Endüstriyel Simbiyoz Nedir?
Endüstriyel simbiyoz, genellikle lojistik olarak birbirine yakın ve fayda-maliyet dengesi gözeterek normalde birbirlerinden bağımsız olarak faaliyet gösteren iki veya daha fazla işletmenin çevresel performansı ve rekabet gücünü artıracak, ürünlerin ve atıkların, tüketim ve maliyetleri azaltmak, çevreye fayda sağlamak amacıyla sürdürülebilir ortaklıklar kurmasını ifade etmektedir.
Endüstriyel simbiyoz kısaca şirketlerin bir arada endüstriyel işbirliği içinde olduğu, birinin atığının diğeri için hammadde olduğu bir aracılık yapısıdır.
“Simbiyoz” kelimesi genellikle, iki veya daha fazla türün karşılıklı yarar durumunda olduğu; madde, enerji veya bilgi alışverişinin olduğu doğadaki ilişkisiyle ilişkilendirilir.
Endüstriyel Simbiyozun Faydaları
- Kaynak tüketiminde azalma sağlar.
- Depolamaya giden atık ve tehlikeli atık miktarında azalma olur.
- Karbondioksit salınımı azalır.
- Su tasarrufu artar.
- Üretim maliyetlerinde düşüş gerçekleşir.
- Ek satışlar ve özel sektör yatırımları artar.
- İnovasyon ve girişimciliğe katkı çoğalır.
- Çevresiyle uyumlu, rekabetçi endüstriyel bölgeler ve işbirliği kültüründe gelişmeler olur.
Endüstriyel Simbiyozun Tarihçesi
“Endüstriyel Simbiyoz” terimi ilk kez 1989 yılında kullanılmış olsa da işletmeler arasındaki sinerji faaliyetlerinin temelleri 1940’lı yıllara dayanır. 1947 yılında ilk kez Renner adlı bir araştırmacı bir makalesinde farklı sanayi sektörleri arasında bir işletmenin atığının diğer bir işletmenin üretim girdisi olarak kullanması üzerine kurulmuş olan organik bağlardan bahsetmiştir. 1950’li yıllarda Batı Avustralya’da Kwinana Sanayi Bölgesi’nde ve 1959’da Danimarka’nın Kalundborg Bölgesi’nde aralarında simbiyoz ilişkisi bulunan tesisler kurulmuştur.
1970 yılında Kalundborg’ta ilk simbiyoz uygulamaları başlamıştır. Bir petrol rafinerisinden baca gazı alarak üretim faaliyetlerinde girdi olarak kullanmak üzere bir alçıpan fabrikası kurulmuştur. Termik santral, petrol rafinerisinin altyapı imkanlarıyla Tisso Gölü’nün suyunu kullanmak üzere petrol rafinerisine bağlanmıştır. Çiftçiler, ilaç fabrikasından çıkan atık çamuru tarımsal faaliyetlerde kullanmaya başlamıştır.
Frosch ve Gallopoulos, 1989’da “Üretim Stratejileri” adlı makalelerinde endüstriyel ekoloji teorisinden ilk kez bahsetmiştir. Kalundborg’ taki firma sinerjileri ilk kez bir yüksek okul projesinde ele alınmış ve bu ilişkiler “endüstriyel simbiyoz” terimiyle tanımlanmıştır.
1990’lı yıllarda ABD Sürdürülebilir Kalkınma Konseyi, işletmeler arası etkileşim teorisini ortaya atarak, “Eko-Endüstriyel Park” modellemesi yapmıştır. 1996’da işletmeler arası ilişkilerin geliştirilmesi ve sistemle ilgili eğitimlerin verilmesi amacıyla, Kalundborg Endüstriyel Simbiyoz Merkezi kurulmuştur.
2000 yılından itibaren uygulamalar artarak devam etmiştir. İşletmeler arasında yeni sinerjiler yaratılarak, yan ürün alışverişini gerçekleştirmek üzere yeni tesisler inşa edilmeye devam etmektedir.
Bir Endüstriyel Simbiyoz Örneği: İskenderun Körfezi
İskenderun Körfezi’nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi Uygulama Aşaması, Türkiye’de 2011-2014 yılları arasında TTGV (Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı) tarafından yürütülmektedir. Bu kapsamda fizibilite çalışması tamamlanarak hayata geçen, yatırım aşamasında veya yapılabilirliği olan toplam 8 simbiyotik uygulama bulunmaktadır.
Meyve posasından hayvan yemi üretimi, tarımsal ve hayvansal atıklardan enerji üretimi ve demir-çelik cürufundan yol yapımı çalışmaları bu uygulamalardan bazılarıdır.
Kaynaklar
- hlccevre.com
- fissacproject.eu
- tez.yok.gov.tr
