖZELLİKLERİ
- 93 kg ağırlığındadır.
- 3 eksen kontrollü
- 98.8 dakika yörünge süresi
- 8 bit radyometrik çözünürlük
- 30 km şerit genişliği
- 7.5 m pankromatik uzamsal çözünürlük 15 m çok bantlı uzamsal çözünürlük
Uyduların barındırdığı elektronik ekipmanlar ve yapısı dolayısıyla uyduların görev ömürleri olarak 3 yıl belirlenir. Başarı kaynağı ve yılların emektarı olarak gösterilen Rasat uydusunun 9. yaşını geçtiğimiz aylarda kutlandı.
Yüksek Çözünürlüklü Uydular: Göktürk Uyduları
Türkiye’nin yüksek çözünürlüklü yerli keşif uydusu Göktürk-2 2012’de gerçekleştirilen fırlatma operasyonuyla görev yörüngesine yerleştirildi. TÜBİTAK Uzay ile Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ) iş ortaklığında üretilen Göktürk-2, Çin’deki Jiuquan Fırlatma Merkezinden uzaya gönderildi.
Hava Kuvvetleri Komutanlığı tarafından işletilen ve 2,5 metre çözünürlüğe sahip Göktürk-2, Türkiye’nin savunma, çevre, şehircilik, tarım ve ormancılık alanlarındaki ihtiyaçlarına yanıt veriyor. Görev yörüngesinde attığı 33 binin üzerinde turla 7 yaşını dolduran Göktürk-2, Rasat uydusuna göre 3 kat daha yüksek görüntü çözünürlüğüne ve 4 kat daha yüksek kütleye sahip. Uyduda TÜBİTAK Uzay tarafından geliştirilen milli uçuş bilgisayarı ve yazılımı kullanılıyor. Yaklaşık 400 kilogram ağırlığındaki Göktürk-2 uydusunun, istenildiğinde yeryüzünün 3 boyutlu haritalarının hazırlanmasında kullanılabilecek stereo görüntüleme imkanları da sunacak yüksek manevra kabiliyeti var.
GÖKTÜRK-2 UYDUSU TEKNİK ÖZELLİKLERİ
- <409 kg kütleye sahiptir.
- Yaklaşık 700 km yörünge yüksekliğindedir.
- Yaklaşık 98 dakika yörünge süresine sahiptir.
- 8GB + 32GB Görüntü depolama kapasitesi vardır.
- 2.5 m siyah-beyaz, 5 m renkli çözünürlüğe sahiptir.
- 5 yıl görev ömrü
- Gündüz gece yaklaşık günlük 40 dakika yer istasyonu temas süresine sahiptir.
Göktürk-1 uydusu da hem sivil hem de askeri uygulamalar için çok yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri sağlayan ve bu özellikleriyle en gelişmiş sistemlere sahip keşif, gözlem uyduları arasında yer alıyor.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) hedef istihbaratına yönelik ihtiyacını, coğrafi kısıtlama olmaksızın dünyanın her yerinden yüksek çözünürlüklü uydu görüntüsüyle karşılayan Göktürk-1, 2016’da Fransız Guyanası’nda bulunan Koruou Fırlatma Merkezinden gönderildi.
Göktürk-1, Hava Kuvvetleri Komutanlığının projesi olarak, TUSAŞ, ASELSAN, TÜBİTAK, Ulusal Elektroni̇k ve Kri̇ptoloji̇ Araştırma Ensti̇tüsü, ROKETSAN, TR TECHNOLOGY gibi Türk ortaklarının katılımı ve Thales Alenia Space sorumluluğunda geliştirildi.
Yakıtsız olarak yaklaşık bin 70 kilogram kütleye sahip Göktürk-1, yörüngede yüksek çözünürlüklü optik kamerasıyla güneş eş zamanlı görev yapıyor.
Dünyadaki herhangi bir yerde keşif yapmak için tasarlanan 0,50 metre çözünürlüklü uydunun ömrü 7 yıl olarak öngörülüyor.
Birlikten Kuvvet Doğar: İMECE
İmece ülkemizin ilk yerli metre altı çözünürlükte gözetleme uydusudur. Yüksek çözünürlüklü kamera, yeni nesil uçuş bilgisayarı ve yazılımları, elektrikli itki motoru, yönlendirilebilir anten, tepki tekeri, yıldız izler, güneş algılayıcı gibi çok önemli yerli alt sistemlere sahip olan uydumuz yakın zamanda yörüngede görevlerini gerçekleştirmek üzere yerini alacaktır.
T.C. Kalkınma Bakanlığının 2013 yılı yatırım programında 2013K120790 numara ile yer alan İMECE Uydu Sistemleri Alt Yapı Projesi; BİLSAT, RASAT ve GÖKTÜRK-2 Tecrübesiyle «Metre Altı Uydularda» kullanılabilecek uydu alt sistemlerinin ülke içerisinde geliştirilmesi için gereken alt yapının oluşturulmasını hedeflemektedir.
Proje isminin İmece olmasını Türkiye Uzay Ajansı Yönetim Kurulu Üyesi Prof.Dr.Lokman KUZU “90 cm çözünürlüklü ilk yerli ve milli gözlem uydumuz bu ve üretiminde çok sayıda yerli firma yer alıyor. Bu nedenle adı İmece” şeklinde açıkladı.
Rüya Proje: TÜRKSAT 6A
TÜRKSAT A.Ş.’nin ihtiyaçlarının karşılanması doğrultusunda, TÜBİTAK Başkanlığı koordinesinde başlatılan “TÜRKSAT 6A Yerli Haberleşme Uydusu Geliştirilmesi ve Üretimi” Projesine ait sözleşme, 15 Aralık 2014 tarihinde gerçekleşen törenle imzalanmıştır.
TURKSAT 6A, Türkiye’nin yerli olarak geliştirilecek ve bu alandaki yeteneklerimizi daha da ileri götürmeyi amaçlayan ilk haberleşme uydusu projesidir. 1994 yılında göreve başlayan TURKSAT 1B ve takip TURKSAT 1C, 2A, 3A ve 4A uydularından beri Türkiye bu alanda hizmet sağlamaktadır. Ancak bu uydular yabancı firmalardan temin edilmiştir. TURKSAT 6A projesinde ise TÜBİTAK UZAY, RASAT ve GÖKTÜRK-2 projelerinde kazanılan uzay alanındaki tecrübelerinden de faydalanarak, proje ortakları TUSAŞ, ASELSAN ve CTECH firmaları ile birlikte milli haberleşme uydu platformunu geliştirmektedir.
TÜRKSAT-6A UYDUSU TEKNİK ÖZELLİKLERİ
- Yaklaşık 1700 kg kuru kütle ve yaklaşık 4200 kg toplam kütleye sahiptir..
- Hizmet ömrü yaklaşık 15 senedir.
- Yaklaşık 7 kW güç üretimi (Ömür Sonu)
- 2021 fırlatma tarihi
- 20 Ku-Bant Aktarıcı
- 42° Doğu Yörüngesi
Ülkemiz bahsi geçen bu tip projelerin yanı sıra çeşitli uydu tiplerinde yaptığı projeler ile adından söz ettirmektedir. Yapılan projelerden bazıları;
◦PİRİSAT: Nano Uydu Platformu Otomatik Tanımlama Sistemi Uygulaması Projesi
◦Türk Havacılık Uzay Sanayi tarafından gerçekleştirilen Small Geo Haberleşme Uyduları
◦Gümüş Uzay Savunma Havacılık tarafından geliştirilen nano uydu ve küp uydu projeleri
◦Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Grizu-263 tarafından geliştirilen cep uydu projesi
◦Ülkemizde üniversite düzeylerinde geliştirilen model uydu projeleri
KAYNAKÇA
-https://uzay.tubitak.gov.tr/
-https://www.tusas.com/
-https://gumush.com.tr/contact/
-https://www.stm.com.tr/tr
-https://grizu263.beun.edu.tr/
