Bilindiği gibi yurdumuz dünyanın en etkin deprem kuşaklarından birinin üzerinde bulunmaktadır. Ne yazık ki geçmişte yurdumuzda birçok yıkıcı depremler olduğu gibi, gelecekte de sık sık oluşacak depremlerle büyük can ve mal kaybına uğrayacağımız bilinen bir gerçek olmaktadır. Son 58 yıl içerisinde depremlerden, 58.202 vatandaşımızın hayatını kaybettiği, 122.096 kişi yaralandığı ve yaklaşık olarak 411.465 binanın yıkıldığı veya ağır hasar gördüğü kayıtlarda yer almaktadır. Sonuç olarak denilebilir ki, depremlerden her yıl ortalama 1.003 vatandaşımız ölmekte ve 7.094 bina yıkılmaktadır. Peki ya depremden bu kadar korkarken deprem hakkında neler biliyoruz? Deprem öncesinde yapılması gereken hazırlıklar hakkında fikir sahibi miyiz? Sarsıntı anında depreme karşı nasıl davranmamız gerektiğine dair bilgi birikimimiz mevcut mu?
Deprem Nedir?
Yer kabuğunda meydana gelen sismik hareketler neticesinde oluşan fay kırılmalarının yarattığı sarsıntılardır ve bu sarsıntılar fay hatlarında enerji birikmesi sonucu oluşmaktadır. Deprem, insanın hareketsiz kabul ettiği ve güvenle ayağını bastığı toprağın da oynayacağını ve üzerinde bulunan tüm yapıların da hasar görüp, can kaybına uğrayacak şekilde yıkılabileceklerini gösteren bir doğa olayıdır.
Deprem Öncesi Alınması Gereken Önlemler
Bilim insanlarının araştırmaları sonucu deprem tahmin edilebilir ve öncesinden önlem alınabilir bir doğal afet haline gelmektedir. Fakat günümüz teknolojisiyle henüz depremin olacağı günün ve saatin belirlenmesi mümkün olmamaktadır. Bilim insanları fay hatlarında biriken stres ve gerilmeyi göz önünde bulundurarak fay hattından etkilenecek bölgeleri, yaklaşık deprem büyüklüğünü ve olabilecek yıllar arasını öngörebilmektedir. Deprem ülkesi olmamızdan dolayı bütün önlemlerimizi almalı ve depremden korkmak yerine onunla yaşamayı öğrenmemiz gerekmektedir. Çünkü depremin en büyük düşmanı bilinçtir. Deprem konusunda ne kadar bilinçli olursak depreme karşı o kadar dirençli oluruz.
Teknik Açıdan Alınması Gereken Önlemler
- Yerleşim bölgeleri titizlikle belirlenmelidir. Kaygan ve ovalık bölgelerin iskana açılmaması gerekmektedir. Konutların gevşek toprağa sahip meyilli arazilerden uzak durması gerekmektedir.
- Yapılar depreme karşı dayanıklı inşa edilmelidir.
- İmar planında konuta ayrılan yerler dışındaki yerlere ev ve bina yapılmamalıdır.
- Dik yarların yakınına, dik boğaz ve vadilerin içine bina yapılmamalıdır.
- Çok kar yağan ve çığ gelen yamaçlarda bina yapılmamalıdır.
- Mevcut binaların dayanıklılıklarının artırılması gerekmektedir.
- Konutlara deprem sigortası yaptırılmalıdır.
Bireysel Açıdan Alınması Gereken Önlemler
- Dolap üzerine konulan eşya ve büro malzemeleri kayarak düşmelerini önlemek için plastik tutucu malzeme veya yapıştırıcılarla sabitlenmelidir.
- Dolaplar ve sabit olmayan benzeri eşyalar birbirine ve duvara sabitlenmelidir. Eğer sabitlenen eşya ve duvar arasında boşluk kalıyorsa, çarpma etkisini düşürmek için araya bir dolgu malzemesi konulmalıdır.
- Tavan ve duvara asılan avize, klima gibi cihazlar bulundukları yere ağırlıklarını taşıyacak şekilde, duvar ve pencerelerden yeterince uzağa ve kanca ile asılmalıdır.
- İçinde ağır eşyalar bulunan dolap kapakları mekanik kilitler yardımıyla sıkıca kapalı kalmaları sağlanmalı.
- Tezgah üzerindeki kayması mümkün beyaz eşyaların altına metal profil koyarak bunların kayması önlenmelidir.
- Gaz kaçağı ve yangına karşı, gaz vanası ve elektrik sigortaları otomatik hale getirilmelidir.
- Geniş çıkış yolları oluşturulmalıdır. Dışa doğru açılan kapılar kullanılmalı, acil çıkış kapıları kilitli olmamalıdır. Acil çıkışlar aydınlatılmalıdır.
- Karyolalar, pencerenin ve üzerine devrilme ihtimali olan ağır dolapların yanına konulmamalı, karyolanın üzerinde ağır eşya olan raf bulundurulmamalıdır.
- Bir afet ve acil durumda eve ulaşılamayacak durumlar için aile bireyleri ile iletişimin nasıl sağlanacağı, alternatif buluşma yerleri ve bireylerin ulaşabileceği bölge dışı bağlantı kişisi (ev, işyeri, okul içinde, dışında ve ya mahalle dışında) belirlenmelidir.
- Deprem çantası hazırlanmalı ve herkesin yerini bileceği, tahliye anında kolay ulaşılabilecek yerde bulundurulmalıdır.
Deprem Anında Yapılması Gerekenler
- Sarsıntı sırasında üzerimize düşme tehlikesi olan dolap, raf, pencere gibi eşyalardan uzak durulmalıdır.
- Güvenlik sağlayacak koltuk, kanepe gibi eşyaların yanına çömelerek hayat üçgeni oluşturulmalıdır.
- Baş iki el arasına alınarak veya yastık gibi bir koruyucu malzeme ile korunmalıdır. Ardından sarsıntı geçene kadar bu pozisyonda beklenmelidir.
- Güvenli bir yer bulup, diz üstü çökmeli, başını ve enseni koruyacak şekilde kapanmalı, düşmemek için sabit bir yere tutunulmalıdır.
- Merdivenlere ya da çıkışlara doğru koşulmamalıdır. Merdivenleri kullanırken depreme yakalanma durumunda en yakın güvenli yerde çök, kapan ve tutun hareketi yapılmalıdır.
- Balkona çıkılmamalıdır. Depremin gerçekleştiği anda balkonda olmamız halinde hemen içeri girilmeli ve en yakındaki güvenli eşyanın yanında hayat üçgeni oluşturulmalıdır.
- Balkonlardan ya da pencerelerden aşağıya atlanmamalıdır.
- Kesinlikle asansör kullanılmamalıdır. Asansörde depreme yakalanma durumunda en yakın katta inilmeli ve güvenli bölgede hayat üçgeni pozisyonu alınmalıdır.
- Telefonlar acil durum ve yangınları bildirmek dışında kullanılmamalıdır.
- Kibrit, çakmak yakılmamalı, elektrik düğmelerine dokunulmamalıdır.
- Tekerlekli sandalyede isek tekerlekler kilitlenerek baş ve boyun korumaya alınmalıdır.
- Mutfak, imalathane, laboratuvar gibi iş aletlerinin bulunduğu yerlerde; ocak, fırın ve bu gibi cihazlar kapatılmalı, dökülebilecek malzeme ve maddelerden uzak durulmalıdır.
- Pencerelerden ve camdan yapılmış eşyalardan uzak durulmalıdır.
Deprem Sonrasında Yapılması Gerekenler
Kapalı Alanda Karşılaşırsanız;
- Öncelikle kendi güvenliğinizden emin olun.
- Sonra çevrenizde yardım edebileceğiniz kimse olup olmadığını kontrol edin.
- Depremlerden sonra çıkan yangınlar oldukça sık görülen ikincil afetlerdir. Bu nedenle eğer gaz kokusu alırsanız, gaz vanasını kapatın. Camları ve kapıları açın. Hemen binayı terk edin.
- Dökülen tehlikeli maddeleri temizleyin.
- Acil durum çantanızı yanınıza alın, acil toplanma alanlarınıza doğru harekete geçin.
- Radyo ve televizyon gibi kitle iletişim araçları ile size yapılacak uyarıları dinleyin.
- Cadde ve sokakları acil yardım araçları için boş bırakın.
- Her büyük depremden sonra mutlaka artçı depremler olur. Artçı depremler zaman içerisinde seyrekleşir ve büyüklükleri azalır. Fakat artçı depremler hasarlı binalarda zarara yol açabilir. Bu nedenle sarsıntılar tamamen bitene kadar hasarlı binalara girilmemelidir. Artçı depremler sırasında da ana depremde yapılması gerekenler yapılmalıdır.
Açık Alanda Karşılaşırsanız;
- Çevrenizdeki hasara dikkat ederek bunları not edin.
- Hasarlı binalardan ve enerji nakil hatlarından uzak durun.
- Önce yakın çevrenizde acil yardıma gerek duyanlara yardım edin.
- Sonra acil toplanma noktanıza gidin.
Yıkılmış Bir Yapıda Mahsur Kaldıysanız;
- Paniklemeden durumunuzu kontrol edin.
- Hareket kabiliyetiniz kısıtlanmışsa çıkış için hayatınızı riske atacak hareketlere kalkışmayın. Biliniz ki kurtarma ekipleri en kısa zamanda size ulaşmak için çaba gösterecektir.
- Enerjinizi en tasarruflu şekilde kullanmak için hareketlerinizi kontrol altında tutun.
- El ve ayaklarınızı kullanabiliyorsanız su, kalorifer, gaz tesisatlarına, zemine vurmak suretiyle varlığınızı duyurmaya çalışın.
- Sesinizi kullanabiliyorsanız kurtarma ekiplerinin seslerini duymaya ve onlara seslenmeye çalışınız. Ancak enerjinizi kontrollü kullanın.
Kaynakça
- www.afad.gov.tr
- www.koeri.boun.edu.tr
