Alet, belirli bir işi yapmak için özel olarak üretilmiş, iş sürecinde kullanılan ancak tüketilmeyen nesnedir. Pense, tornavida, çekiç gibi el aletleri insanların iş yapmasını kolaylaştıran araçlardır. Bu araçlar bazı insanların meslek hayatlarının bir parçası olduğu gibi, bazıları için de herhangi bir el aleti küçük onarımlar yapmaktan öteye geçmez.
El aletlerinin tarihi, insanlık tarihi kadar eskiye dayanır. Antropologlar alet kullanımının insanın evriminde çok önemli bir aşama olduğu görüşündedir. İnsanın atalarının ilk taş aletleri üretmesi Taş Devri’ nin başlangıcı sayılır ve Etiyopya’da bu aletlere ait en az 2,6 milyon yaşında örnekler bulunmuştur. Bulunan aletler, taş çekirdekleri, dilgiler (kesici alet), dövmek için kullanılan taşlar ve örs olarak kullanılan taşlardan oluşuyordu.
İnsanoğlunun ürettiği ve arkeolojik kazılarda bulunan pek çok aleti, bugün kullandığımız el aletlerinin atası olarak nitelendirebiliriz. Zamanla büyük değişimler gösterse de, kullanımının temel ilkesi aynı kalmıştır. Bir işi daha kolay ve daha hızlı yapabilmek için iş yerlerinde, evlerde veya farklı ortamlarda farklı malzemeleri sıkıştırmak, kesmek, düzeltmek, asmak, kaldırmak, delmek, şekil vermek, ısıtmak, kaynatmak gibi işlemler yapmak için kullanılırlar.
El aletlerinin üretimi, yüksek teknolojiye sahip fabrikalarda gerçekleşir. Aletler, yapılarına ve kullanılacakları işin niteliğine göre farklı üretim süreçlerinden geçer ve sağlam metaller kullanılarak üretilir. Ancak, kullanılan metalin özellikleri ve boyutu üretimi gerçekleştirilecek ürüne göre değişir.
Pense Nasıl Üretilir?
Tutma, sıkma, bükme ve kesme işleri yapmak için kullanılan bir el aleti olan pense üretiminde uzun külçeler halinde bulunan çelik kullanılır.
Külçeler ilk olarak şablon kesme adı verilen işlemden geçer. Çelik külçeler baskı makinelerinde yaklaşık 400 tonluk bir baskıya maruz kalır ve istenilen şekle uygun parçaların kesimi gerçekleşir. Bu parçalara şablon ismi verilir. Kesilen şablonlar küçük parçalar halinde fırınlara yerleştirilir ve 1250ºC’ ye yakın bir sıcaklıkta kor haline getirilir. Fırından çıkan parçalar maşa yardımı ile üzerinde kalıplar bulunan tezgahlara alınır ve metal sıcak kalıba yerleştirilir. 1 tonun üzerinde baskı uygulanarak, kor halindeki metalin kalıbın şeklini alması sağlanır. Daha sonra parçalar kalıptan çıkarak soğutma işlemi için dinlenmeye alınır ve yaklaşık 24 saat dinlenme devam eder. Dinlenen ve soğuyan parçaların çapakları alınır ve kumlama yapılır. Kumlama, küçük çelik parçalarının üretilen parçaya çarpmasıyla gerçekleşir. Kumlamanın amacı, üretilen parçanın üzerindeki ufak fazlalıkların ve üretimden kaynaklanan kirlenmenin giderilmesidir. Pensenin ana hatları tamamlandıktan sonra, üretilen parçalar bilgisayar destekli kesme makinesinde suyla soğutulan ve hızla dönen bıçaklar sayesinde pensenin ağzındaki tırtıklı kısmı işlenir. Bu işlemin ardından tek tip üretilen pense parçaları punto ile birleştirilir.
Pensenin ağız kısmının güçlendirilmesi için pensenin ucu yeniden ısıtılır ve sıcak metali hızlı soğutmaya yarayan polimerli su ile soğutulur.
Pensenin yalıtımı içinse, bir çeşit plastik olan pvc kullanılır. Pensenin sap kısmı, 180ºC ye kadar ısıtılan sıvı pvc içerisine daldırılır. Plastiğin kurumasıyla birlikte pense kullanıma hazır hale gelir.
Tornavida Nasıl Üretilir?
Vida takma ve sökme, sıkma ve gevşetme işlemlerinde kullanılan, vida şekline göre ucu değiştirilebilen bir el aleti olan tornavida sözcüğünün kökeni İtalyanca’dır ve torno-vite sözcüğünden gelmektedir.
Tornavida, özel ve hareketli parçalardan oluşmadığı için üretimi kolaydır. Tornavida üretimi için 40 mm kalınlığında metal çubuklar kullanılır. Çubuklar frezede işlenerek uçları açılır. Hem düz hem de yıldız uçlu tornavidaların ucu aynı makinede açılabilir. Metal çubuklara şekil verildikten sonra parlak ve dayanıklı görünmesi için elektroliz yöntemiyle kaplama yapılır. Kaplamadan sonra tornavidanın sap kısmı plastik enjeksiyon makinesinde kaplanır. Kaplanan saplar su içerisinde soğutulur ve kullanıma hazır hale gelir.
Çekiç Nasıl Üretilir?
Çekiç, çivi çakmak ve benzeri işlerde kullanılması yanında, maden dövmede de kullanılan madeni bir el aletidir. Bir şeyi çakmak, dövmek, yassılaştırmak ve ezmek için kullanılır.
Çekiç üretimi için silindir şeklinde parçalar istenilen boyda kesilir ve bu parçalar 1000ºC’ye yakın sıcaklıktaki indüksiyon ocaklarında ısıtılır. Bu şiddetli sıcaklıktan sonra çekiç sıkıştırılmaya hazır hale gelir. Çekiç kalıbı bulunan tezgahlarda sıkıştırılarak şekil alması sağlanır ve sonrasında kalıptan taşan parçalar yine sıkıştırılarak kesilir. Fazla demir parçaları geri dönüşüm için ayrılır. Şekil alan çekicin şablona uygunluğu test edilir. Daha sonra da döner raflarda soğumaya bırakılır. Soğuyan çekiçler kumlama ile temizlenir ve torna tezgahında pah kırma işlemi gerçekleştirilir. Pah kırma işleminden sonra güvenlik amacıyla çekicin baş kısmında ızgara şeklinde dişler açılır. Böylece kayma riski azaltılır. Sonraki işlem temperlemedir. Çekiçlerin daha sert ve güçlü olması için yağ içerisinde sıcak banyo yaptırılır. Temperleme sonrası soğuyan çekiçler cilalanır.
Çekiç üretiminin birçok yöntemi olduğu gibi, çekiçlerin sap kısmının da tahta, plastik ve deri gibi pek çok çeşidi bulunmaktadır. Deri saplı çekiç üretiminde, 25-30 adet deri yüzük kalıba uygun bir tepsiye yerleştirilir ve çekiç yüzüklerin ortasından geçirilir. Tepsi hidrolik bir makine içerisine itilir ve bu makine deriyi sıkıştırarak çekicin sap kısmını kaplar. Kaplanan sap kısmı zımparalanır ve verniklenmesi için vernik dolu bir tanka daldırılır. Verniği kuruyan çekiçler kullanıma hazır hale gelir.
Kaynaklar
- tf.selcuk.edu.tr
- arkeofili.com
