İnsan hayatının önemli bir parçası olan iş yaşamının tamamına kariyer denir, kariyer Fransızca ’da bir yere varan anlamına gelen “carriere” sözcüğünden dilimize geçmiştir. Tıpkı sözlük anlamının da belirttiği gibi kariyerin amacı bir yere varmaktır. Ancak günümüzde anlamı ile kariyer, bir yere varmak değil bir yere varma amacıyla yürünen yol, çıkış ve varış arasında ki süreci kapsamaktadır. Pratik anlamda kariyer, çalışma hayatı, bir alanda uzmanlaşma gibi anlamlara gelmektedir. Türkçede tam karşılığı bulunmayan kariyer kavramı, sözlük anlamı olarak taş ocağı, koşu yeri, arena, genel kullanımı ise yaşam, ömür ve meslektir. 1970’li yıllarda ele alınmaya başlanan bu kavram son zamanlarda sıkça kullanılmaktadır.
Hedeflerini belirleyen ve bu hedeflere ulaşma konusunda harekete geçme sorumluluğu olan bireyin yapacağı ilk iş bir plan yapmaktır. Bu anlamda doğru hedef belirleme; kariyere giden yolda sağlam adımlarla ilerlemektir. Bir Japon ata sözünde de dediği gibi: Planlamaya ayrılan on dakika uygulamada bir hayat kazandırır.
Kariyer olgusunun iki temel boyutu vardır. İlk olgu kariyerini planlama durumunda bulunan bireyin kendi kişiliğinde oluşacaktır. Birey iş ve çalışma hayatında içinde olduğu örgütte yerini bilme, anlama ve gelecekte nerede, nasıl olmak istediğini belirleme durumunda bulunacaktır. İkinci olgu ise bireysel kariyerin örgüt açısından irdelenmesi ve yönlendirilmesidir. Örgüt bu boyutta kendi temel amaç ve yönetimini gözden uzak tutmadan, söz konusu amaç ve yönelimlerin gerektirdiği düşünce bilincinde kalarak, kariyer planlamaları doğrultusunda biçimlenmiş bireysel amaç ve yönetimlere uymak veya onları içerik ve felsefe olarak zarar vermeden kendine uydurmak zorundadır.
Kariyer planlama nedir ?
Kariyer planlama; iş yaşamında başarılı olmak isteyen kişiyi ilgilendiren bir süreçtir. Kişi kendi bilgi, beceri ve ilgilerini, güçlü ve güçsüz yanlarını değerlendirir ve işletmede yükselmesine ilişkin planlama yapar. Kariyer planlaması, eğitimini tamamlayan bireyin işe başlangıç döneminin yanı sıra bağımsız davranabilmek için yeterli deneyimi kazanması, diğer bireyleri yönlendirmesi, geniş sorumlulukları üstlenmesi, orta yaş krizini hissedip ona göre davranması, örgüt hiyerarşisinde yükselmesi ile sonuçta geri çekilme ve emekliliğe hazır olma dönemlerini içermektedir.
Kariyer planlaması ya da yaşam planlamasının gerçekçi kariyer bilgisi, konuyla ilgili değerlendirme ve danışmanlık girişimleri olmadan belli bir amaca ulaşması güçtür. Kariyer planı, bireyin kariyerinde ulaşmak istediği hedefi kolaylaştıracak bir haritadır. Kariyer planı iş yaşamı boyunca birçok farklı aşamada olacaktır. Kariyer planlaması hem örgütü hem de çalışanı etkiler. Kariyer planlamasında ve yönetiminde hem birey hem de örgüt her biri farklı alanlarda sorumludurlar. Burada önemli olan firmanın ihtiyacı ile kişilerin beklentileri arasında denge oluşturmak ve her ikisini de karşılamaktır.
Bireysel kariyer planlaması kişiye odaklanmaktadır. Kişinin amaç ve yeteneklerinin bir analizini ifade etmektedir. Teknolojik değişme ve gelişmeler, işin ve iş gücünün niteliğindeki değişmeler, ihtiyaçlardaki farklılaşma, örgütleri çalışanlarının bireysel kariyer planlaması çalışmalarına yönlendirmektedir.
Çalışanların kariyer seçimindeki keşif dönemi, bireyin kendini değerlendirmesi, beraberinde kariyer beklentisi için bazı bilgi kaynaklarına başvurmasını gerekli kılar. Bunlar, ailesi, arkadaşları, yazılı kaynaklar, sanayi uzmanları ve çalışan insanlar, sosyal, resmi ve politik örgütler, serbest piyasada çalışan iş sahibi kişiler olabilir.
Neden kariyer planı yapmalıyız ?
- Bireylerin hiyerarşide yükselme istekleri ve beklentilerini karşılayacak bir gelişme,
- Yeni ya da farklı kariyer amacı güden kişilerin kendi durumlarını gözden geçirme ve kendi kendilerini değerlendirme ihtiyacı,
- Örgüt içinde var olan insan kaynaklarının daha iyi kullanımına duyulan ihtiyaç,
- Daha iyi eğitim ve kariyer fırsatlarının bir sonucu olarak çalışanların daha yüksek bir performans duyduğu özlemdir.
Kariyer planı aşamaları
- Hedefe karar verme
- Sektör Belirleme
- Pazarlama planı
- Güçlü ve zayıf yanların belirlenmesi
- Konumlandırma
- Hareket planı
- Finans planı
Kariyer planı yapılırken yapılabilecek hatalar
- Kısa dönem maddi ihtiyaçlar ve uzun dönem hedefler birleştirmek
- Çabuk ya da geçici çözümler aramak
- Planı iyi yapmamak veya sabır göstermemek
- Tam emin olmadan karar vermek
- Diğer kariyer süreçleri ile kıyas yapmak
- Güven eksikliği hissetmektir.
Kariyer planının faydaları
Kariyer planlaması; işletme içinde terfi etme imkanı yarattığından çalışanlara yükselme fırsatı sağlar. Farklı geçmiş ve eğitimi olan kişilere, kariyer planlama desteği vererek, örgütle bütünleşmesine olanak verir. Daha iyi bir iş, daha çok para, artan sorumluluk, hareketlilik ve verimlilik arttırma becerisi kazandırır. Kişisel gelişimi arttırır. Kurumlarda stresi azaltır. Bireyi motive eder, ilerlemesini sağlar. Çalışanların ihtiyaçlarının (saygınlık, tanınma, ciddiyet, kendini gerçekleştirme vs.) tatminini kolaylaştırır. Çalışanların fiziksel, sosyal, zihinsel kapasitelerinden yöneticilerin haberdar olmasını sağlar.
Çalışanların spesifik konularda kariyer hedeflerini belirleyerek, potansiyel yeteneklerini her an kullanıma hazır hale getirmek için çalışanlarını teşvik eder. Çalışanın işinden doyum almasını sağlayarak, kişinin kendini güçlü hissetmesini sağlar.
Sonuç olarak hayatımızın büyük bir bölümünü oluşturan iş hayatının mutsuzluğa dönüşmemesi için iyi hissettiğimiz ve olmak istediğimiz yere götürecek kariyeri seçmeliyiz. Doğru bir seçim için iyi bir plan ve sabırla uygulamaya ihtiyaç duyulmaktadır. Duvarın ardını görmemizi sağlayacak olan merdivendir. Merdiven ise kariyer planıdır. Merdivenin ardını görmek istediğiniz duvara dayalı olduğundan emin olun.
