Değer Nedir?
Müşterinin para ödemeye razı olduğu hizmet ya da ürüne ait özellikler Değer olarak adlandırılmaktadır. Bir başka ifadeyle ürünün değerini müşteri belirler. Bunlar içinde işlevsellik, ürünün fiziksel özellikleri(renk, koku vs.) gibi birçok kriter vardır. Dolayısıyla müşteri ihtiyaçlarının önceden belirlenip karşılanması önemlidir. Değer ürünün tasarım aşamasında başlayıp satış sonrası müşteri ilişkilerine kadar sürer. Dolasıyla Yalın Üretim sisteminin temelini değer oluşturur.
Değer Akış Haritalama (DAH) Nedir?
Değer Akış Haritalama, hammaddenin tedarik edilmesinden ürünün müşteriye teslim edilmesine kadar gerçekleşen tüm süreci görmek için çıkarılan görsel haritalandırma tekniğidir. DAH, tüm süreç boyunca gerçekleşen hammadde ve bilgi akışını herkesin anlayabileceği şekilde sembollerle gösterir. Üretim esnasında ürünün geçtiği yollar takip edilerek malzeme ve bilgi akışı A3 boyutundaki kâğıda aktarılmalıdır. Bu haritalandırma sondan başa doğru yapılmalıdır. Çıkarılan bu görsel harita sayesinde ürüne değer katan ve israf adımları görülmüş olur.
DAH tekniği, değer katan faaliyetlerle değer katmayan faaliyetleri birbirinden ayırarak; hammadde, teçhizat, ekipman ve işgücünden en verimli ve en etkin şekilde yararlanmamızı sağlar.
DAH tekniği:
- Tek bir proses yerine tüm süreç görülebildiği için tüm malzeme ve bilgi akışının görülmesi
- Değer akışı yollarındaki israf kaynaklarının görülmesi
- Üretim süreçlerinin ortak bir dilde birleştirilmesi
- Bilgi ve malzeme akışları arasındaki ilişkilerin gösterilmesi
- Akışı sürekli ve kesintisiz yapabilmek için odaklanılması gerekenlerin görülmesi sağlanır.
Değer Akışı Haritalama Adımları Nelerdir?
1.Ürün Ailesi Seçimi
Ürünlerin izlediği rotalar, ortak parçalar, işlem adımlarının ortaklığı gibi özellikler, baz alınarak ürün çeşitliliğinin fazla olduğu durumlarda, mevcut durum analizinin kolaylığının sağlanabilmesi için ürün ailesi oluşturulmaktadır. Çok fazla ürün üzerinde değil ürün ailesi üzerinden işlem yapılarak kolaylık sağlanır.
2.Mevcut Durum Haritası
Şüphesiz bu aşamada süreçleri, gecikmeleri, ürün, ürün ailesi ya da hizmetin teslimi için gerekli olan bilgi akışını gösteren mevcut durumu resmeden harita çizilmektedir. Mevcut durum haritası sürecin gerçekleştiği üretim alanında çizilmelidir. Yapılması gereken, değer akışı haritalandırma yapacak olan takım üyelerinin üretim alanına gidip, kullanılacak olan bilgileri kendileri toplayıp incelemelidir. Mevcut durum haritası çizilirken ürünün son aşamasından ilk aşamasına doğru gidilmelidir.
Ürünün teslim edilmesinden başlanarak, hammaddenin tedarik edilmesine kadar gerçekleşen tüm işlemler kaydedilir ve mevcut durum analizi o sırada oluşturulur. Çizilen mevcut durum haritası sayesinde süreçte olan israf kaynakları ortaya çıkar.
3.Gelecek Durum Haritası
Gelecek Durum Haritası, tek parça akışı sağlamak için işletmenin nasıl yürütülmesi gerektiğini gösteren detaylı bir şekilde çizilen görsel bir araçtır. Gelecek durum haritası için israfların resmedilmesi ve ortadan kaldırılması için plan yapılmalıdır. Mevcut durum analizi sonucunda belirlenen israflara gerekli Yalın Üretim Teknikleri uygulanarak israfsız üretim yöntemi oluşturulur.
4.Değer Akışı Plan ve Uygulama
Bu aşamada mevcut durum haritasıyla birlikte görülen sorunlar için iyileştirmeler planlanmaktadır. Planlanan iyileştirmelerin işletmeye sağlayacağı faydalar belirlenmelidir.
Değer Akış Haritalandırmada Temel Kavramlar
- Çevrim Süresi (Cycle Tıme)
Bir proseste üretilen bitmiş iki ürün arasında geçen zamana Çevrim Süresi denir. Eğer proseste otomatik makine kullanılıyorsa makineyi yükleme ile makineyi boşaltma zamanı arasında geçen süre prosesin çevrim süresini oluşturur. İnsan gücüyle çalışılıyorsa çalışanın işi eline alıp işleyip elinden bırakana kadar geçen süreyi belirtir.
- Takt Süresi (Tempo Süresi)
Üretilen ürünün ya da sunulan hizmetin hızını müşteri talebiyle karşılaştırmaya yarayan bir ölçüttür. Basit anlamıyla müşterinin üreticiden istediği çevrim süresidir. Takt süresi sayesinde müşterinin talebi istenilen zamanda karşılanır. İlaveten minimum stokla üretim yapılır. Buna göre ürün veya hizmet üretmek için sahip olunan toplam çalışma zamanının müşteri talebine bölünmesiyle hesaplanır.
Takt Zamanı = Çalışma Zamanı / Müşteri Talebi
- Lead Time (Üretim Temin Süresi)
Ürünün üretilmeye başlanıp son montaj aşamasının gerçekleşmesine kadar geçen süreye Lead Time denir. Müşteri gözünden ise, siparişin verilmesiyle ürünün eline ulaşması arasındaki süredir. Yalın üretimde ürünün kısa sürede müşteriye ulaştırılması amaçlandığı için Lead Time azaltılmaya çalışılmaktadır.
- Setup Zamanı (Hazırlık Süresi)
Proseslerde model ya da ürün çeşidi değişimi için geçen süreye Setup Zamanı denir. Bu süre içerisinde ürüne ait baskı kalıpları, aparatlar, ilgili yazılım hazırlanmalıdır. Buradaki kritik nokta, bu sürenin önceki üretilen modelin son kaliteli olanı ile yeni üretime geçilen modelin ilk kaliteli olanı arasındaki zaman kadar olmalıdır.
Kaynakça:
- Aksiyomatik Tasarım İlkeleriyle Yalın Üretim Sistem Tasarımının İmalat Sektöründe Örnek Bir Uygulaması/ Lisans Bitirme Tezi
- com/vsm-uygulama-rehberi-1
- Görmeyi Öğrenmek, Mike Rother & Jhon Shook
