Günümüz iş ortamlarının değişmesi ile beraber üretim çeşitleri ve teknikleri artmıştır. Bu değişim sonucu görevde uzmanlaşma sistemi büyük bir uygulayıcı kitlesi bulmuştur. Görevde uzmanlaşma ile insanlar parçalara ayrılmış görevleri gerçekleştirdikten sonra kendinden sonraki kişiye tamamlanan kısmı iletmektedir. Bu görevler teknik bir iş olabildiği gibi ofis ortamlarında da olabilir. Ekipler halinde çalışmalar ise insanlar arası etkileşimin en fazla olduğu çalışma türüdür. Bireysel görevleri olan çalışanlar ise çalışma ortamlarını beraber kullandıkları için diğer insanlarla etkileşim halindedir. Çalışma ortamlarının bu denli etkileşime açık olduğu ortamlarda kurumlarda stres yönetimi ile birlikte iş ve çalışma psikolojisi yönetimi çok önemlidir.
Çalışma psikolojisi; çalışma yaşamında psişik sorunlara yol açan alanları inceleyen, sorunların nedenleri ve çok yönlü etkileri ile çözüm yollarını araştıran, çalışma yaşamı ve çalışan insan arasındaki sağlıklı ve verimli bir uyum sağlamayı amaçlayan, bu yönde bilgi üretimi için çaba gösteren bir bilim dalı olarak tanımlanabilir.
İş ve çalışma psikolojisinin tarihsel gelişimi;
- 1’nci Dünya Savaşı Öncesi Dönemi
- 1’nci Dünya Savaşı Dönemi (Personeli yetenekleri ölçüsünde sınıflandırılması için geliştirilen ve hızlı bir şekilde uygulanan ayrıca büyük başarı elde eden “ Army Beta Test “ ile psikoloji ordunun içine girmiş oldu.)
- 1 ve 2’nci Dünya Savaşları Ara Dönemi (İnsanların sınıflandırılması için ilk şirket kuruldu. ( 1921 Cattell ))
- 2’nci Dünya Savaşı Dönemi (2’nci Dünya Savaşı Döneminde Mühendislik Psikolojisinin temeli atılır.)
- Savaş Sonrası Dönem olarak ayrılır.
İş psikolojisi 3 ayrı alanla ilgilenir;
- İş arayanın kendi kişiliği, davranışı ve iletişim yöntemleri,
- İş yerinin yapı ve örgüt nitelikleri, işverenin kişilik yapısı ve beklentisi,
- İş yerinde çalışan diğer insanların işe yaklaşımı, birbiriyle etkileşimi, uyum sağlaması ve beklentileridir.
İş psikolojisinde yaklaşım stili çok önemlidir. Yani “ ne söylediğiniz değil, nasıl söylediğiniz önemlidir “ prensibi göz önünde bulundurulmalı. İş psikolojisine göre insan davranışları olumlu ve olumsuz yaklaşım olarak ikiye ayrılır. İş ve çalışma psikolojisini inceleyenler psikologlar yaptıkları değerlendirmeleri bu sınıflandırmaya göre yapar.
Olumlu yaklaşımda bulunan çalışanlar;
- Yargılamayan,
- Kendini ve olayları kontrol eden,
- Yaratıcı düşünme ve planlamayı uygulayan,
- İyimser,
- İyi iletişim kurabilen kişidir.
Olumsuz yaklaşımda bulunan çalışanlar;
- Çalışma arkadaşları ile iletişim sorunları yaşayan,
- Değişiklik yapmayı sevmeyen,
- Çalışma arkadaşlarını yargılayan,
- Karamsar kişilerdir.
Bireylerin olumsuz davranışlar sergilemesinin sebebi İş hayatının psikolojik zorlukları ve strestir. İş hayatının psikolojik zorlukları ve stresi ise birçok sebepten kaynaklanabilir.
1-İş hayatının psikolojik zorlukları;
- Zorlaşan yaşam koşulları
- Monoton iş ortamı
- Yoğun dikkat gerektiren işler
- Vardiyalı çalışma
- Aşırı sorumluluk
- Müşteri ile bire bir ilişki gibi şartlar çalışanlarda ciddi psikolojik rahatsızlıklardır.
2- Stres
- İş ile ilgili etkenlerden oluşan stres
– Görev gereklerinin neden olduğu stres,
-Rol dinamiklerinin neden olduğu stres,
-Kişiler arası ilişkiler stresi,
-Mesleki ilerleme, kariyer planlarken yaşanan strestir.
- Kişisel etkenlerden oluşan stres
-Gereksinimler gereği oluşan stres,
-Kapasite azlığı ya da fazlalığının neden olduğu stres,
-Kişilik faktörlerden yaşana strestir.
- İş Dışı etkenlerden oluşan stres
-Aile yaşamında ortaya çıkan sorunlar,
-Kişisel ilişkiler ve sosyal yaşamın neden olduğu strestir.
Bireyin olumlu davranışlar sergilemesini sağlayan etkenler ise almak istedikleri ödül, ücret veya çalışma koşullarının iyileştirilmesinden çok, içsel başarı, kişisel becerilerini kullanma ve kişisel gelişimini sağlayabilmesidir. Olumlu yaklaşıma sahip kişilerin sahip oldukları ortak özellikler ise; tutku, farkındalık ve dönüşümdür. Çalışanların olumlu yaklaşımlarının artması için iş psikolojisi alanında verilebilecek servisler bireysel ve organizasyon boyutunda olmak üzere; danışmanlık, terapi, anket ve psikolojik testlerdir.
Sonuç olarak hayatımızın büyük bir kısmını geçirdiğimiz iş yerinde mutlu olmak ve bu mutluluğun tüm hayatımıza yansıyıp daha iyi bir psikoloji sahibi olmamız için;
- İş yerini özel hayatınıza karıştırmamalı,
- İş ilişkilerinde açıklık ve netlik sağlamalı,
- Rekabet, kibir ve denge kavramlarını iyi ayarlamalıyız.
