Gökyüzüne baktığımız zaman göç eden kuşların “V” şeklinde uçtuğunu hepimiz görmüşüzdür. Gökyüzünde güzel bir görüntü oluşturmasının yanı sıra bu şekilde uçmalarının elbette bir sebebi var. Doğal dünyadan yararlanarak uçak filolarının da yakıt tasarrufu için “V” şeklinde uçtuklarını biliyoruz.
Kuşlar, uçmalarını sağlamak için birlikte çalışan kanatların yanı sıra birçok fiziksel özelliğe sahiptir. Uçuş için hafif, aerodinamik, sağlam yapılara ihtiyaç duyarlar. Kuşlar uçarken havanın oluşturduğu sürtünme kuvvetini kanat çırptıklarında oluşan itme kuvvetiyle dengeler. Ağırlık kuvveti ise taşıma kuvvetiyle dengelenir. Taşıma kuvveti havanın kuşların kanatlarının üst tarafından alt tarafına göre daha hızlı geçmesi sonucu oluşan basınç farkıyla ortaya çıkar.
Kuşların kanatlarının üst tarafının ön ve arka kısmındaki mesafe, kanatlarının alt tarafının ön ve arka kısmındaki mesafeden daha fazladır. Bu nedenle aynı miktardaki hava, kanadın üst kısmından geçerken daha hızlı hareket eder ve düşük basınç oluşturur. Kanadın alt kısmından geçerken ise daha yavaş hareket eder ve daha yüksek basınç oluşturur. Bu duruma Bernoulli İlkesi denir.
Yapılan bir çalışmada kuşların kanat hareketlerinin yakınındaki kuşla aynı olduğu ortaya çıkmıştır. Her bir kuş kanat çırptığı zaman arkasında kanatlarından başlayıp genişleyen bir hava akımı oluşturur. “V” şeklinde uçtuğu zaman ise arkasında oluşturduğu yukarı yönlü hava akımı sayesinde arkasında olan kuşun havaya kalkmasını sağlar. Bu uçuş sayesinde kuşlar enerji tasarrufu sağlayarak uçuş menzillerini %70 oranında arttırıyor. Bu şekilde tek başına gidebileceği mesafenin yaklaşık 2 katı uzaklığına gidebilir. Uzun göç yollarını ve göçmen kuşların sürekli havada olduklarını göz önünde bulundurursak bu oldukça uzun bir mesafedir.
Grubun en başında olan kuş hiçbir zaman hava akımından yararlanamaz. Yorulduğu zaman grubun en arkasına geçer ve arkasındaki kuş öne onun yerine geçer. Sırayla grubun başına geçmiş olurlar. Bu şekilde her bir kuş grubun her noktasında yer alır ve hava akımından yararlanır. Bu sayede dinlenme için durmaları gerekmeden uzun süre uçabilirler. “V” uçuş sayesinde grup içinde güçlü bir iletişim ve uyum yakalanmış olur.
Göçmen kuşlar arasında “V” uçuş senkronizasyonunu en iyi uygulayan kuş türü ise ise yaban kazları olarak bilinir. Yağlı ve diğer kuşlara göre daha ağır olmaları sebebiyle uçuş sırasında enerji verimliliğine en çok yaban kazları ihtiyaç duyarlar. Kaz sürüsü yavaşladığında sürekli sesler çıkarılır ve öndekilerin hızlanması gerektiği haber verilir. Kazların göçleri sırasında aralarından biri hastalanır ya da yaralanırsa iki adet kaz hemen sürüden ayrılır ve uçmakta zorlanan kazla beraber yola devam ederler. O kaz tekrar sağlıklı uçana ya da ölene kadar onun yanından ayrılmazlar.
Bilim adamları, kuşların bu aerodinamik tatlı noktayı nasıl bulduklarını bilmiyorlar. Ancak hayvanların ya görerek ya da tüylerindeki hava akımlarını hissederek kendilerini hizaladıklarından şüpheleniyorlar. Alternatif olarak, en az dirençli yeri bulana kadar hareket edebilirler. Gelecekteki çalışmalarda, araştırmacılar güvercinler veya kazlar gibi daha yaygın kuşlara geçecekler. Hayvanların rotayı ve hızı kimin belirlediğine nasıl karar verdiğini ve lider tarafından yapılan bir hatanın sürünün geri kalanında trafik sıkışıklığına neden olup olmayacağını araştırmayı planlıyorlar.
Kaynakça:
- www.science.org/content/article/why-birds-fly-v-formation
- www.bilgigetir.com/2021/10/gocmen-kuslar-neden-v-seklinde-ucarlar.html
- bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/kuslar-nasil-ucar
