Alan Mathison Turing, İngiliz matematikçi, bilgisayar bilimcisi ve kriptologtur. Britanya Hindistan koloni idaresinde Hindistan devlet memuru olarak görev yapan bir babanın ikinci oğludur. 23 Haziran 1912 tarihinde, Londra’da dünyaya gelmiştir.
Alan Turing’in Eğitim Hayatı
6 yaşında St Michaels gündüz okuluna gitmeye başlayan Turing, kısa zamanda okulun başöğretmeni tarafından üstün zekası sebebiyle keşfedildi. 1926 yılında, 14 yaşındayken, Dorset’te Sherborne özel okuluna girdi. Okul sömestirinin birinci günü İngiltere’deki Genel Greve denk geldi; ancak Turing okula gitmeye o kadar hevesliydi ki, trenlerin ülkede işlemediği o gün, Southhampton’dan okula 60 milden fazla süren yolu tek başına bisikletle gitti ve yolun yarısında geceyi bir otelde geçirdi.
Alan Turing’in matematik ve bilim üzerine doğal eğilimi, Sherborne’daki eğitim tanımı daha çok klasik Antik Yunanca ve Latince üzerinde odaklanan, öğretmenlerinin saygısını kazandırmadı. Okul Müdürü ailesine “Umarım iki okul arasında bilgisiz kalmaz. Eğer özel okulda kalacaksa özel okulun özel eğitimini almayı kabul etmeli; eğer sadece bir kendini bilime adamış bir bilim adamı olacaksa, vaktini bu özel okulda boşuna harcıyor.” diye yazmıştır.
1928 yılında, 16 yaşındayken, türev ve integrale olan ilgisi sonucu Albert Einstein’ın bir çalışmasıyla karşılaştı ve bu çalışmayı iyice kavramakla yetinmeyip, hiçbir kaynak kullanmadan Einstein’ın Newton hareket savları tenkitlerini kendi kendine çalışarak ortaya çıkardı.
1930 yılında, Alan Turing okulda üst sınıftan yakın arkadaşlık ve aşk ilişkisi kurduğu Christopher Morcom’u tüberküloz hastalığı nedeniyle kaybetmesinin ardından tüm dini inancı yıkılarak ateist oldu. İnsan beyninin çalışması da dâhil, tüm dünya fenomenlerinin materiyalistik olduğu inancını benimsedi.
1931 yılında Cambridge Kings Koleji’ne başladı. 1935 yılında, Merkezi Limit Teoremi üzerine hazırladığı tez dolayısıyla kolejden mezun olur olmaz akademik üye olarak seçildi.
Alan Turing’in Çalışmaları
28 Mayıs 1936’da sunduğu Hesaplanabilir Sayılar: Karar Verme Probleminin bir Uygulaması isimli makalesinde, Kurt Gödel’in 1931’de evrensel aritmetik tabanlı biçimsel diliyle hazırladığı hesaplama ve kanıtın sınırları ispat sonuçlarını yeniden formüle ederek, onun yerine şimdi Turing makineleri diye andığımız, daha basit ve formel usullere dayanan ispatı ortaya attı. Eğer bir algoritma ile temsil edilmesi mümkünse düşünülmesi mümkün olan her türlü matematiksel problemin böyle bir çeşit makine kullanılarak çözülebileceğini ispat etmiş oldu. Turing makineleri günümüzün hesaplama teorilerinin ana araştırma öğesidir.
Eylül 1936’dan Temmuz 1938’e kadar Princeton Üniversitesi, İleri Etüdler Enstitüsü’nde, Alonzo Church’un yanında hemen hemen devamlı çalışarak geçirdi. Soyut matematik çalışmaları yanında kriptoloji üzerinde de çalışmalar yaptı ve ayrıca dört aşamalı elektro-mekanik ikili çarpma makinesinin üç aşamasını tamamlayıp bitirdi. Haziran 1938’de tezini verdikten sonra Princeton’dan Felsefe Doktoru unvanını kazandı. Bilimsel tezinde bir Turing makinesinin çözemeyeceği problemler araştırmasına olanak sağlayarak, kehanet makineleri ile bağlantılı Turing makineleri ile hesaplama kavramını inceledi.
İngiltere’de Cambridge’e geri dönerek, Ludwig Wittgenstein’in matematik temelleriyle ilgili derslerine katıldı. İkisi aralarında tartışmalar yapıp birbiriyle uyuşamadılar. Alan Turing biçimciliği savunmaktaydı ve Wittgenstein ise matematiğin mevcut olan gerçekleri yeniden keşfetmek yerine onları yeni olarak icat ettiğini iddia ediyordu. Ayrıca Hükümet Kod ve Şifre Okulunda (GCCS) yarı zamanlı çalışıyordu
4 Eylül 1939’da İngiltere’nin de savaşa dahil olmasının ardından Alan Turing, askerî hizmet için GCCS’nin savaş zamanı üssü Bletchley Park’ta görevlendirildi. 8 Numaralı Kulübe’de bulunan Alman deniz kuvvetleri şifreli iletişimi okumadan sorumlu bölüme başkanlık yaptı. Ve Enigma’yı hızlı kırmaya yardımcı olacak elektromekanik bir makine tasarladı.
Matematikçi ve bir kriptolog olan Alan Mathison Turing, Almanların şifrelerini kırarak II. Dünya Savaşı’nda kahraman ilan edildi. Savaş sonrasında özellikle bilgisayar ve yapay zeka üzerine çalışmalar yapan Alan Turing, bilgisayarın olmadığı 1948 yılında Manchester’da Matematik Departmanına Okutman tayin edildi ve hazırladığı bir programla modern bilgisayarın öncülerinden biri oldu.
Turing Testi
1949’da Manchester Üniversitesi’ndeki bilgisayar laboratuarında vekil yönetici oldu ve ilk gerçek bilgisayarlardan biri için Manchester Mark 1 yazılımı üzerinde çalıştı. Bu süre zarfında daha soyut işler yapmaya devam etti ve ‘Bilgisayar Mekanizması ve Zeka isimli makalesinde yapay zekaya işaret etti, ve şu anda Turing Testi olarak bilinen, bir makine için ‘zeki’ denilebilme standardını saptama girişimi olan bir deney ileri sürdü. İddiası eğer soru soran kişiyi, diyalog içerisinde olduğunun bir insan olduğu konusunda kandırabilirse, bir bilgisayar için düşünmenin söz konusu olabileceğiydi.
1948’te Turing aynı sınıftan mezun olduğu meslektaşı D.G. Champernowne ile çalışırken henüz var olmayan bir bilgisayar için satranç programı yazmaya başladı. 1952’de programı gerçekleştirmeye yetecek kadar bir bilgisayarı güçlendirerek, Turing bilgisayarını taklit ettiği, her bir hamlesi yaklaşık yarım saat alan bir oyun oynadı. Oyun kaydedildi, Champernowne’nın karısına karşı oyunu kazandığı söylense bile, program Turing’in meslektaşı Alick Glennie’ye karşı kaybetmişti.
1952 yılında özel hayatı nedeniyle yargılandı. Suçlu bulunması dolayısıyla devletin gizli işleri için güvenilirlik izni kaldırıldı ve o zamanlar çok gizli olan GCHQ’daki kriptografik konular üzerine devam eden danışmanlığı da sona erdirildi.
8 Haziran 1954 tarihinde, temizlikçisi onu Manchester’deki evinde ölü buldu. Bir gün evvel, yatağının kenarında bıraktığı yarısı yenmiş siyanürlü elmayı yemek suretiyle siyanür zehirlenmesinden 7 Haziran 1954 tarihinde öldüğü açıklandı. Ölümü hala gizemini korumaktadır.
Alan Turing Anısına Yapılanlar
1966’dan beri, Alan Mathison Turing anısına “Bilgisayar Mekanizmaları Birliği” tarafından her yıl, bilgisayar camiasına teknik makaleler yazan bir kişiye bilgisayar biliminin Nobel’i sayılan “Turing Ödülü” verilmektedir.
Turing’in Londra’da doğum yeri olan (şimdi Colonnade Hotel olan) bina önüne ve Manchester’de yaşayıp öldüğü evinin önüne, İngiltere’deki önemli tarihsel kişilerin orada yaşadığına işaret etmek için binalara birer mavi plaka konulmuştur.
23 Haziran 2001’de Manchester’de Whitworth Sokağındaki üniversite binaları arasında bulunan Sackville Park’da Turing’in bir bronz heykeli dikildi.
2001 yılında çevrilen İngiliz yapımı “The Imitation Game: Enigma” isimli filmde, Alan Turing’in hayatını, II. Dünya Savaşı ve şifre kırıcı Enigma makinesinin icadı anlatılmaktadır.
İngiltere’de ve dünyanın çeşitli yerlerinde, özellikle üniversitelerde, Turing’in anısını devam ettirmek hedefiyle çeşitli etkinlikler yapılıyor. Fakültelerde ve kampüslerde özel salon, bina ve meydanlara Turing adı verilmektedir. Örneğin İstanbul Bilgi Üniversitesinde her yıl ‘Turing Günleri’ adlı uluslararası katılımlı bilimsel bir sempozyum organize edilmektedir. Toplantının amacı ‘Hesaplama Teorisinde ve Bilgisayar Bilimlerinde’ uluslararası çevrelerdeki yeni eğilimlerin ve gelişmelerin tartışıldığı tanıtıldığı bir zemin yaratmaktır.
Steve Jobs’un da Alan Turing’den etkilendiği ve bu nedenle Apple’ın logosunun Alan Turing’in ölüm biçiminden esinlenildiği iddia ediliyor.
10 Eylül 2009 tarihinde, Alan Turing’in ölümünden 50 yıl sonra, İngiliz başbakanı Gordon Brown ünlü matematikçiye özel hayatı nedeniyle yapılanların korkunç olduğunu kabul etti. 2013’te Kraliçe 2. Elizabeth, ölümünün ardından Turing’e kraliyet affı bahşedip, eşsiz başarılarını onurlandırdı.
Kaynaklar:
- www.turing.org.uk
- www.bbc.com
- www.tarihiolaylar.com
- www.enerjiportali.com
- tr.wikipedia.org
