Hastanelerde büyük tüplerde taşınan medikal gazlar insan sağlığı açısından büyük öneme sahiptir. Patoloji, eczacılık, solunum birimleri, ameliyathaneler gibi farklı departmanlarda yer alırlar. En önemli gaz elbette ki oksijen gazıdır. Bunu karbondioksit, azotprotoksit ve helyum gazları takip eder. Hastanelerde sıklıkla kullanılan 5 çeşit gaz vardır.
- Oksijen (O2)
- Azotprotoksit (N2O)
- Karbondioksit (CO2)
- Medikal Kuru Hava
- Helyum (He)
Şimdi bu gazların sağlık sektöründe kullanım alanlarına ve ne tür tüplerde saklandıklarına bakalım.
Oksijen
Bilindiği gibi oksijen gazı solunum sisteminin en önemli parçasıdır. Bunun dışında ameliyatlarda kesme ve soğutma işlemlerinde, hipoksi tedavisinde, akciğer ve kalp rahatsızlıklarında ve anestezide kullanılır. Kokusuz, renksiz ve zehirleyici olmayan bir gazdır. Yanma tepkimelerine katılarak yanmayı hızlandırır. Bu nedenle dikkatli kullanılması gereklidir. Yüksek yoğunlukta ve uzun süre oksijen gazı solumak akciğeri hasara uğratabilir.
Tüp rengi TS 11169 standartlarına göre mavidir. Tüp, tabanından 2/3 oranındaki yükseklikte 5 cm eninde beyaz şerit ile çevrelenir. Bu şeritte mavi renkte O2 yazılıdır.
Karbondioksit
Karbondioksit gazi su içinde kolayca çözünerek hafif asidik solüsyona dönüştüğünden mineral asitlere katılan suyun asitliğini ayarlamak için kullanılır. Ayrıca ameliyatlarda soğutma, lazerle kesme, mikrobiyolojide buzlama işlemlerinde kullanılır. Kokusuz, renksiz ve patlayıcı olmayan basınçlı bir gazdır.
Yüksek yoğunlukta zehirli biz gazdır. Yüksek oranda karbondioksit solunması vazodilatasyona (damar genişlemesi) sebep olarak ölümcül etkiler oluşturabilir. Düşük oranda solumak, mide bulantısına veya baş ağrısına sebep olabilir. Karbondioksit gazının olduğu ortamda oksijen gazının %19,5 in üzerinde olmamasına dikkat edilmelidir. 50°C’ nin altında kullanılmalıdır.
Karbondioksit gazına maruz kalmış hastalara derhal temiz hava verilmeli ve hasta sıcak tutulmalıdır. Zehirlenme sonucu nefes alma durursa oksijen gazı ile solunum takviyesi yapılmalıdır.
Karbondioksit gazı tüpünün rengi gridir.
Azotprotoksit
En yaygın olarak anestezi uygulamalarında kullanılır. Ayrıca oksijen gibi yanmayı desteklemek için de kullanılabilir. Azotprotoksit gazı düşük anestezi etkisine sahiptir. Cerrahi işlemlerde hastayı uyutmak için yüksek dozda azotprotoksit gazı verilir. Renksiz, alevlenmeyen, hoş kokulu ve sıvılaştırılmış basınçlı bir gazdır.
Uzun süreli Azotprotoksit gazına maruz kalmak olumsuz sonuçlara sebep olabilir. Örneğin yapılan bir araştırma sonucunda sürekli azotprotoksit gazına maruz kalan diş hekimlerinde karaciğer ve böbrek hastalıklarında artış görülmüştür. Azotprotoksit hafif narkotik ve zehirleyici olmayan bir gazdır ancak uzun süreli maruz kalınması durumunda hastaya temiz hava verilmeli ve hasta sıcak tutulmalıdır.
Tüpler 50°C’ nin altında kullanılmalıdır. Tüpün rengi yeşildir.
Helyum
Elementler içinde en düşük erime ve kaynama noktasına sahiptir. İletkenliği çok yüksektir. Bu sebeple Manyetik Rezonans Görüntülemede (MRI) kullanılır. Fiber optik üretiminde, kaçak kontrolünde ve dalış gazı olarak kullanılır. Kokusuz, renksiz ve basınçlı bir gazdır. Ayrıca
Bu gaz oksijen içermediğinden kapalı ortamda yayılırsa boğucu olabilir. Az miktarda solunum ses tellerinde değişime neden olur. Ancak uzun süreli maruz kalınması durumunda hastaya temiz hava verilmeli ve hasta sıcak tutulmalıdır.
Tüp rengi kahverengidir.
Tüm gaz tüplerinde tüp tabanından 2/3 oranındaki yükseklikte 5 cm eninde şerit çevrelidir ve bu şeritte gazın ismi yazılıdır.
Tüplerin Kullanımı
- Tüpün ağırlığı, ağırlık merkezinin dışına kaçıp devrilmesini engellemek için tüpler dik taşınır.
- Sabunlu su ile kaçak kontrolü yapılır.
- Zehirleyici gazların bulunduğu ortamda mutlaka solunum cihazı bulundurulmalıdır.
- Tüplerden alınan gazlar tekrar tüplere doldurulmaz. Tüp vanasının kontrolü önemlidir. Vana sonuna kadar açıldığında tüp uçabilir.
Kaynak
- MEGEP – Medikal Gazlar
