Bilgisayarlı Tomografi (BT) cihazı, vücut içindeki bölümlerin ayrıntılı görüntüsünü oluşturmak ve taramasını yapmak amacıyla X-ışınlarını kullanan bir görüntüleme cihazıdır. Farklı açılardan çekilen görüntülerin birleştirilmesiyle kemik, damar ve yumuşak dokuların kesit görüntüsünü oluşturur, oluşan kesit görüntüleri çeşitli teşhis ve tedavi amaçlarıyla kullanılır. Bu cihaz X-ışın cihazlarının en gelişmişidir.
BT Cihazı Bileşenleri ve Çalışma Prensibi
Bilgisayarlı tomografi cihazı temelde; Gantry, Kabinentler, Görüntü İşlem ve Operatör bilgisayarları olmak üzere 3 birimden meydana gelir.
Gantry: Halka şeklinde bir geometriye sahip olup dönme hareketini gerçekleştirir. Gantrynin bir ucunda X-ışını tüpü, tam tersi ucunda ise bu X-ışını tüpünden gelecek ışınları algılayabilecek dedektörler bulunur. X-ışınları hastayı terk ederken dedektörler tarafından algılanıp bilgisayarlara iletilir.
Kabinentler: Gantrynin hareketi ve çalışma periyodu için kontrol kartları ve cihaza güç sağlayan kaynakların kontrol kartlarını bünyesinde barındırır.
Görüntü İşlem ve Operatör Bilgisayarları: Cihazın dedektörlerinden alınan veriler iletim hatları yoluyla görüntü işlem bilgisayarlarına gelir. Bu bilgisayar gelen verileri yorumlar ve görüntüleri oluşturarak operatör bilgisayarına iletir. Operatör bilgisayarından ise görüntü üzerinde ayarlamalar yapılabilir veya görüntülerin çıktıları alınabilir.
BT görüntüsü oluşturulurken;
Hasta tomografi masasına yatırılır ve hastanın hareket etmemesi istenir. İstenilen görüntüyü elde edebilmek için masa gantry içerisine yerleştirilir. Masa istenilen konuma geldikten sonra cihaz X-ışını tüpünü aktifleştirir. Daha sonra gantry üzerinde bulunan dedektörler sayesinde, hastadan geçmiş olan ve görüntü bilgilerini taşıyan X-ışınları absorbe edilir. Detektörlerden gelen veriler Analog Dijital Dönüştürücü kullanılarak sayısal verilere dönüştürülür ve görüntü verileri görüntü işlem bilgisayarlarında işlenerek BT görüntüleri oluşturulur.
Ne Zaman BT Taraması Yaptırılır?
BT taramaları vücudun çeşitli bölgelerinde bulunan hastalıkları veya yaralanmaları tanımlamak için kullanılabilir.
- Karın bölgesindeki olası tümör ve lezyonlar tespit edilmek istendiğinde BT taraması yapılabilir.
- Çeşitli kalp hastalıkları ve anormallik şüphesi bulunduğunda kalbin BT taraması istenebilir.
- Yaralanmalar, tümörler, felce neden olan pıhtılar ve kanamayı görüntülemek için baş bölgesinde BT taraması yapılabilir.
- Akciğerlerde pnömoni, fazla sıvı bulunması veya kan pıhtıları gibi durumların tespit edilmesi için BT taraması yapılabilir.
- Bu tarama yönteminin röntgende mümkün olan detaylardan daha fazla detay gösterebilmesi sebebiyle karmaşık kemik kırıklarını, ciddi seviyede aşınmış eklemleri veya kemik tümörlerini görüntülerken faydası büyüktür.
Bilgisayarlı Tomografinin Zararları Veya Riskleri Var Mıdır?
BT taramalarında X-ışınları kullanılır ve X-ışınları iyonlaştırıcı radyasyon grubundadır. İyonlaştırıcı radyasyonun canlı dokularda biyolojik bir etkiye sahip olduğu bilinmektedir. Bu etki bireyin yaşamı boyunca maruz kaldığı miktara göre değişiklik göstermektedir. Gelişen teknoloji ile birlikte çok daha hızlı ve çok düşük dozda radyasyon ile saniyeler içinde neredeyse tüm vücut taranabilmektedir. Bu durumda radyasyona maruz kalma sebebiyle kanser oluşturma riski düşüktür.
Hamile kadınlarda görüntülenen bölge karın veya pelvis değilse bebekler için bilinen bir risk durumu yoktur. Karın veya pelvis bölgesinin görüntülenmesi gerekiyorsa genellikle MRI veya ultrason gibi radyasyon kullanılmayan yöntemler tercih edilmektedir.
Büyüme döneminde hücrelerin daha hızlı bölünmesi çocukları radyasyona karşı daha duyarlı hale getirebilmektedir ve çocuklarda muhtemel yaşam süresinin yetişkinlere göre daha uzun olması yetişkinlere kıyasla kansere yakalanma riskini arttırmaktadır.
Kaynaklar
nibib.nih.gov
en.wikipedia.org
memorial.com.tr
