Bu yıl Türkiye’de öğretim programları içinde yer alan “yapay zeka mühendisliği” 2019-2020 dönemi için Hacettepe Üniversitesi ile birlikte bir özel üniversitede bulunuyor. Haliyle yeni açılan bir bölüm olduğu için, öğrencilerin veya anne babaların kafasında soru işaretleri de kalmış durumda. Bu soru işaretlerinin cevaplarını birinci ağızdan alabilmek için Hacettepe Üniversitesi bilgisayar mühendisliği ve yapay zeka mühendisliği bölüm başkanı ve sorumlusu sayın Prof.Dr.Ebru Akçapınar Sezer ile bir röportaj gerçekleştirdim.
Öncelikle kendilerine, bizlere vakit ayırıp sorularımızı cevaplaması ve nezaketinden ötürü Çeyrek Mühendis ailesi olarak teşekkür ediyoruz. İşte bizim sayın Sezer’e yönelttiğimiz sorular:
- Yapay Zeka Mühendisliği Hacettepe’de nasıl açıldı? Neden teknik üniversiteler yerine Hacettepe’de açıldı?
“Biz açmak istediğimiz için açıldı. Çünkü bu, “biz bir yapay zeka mühendisliği bölümü açacağız, talibi olan var mı?” diye açılan bir bölüm değil. Biz (bilgisayar mühendisliği) bölüm olarak bunu açmak istediğimizi üniversite yönetimine ve YÖK’e ilettik. Onlar da kabul ettiler ve açtık.”
- Aynı dönem içinde bir de özel üniversitede yapay zeka mühendisliği açılması da bu yönden bir tesadüf niteliğinde mi oluyor?
“Onlar da aynı şekilde kendi istekleriyle açtılar, tamamen tesadüfi olarak aynı dönemde açtık.”
- Akademik kadro bilgisayar mühendisliğinin kadrosu, bu sebeple yapay zeka konusunda donanımlı bir kadro var mı? Eksiklikleriyle birlikte kadroda yenilemeye gidilebilir mi?
“Biz 24 kişiyiz, en son kadro ilanımızla 26 kişi olacağız. Aslında Türkiye’deki bilgisayar mühendisliği bölümü akademik personel sayısına dikkat ederseniz iyi bir sayı. Ama tabi ki yeterli bir sayı değil. Kadronun yüzde ellisinden daha fazlası yapay zeka üzerine çalışıyor. Zaten bu konuda fazlasıyla tez biriktirmeye başladığımızı ve tezlerde, yüksek lisans veya doktora süreçlerinde bunu öğretmenin geç olduğunu, öğrenmenin geniş çaplı gerçekleşemediğini gözlemleyecek kadar bu alanda eğitim ve tecrübe biriktirdik. Onun üzerine lisansta açılması gerektiğini kurguladık. Dolayısıyla “yeterli mi?” sorusunun cevabı kolay kolay “evet, yeterli” olmaz. Ama daha çoğunu istiyor olmakla beraber programı başlatmak için yeterli akademik personelimiz var. Niceliğinden çok niteliğine vurgu yapmak isterim. Nitel yeterlilikleri çok daha yüksek. Eksikliğimiz nitelikten çok nicelik.”
- Türkiye’de yazılım mühendisliği yeni yeni meşhur olurken yapay zeka mühendisliğinin oluşması açısından, yazılım mühendisliği ile yapay zeka mühendisliği arasında çok mu fark var? Bilgisayar mühendisliğiyle arasındaki farklar biraz olsun görünüyor.
“Aslında yazılım mühendisliğiyle bilgisayar mühendisliği arasındaki fark, yapay zekayla bilgisayar mühendisliği arasındaki farktan daha küçük. Çok farktan ne anlaşıldığına bağlı. Evet inşaat mühendisliği ile bilgisayar mühendisliğindeki kadar bir fark yok. Çünkü eğitimlerinin neredeyse yüzde kırkını ortak alıyorlar. İki programda kendi arasında seçmeli dersler alacağı için bu oran yüzde elliye yaklaşıyor. Dolayısıyla yüzde elli aynılar, yüzde elli farklılar.
Bu bölümlerin yaptığı işler aynı değil. Ama bir bilgisayar mühendisi, bir yapay zeka mühendisinin yaptığı işi yapar mı, belli bir eğitim ve çalışma desteğiyle yapabilir. Bunun tam tersi de mümkün. Bunlar yapışıktır, aynı zamanda kendi içinde geçiş de yapabilirler.”
- Bu bölümden verilecek mezunlar açısından, bu konuda Türkiye’de istihdam ve altyapı yeterli seviyede mi? 5 sene sonra mezun olanlar için iş bulma olanakları nasıl?
“Şunu çok rahatlıkla söyleyebilirim; yapay zeka mühendisliği bölümünü, söylediğin altyapının şu an mevcut olmasına rağmen, oralara yerleştirebileceğimiz yetkin mühendislerin olmamasından dolayı var. Bugün mezun olsa, bugün o altyapı var. Bütün kamu kurumlarında, büyük sanayi kuruluşlarında yapay zeka departmanları var bugün. Fakat bu departmanların içindeki insanlar henüz bu mesleğin sahibi olan insanlar değil. Ekseriyetle bilgisayar ve elektronik mühendislerinden oluşuyor. Çok net bir şekilde mezun ettiğimiz gün işleri olur. Hatta şu an 1.sınıf öğrencilerimiz TUSAŞ’ın isteğe bağlı staj programında başladılar bile. Bizim kafamızda mevzu, iş bulup bulunamaması değil. Sanayiinin bir talebi var, üniversiteler arz edemiyor. Biz arzetmek üzere bir program açmış bulunmaktayız.
Sizin ülkenizin bir yapay zeka stratejisi olması lazım. Nasıl ki askeriyeyle alakalı bir strajemiz varsa, burada da olması lazım. Çünkü, bundan 15 sene sonra sınır ötesi harekat denilen şey bu şekilde yapılmayabilir. O yüzden bu milli meselede biz üniversite olarak bir şey yapıyoruz, bunun stratejik düzenlemesinin yapılması gerekir. Bizim eksiklerimiz burada. Yoksa istihdam açısından kapıdan çıktıkları gün işleri hazır. Hatta çıkmadan hazır ve bu dört sene boyunca alınacak öğrenciler için de geçerli olacak. Verdiğimiz karar, iş bulup bulmama üzerinden verdiğimiz bir karar değil. Bu mesele yapay zekanın millileşen bir alan olarak bu ülkede güçlenmesini sağlamak.
Dışarıdan getirilen yazılımlarla veya yaklaşımlarla çözüm üretmenin dışına çıkabilmemiz gerekiyor. Meseleyi biraz buradan ele alalım. Öğrenciler veya anne babalar için bu soruyu çok haklı buluyorum, ama gündem bu değil, bu zaten çözüldü. Bizim ülkece üretici güçler içinde yer almamız lazım. O yüzden mevzu ulusal bilgi ve tecrübe birikiminin oluşturulması.”
- 19’u hazırlıkta olmak üzere toplam 30 öğrenci var. Dönem başladıktan sonra bu öğrencilerden herhangi bir pişmanlık veya beklenilenden daha iyi bir durum söz konusu oldu mu?
“Aldığımız geri dönütlere göre, bilgisayar mühendisliği yazan bazı arkadaşlarımız neden yapay zeka mühendisliği yazmadıklarını sorguladılar. Bunun tersiyle henüz karşılaşmadık. O yüzden dediğiniz pişmanlık tam tersi yönde var. Bilgisayar mühendisliği yazıp, keşke yapay zeka mühendisliği yazsaydım diyenler var, yahut elektronik mühendisliği yazıp yapay zeka yazsaydım diyen arkadaşlarımız var. Şu anda öğrenciler aynı sınıflarda beraber oturdukları için, birbirleriyle rakip olmadıkları gibi kendi içlerinde farkları üzerinde de bir bilinçlenme henüz gerçekleşmedi. Ekosistemin söylemlerinden etkileniyorlar. İlerleyen senelerde yaşayacakları tek pişmanlık alan pişmanlığı olarak değil, örneğin Matematik dersinin zorluğundan oluşur. “
- Mezun olduklarında diplomaları yurtdışında geçerli mi? Mezun olup yurtdışında çalıştıklarında zorluk çekerler mi?
“Hacettepe Üniversitesi’nin diğer mühendislik fakültesi öğrencilerinin diplomaları nerelerde geçerliyse, yapay zekanın diploması da oralarda geçiyor. Verdiğimiz eğitimin yurtdışından bir farkı yok.”
- Şu an için mezun olanlar rahatça iş bulabilir dediniz. İlerleyen zamanlarda inşaatın veya makine mühendisliğinin başına gelenler yapay zekanın başına da gelse ve her yerde açılsa, ilerleyen dönemlerde benzer iş problemleri yaşayabilirler mi?
“Ne kadar ileriyi düşündüğümüze bağlı. Beş yılsa veya sekiz yılsa sormazlar mesela. O yüzden ne kadar ileri olduğunu ölçeklemeden konuşmam güç olur. Türkiye’de bir senede, mühendislik adına en çok mezun inşaattan veriliyor. Daha sonra bilgisayar, elektronik gibi alanlar takip ediyor. İnşaat on iki, on üç bin civarında; bilgisayar mühendisliği ise on bin civarında mezun veriyor. Bu sayılar yüksek. Bu alanlarda mezun olanlar anında iş buluyor gibi bir söylemde de bulunamam.
Biz Hacettepe Üniversitesi olarak, 43.dönem mezunlarımızı verdiğimizde, tıpkı yirmi sene önceki mezunlarımızı verdiğimiz gibi işe yerleştiriliyor. Bu durumun 63.dönemde de böyle olacağını soruyorsan; teknolojinin gelişimini, hayatın akışını beraber inceleyelim. Mesela yapay zekanın en iyi yaptığı işlerden biri mimarlık. İlerde mimarlık diye bir meslek olabilir mi? Bence olmayabilir. O yüzden bu soruya kaygılanması gereken bölümler başka bölümler.
Robotik cerrahi nedir? İçerisindeki yazılımlar, teçhizatlar… İçinde bilgisayarcı, yapay zekacı, makineci insanlar var. O yüzden ben bu üniversitenin, başka mesleklerin akıbetini tartışması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü gerçekten onlar değişiyor. Bilgisayar konusunda, Hacettepe’nin bulunduğu konum hep aynı. Bu konumun değişmesi demek, dünyanın değişmesi demek. Öyle ki dünya değişecek gibi durmuyor.”
-
İlerleyen zamanlarda diğer üniversitelerde açılacak yapay zeka mühendislikleri, Hacettepe Üniversitesi’nin bu alanda bulunduğu konumu değiştirir mi?
“Zannetmiyorum. Teknik üniversitelerin veya diğer üniversitelerin bölüm açarak bu alanda bulunmaları, bu alanı güçlendirir. Hacettepe Üniversitesi, bunu tespit etmiş ve harekete geçmiş olabilir; diğer üniversitelerin hareketleri de başta söylediğim milli meseleye güç verir. Bizim kaygımız Hacettepe’ye olan arzunun azalıp azalmaması değil, bizim arzumuz bu alanın güçlenmesi.
Burada bir noktaya vurgu yapmak isterim. Hacettepe Üniversitesi’nde bilgisayar mühendisliği programını ilk açanlar, elektrik elektronik mühendisleridir. O zaman da ODTÜ ile açıldı. Belki de bu soruların, zamanında o bölümü açan elektrik elektronik mühendislerine de soruldu. Bunlar çok makul sorular, verilen bir kararı sorgulamak için doğru sorular. Ama yıl 2019. Bilgisayar mühendisliği nerede, elektronik mühendisliği nerede, bunların arasındaki ilişki ne? Bunlar oturdu. Biz aslında aynı çatallanmayı bir kere daha yaşıyoruz gibi düşünebiliriz.
Bundan otuz sene sonrasına baktığımızda biz yapay zeka mühendislerini sorgulamayacağız. Çünkü bilgisayar mühendisliği, kendi içinde başka branşla da çıkarmak zorunda kalacak. Konularımız genişledikçe, lisans programımız sıkışıyor. Müfredatı hazırlayanlar olarak ne kadar zorlandığımızı siz düşünün. Çünkü lisans programında uzmanlaşma gibi bir ihtimal azalıyor. Bu bölümde yapay zeka mı öğretelim, siber güvenlik mi öğretelim veya ihtiyaç duyulan farklı alanlar hakkında mı eğitim verelim? Dolayısıyla bu mühendisliğin başka çatallarının da çıkması ilerisi için mümkün.”
